Տոն, որի չգոյությունն ուրախացնում է ինձ

25-30 տարի առաջ օրացույցի այս օրն ամենակարմիրն էր սովետական տարածքի համար: Նոյեմբերի 7-ը խորհրդանշական իմաստ ուներ և ունի մի շարք առումներով:

Դա մի «պատ» էր, որի միջոցով հսկայական մի տարածք, միլիոնավոր մարդիկ բաժանվում էին ամբողջ աշխարհից: Զուտ սովետական պրոպագանդայի ու կարգախոսների մակարդակում այդ «պատը» կոչված էր պաշպատնելու սովետական ժողովրդին «խառնակիչ ու դավադիր» Արևմուտքի ոտնձգություններից: Ավելի ուշ պիտի պարզվեր, որ դա իրականում ճաղավանդակ էր, որն արգելում էր սովետահպատակին՝ վայելելու ազատությունը, վայելելու քաղաքացիական արժանապատվության քաղցրությունը:

Նոյեմբերի 7-ը նաև պատմական մի սահման էր՝ երկու աշխարհների, արժեհամակարգերի, ձգտումների բախման խաչմերուկ:
Նոյեմբերի 7-ը, սակայն, բացահայտում էր սովետական հասարակության ու կուսակցության միասնականության թեզի սնանկությունը, որովհետև իմ մանուկ հասակում հիշում եմ, թե ինչպես էին մարդկանց «բերման ենթարկում» զանազան կուսակցական ու պետական միջոցառումների՝ կեղծ միասնականության «մասսովկան» ապահովելու նպատակով:

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունն ու Նոյեմբերի 7-ը վաղուց մոռացված են Հայաստանում, եթե չհաշվենք, որ մի քանի տասնյակ կոմունիստներ ու ծերունիներ այս օրը ծաղիկներ են դնում Մյասնիկյանի ու Շահումյանի արձանների մոտ:

Բայց հատկապես այն բանից հետո, երբ Հայաստանի իշխանությունը որդեգրեց երկրի եվրասիականացման քաղաքականությունը, նկատվում է սովետականի, կոմունիստականի բովանդակային ռեստավրացիա:

Դա արտահայտվում է իշխանության վարքագծում, ընդդիմության հռետորաբանության մեջ, մարդկանց կենցաղային նոստալգիայի մակարդակում:

Միայն այդպիսի վտանգավոր ռեստավրացիան հնարավոր կդարձներ նվաստացուցիչ քաղաքական կոնսենսուսը երկրի եվրասիական ընթացքի հարցում: Հայաստանի իշխանության ու ընդդիմության ներկայացուցիչները կարող են իրար չհանդուրժել, պիտակավորել ու վիրավորել միմյանց, բայց ընդհանուր տեսլական ունեն Ռուսաստանին տրվելու հարցում:

Միայն սովետիզմի ռեստավրացիան հնարավոր կդարձներ իշխանության մտադրությունը՝ Երևանում տեղադրելու բոլշևիկյան մի գործչի արձան, որի անունն ասոցացվում է ստալինյան բռնությունների հետ:

Մեր քաղաքական, հանրային հարթակներում չկան, բացակայում են օրակարգերը, դիսկուրսները, փոխզիջումային մեխանիզմները: Կան փոքր ու մեծ համակարգեր՝ իրենց «գենսեկներով», ովքեր քծննաքի աղբյուր են ու «ճշմարտության ակունք»:

Եվ, վերջապես, Հայաստանում «կոմսոմոլների» իսկական բում է:

Տարիքային սերնդափոխությունը մեզանում, ցավոք, չհանգեցրեց նոր որակի, բովանդակության: Ջահելները իրեց հետ նոր հայացք բերելու փոխարեն շատ արագ մխտռվեցին կոմունիստական-կոմսոմոլային մտածողության հորձանուտում:

Վիճակը տխուր է, նկարը՝ միօրինակ՝ Նոյեմբերի 7-ի պես արնաշաղախված ու դժգույն:

Միակ մխիթարությունն այն է, որ մեր հասարակությունն իր մեծամասնության մեջ Նոյեմբերի 7-ը տոն չի համարում՝ դրա մեջ, հավանաբար, թեկուզ ենթագիտակցորեն ու անուղղակիորեն տեսնելով այսօրվա տխուր իրականության, իշխանության անորակության ու ընդդիմության անդեմության արմատը:

Սուրեն Սուրենյանց