Հայտնի ցեղասպանագետները բաց նամակ են ներկայացրել ՄԱԿ-ին

Ն.Գ. Անտոնիո Գուտերեշ
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար,

Պարոն Ֆոլքեր Թյուրք
ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատար,

Տիկին Ալիս Վայրիմու Նդերիտու
Ցեղասպանության կանխարգելման հարցերով ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հատուկ խորհրդական,

ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի անդամ երկրներ

Օգոստոսի 9, 2023 թ.

Մենք՝ ներքոստորագրյալ գիտնականներս և ցեղասպանության հարցերով փորձագետներս, գրում ենք ձեզ մեծ հրատապությամբ և մտահոգությամբ Արցախի Հանրապետությունում (նաև հայտնի է որպես Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն) ցեղասպանության հնարավորության վերաբերյալ: Որպես գիտնականներ, որոնք խորապես ներգրավված են ցեղասպանության ուսումնասիրությամբ, մենք պատմության ընթացքում տեղի ունեցած սարսափների վկաներն ենք, և ջանասիրորեն վերլուծում ենք անցյալի և ներկա վայրագությունները՝ աշխատելով կանխել նոր ցեղասպանությունները: Ներկայումս մենք խորապես մտահոգված ենք՝ Արցախում ցեղասպանության միանշանակ նախազգուշական նշանների ի հայտ գալով։ Ռիսկի ամենակարևոր գործոնը Լաչինի միջանցքի ապօրինի շրջափակումն է, որը Արցախը Հայաստանին կապող կենսական օղակ է։

2022 թվականի դեկտեմբերից Լաչինի միջանցքը՝ Արցախի բնակչությանն արտաքին աշխարհին կապող միակ փրկօղակը, ապօրինի շրջափակված է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից։ Այս տագնապալի իրավիճակը կրիտիկական դարձավ 2023 թվականի հունիսի 15-ին, երբ Ադրբեջանը փակեց այս կենսական ճանապարհը՝ Արցախի Հանրապետությունը և նրա 120,000 բնակիչներին հասցնելով պաշարման վիճակի։ Վերջին երկու ամիսների ընթացքում Արցախը բռնի կերպով զրկվել է առաջին անհրաժեշտության պարագաներ, ինչպիսիք են սննդամթերքը, դեղորայքը և այլ կարևոր ապրանքներ ձեռք բերելու հնարավորությունից։ Նույնիսկ ռուս խաղաղապահների և Կարմիր Խաչի Միջազգային Կոմիտեի (ԿԽՄԿ) կողմից իրականացվող մարդասիրական օգնության ջանքերը խոչընդոտվել են՝ խորացնելով առանց այն էլ ծանր հումանիտար ճգնաժամը:

Սաստկացող հումանիտար ճգնաժամը դրդել է ԿԽՄԿ-ին, որը տեղում աշխատող միակ միջազգային կազմակերպությունն է, լուրջ ահազանգ հնչեցնել: Հուլիսի 25-ին հրապարակված  հաղորդագրության մեջ ԿԽՄԿ-ն միանշանակ փաստեց, որ «Քաղաքացիական բնակչությունն այժմ բախվում է կյանքի համար անհրաժեշտ դեղամիջոցների և առաջին անհրաժեշտության ապրանքների, ինչպիսիք են հիգիենայի միջոցները և մանկական կաթնախառնուրդը՝ բացակայության հետ: Մրգերը, բանջարեղենը և հացը գնալով պակասում են և թանկանում, մինչդեռ որոշ այլ սննդամթերքներ, ինչպիսիք են կաթնամթերքը, արևածաղկի ձեթը, հացահատիկը, ձուկը և հավը հասանելի չեն»։

Ավելին, Պաշտպանության պատասխանատվության գլոբալ կենտրոնը տագնապալի վայրագության ահազանգ է հրապարակել Լեռնային Ղարաբաղի համար՝ ընդգծելով զանգվածային ոճրագործություններին առերեսվելու մշտական ռիսկը։

Հաշվի առնելով վերը նշված հանգամանքները և հիմնվելով տարբեր անաչառ կազմակերպությունների, իրավապաշտպան կազմակերպությունների և այլ համապատասխան շահագրգիռ կողմերի տրամադրած լրացուցիչ համապատասխան տեղեկատվության վրա՝ մենք՝ որպես ցեղասպանության ուսումնասիրության ոլորտի փորձագետներ, գտնում ենք, որ առկա են ազդեցիկ ցուցիչներ, որոնք ցուցում են, որ անհապաղ և վճռական գործողության բացակայության դեպքում, Արցախի էթնիկ հայ բնակչության ցեղասպանությունն հավանական է։ Ինչպես ընդգծված է Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրությամբ, Ցեղասպանության կանխարգելումը և խոցելի բնակչության պաշտպանությունը համաշխարհային հանրության հիմնարար պարտավորություններից են։ Այս դրույթն ընդգծված է Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության և 1948 թ. ցեղասպանության կոնվենցիայի մեջ, ինչպես նաև ֆիքսված է միջազգային դերակատարների կողմից ստանձնած հետագա խոստումներում: Առաջնորդվելով այս սկզբունքներով՝ մենք կոչ ենք անում անդամ պետություններին և ՄԱԿ-ի մարմիններին արագ և վճռական քայլեր իրականացնել՝ իրացնելով իրենց պատասխանատվությունը՝ կանխելու անմեղ մարդկանց կյանքերի ցանկացած կորուստ և բացառելու լայնածավալ վայրագությունների դեպքերը:

Մասնավորապես, մենք կոչ ենք անում Միավորված ազգերի կազմակերպությանը՝ իր մանդատի շրջանակներում ակտիվացնել վաղ նախազգուշացման մեխանիզմը՝ արագորեն անդրադառնալու Արցախում ցեղասպանության տեսանելի և անմիջական սպառնալիքին։ Մենք կոչ ենք անում համաձայնեցված միջազգային ջանքեր գործադրել՝ այս ծանր իրավիճակը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ուշադրությունը հրավիրելու համար: Անվտանգության խորհուրդը պետք է վճռական գործողություններ ձեռնարկի ցեղասպանության զարգացումը կանխելու համար՝ հրատապ վերացնելով Լաչինի միջանցքի շրջափակումը, դրանով իսկ վերականգնելով մարդկանց, մեքենաների և բեռների անարգել տեղաշարժը այս կենսապահովման միջանցքով երկու ուղղություններով։ Անվտանգության խորհրդի գործողությունները պետք է նաև ի կատար ածեն Արդարադատության միջազգային դատարանի 2023 թվականի փետրվարի 22-ի (վերահաստատվել է 2023 թվականի հուլիսի 6-ին) Ժամանակավոր միջոցների մասին հրամանը, որը Ադրբեջանին հանձնարարել է «ձեռնարկել իր տրամադրության տակ եղած բոլոր միջոցները՝ ապահովելու մարդկանց, տրանսպորտային միջոցների և բեռների՝ Լաչինի միջանցքով անարգել տեղաշարժը միջանցքով երկու ուղղություններով։ Ժամանակավոր միջոցների մասին որոշումը պարտադիր է, և Ադրբեջանը շարունակում է խախտել իր միջազգային իրավունքով ստանձնած պարտավորությունները՝ չկատարելով Միջազգային դատարանի հրամանը։

Ավելին, մենք կոչ ենք անում ՄԱԿ-ին ստեղծել և ուղարկել փաստահավաք առաքելություն Արցախ՝ տվյալների մանրակրկիտ վերլուծության, իրավիճակի մասին զեկուցում պատրաստելու և տեղական համայնքների և կազմակերպությունների հետ համագործակցելու՝ շարունակվող հանցագործության հետևանքները բացահայտելու և վերացնելու համար։

Ցեղասպանության կանխարգելումը պահանջում է հավաքական ջանքեր, միասնական վճռականություն և միջազգային հանրության անսասան հանձնառություն: Մենք կոչ ենք անում ՄԱԿ-ին և նրա մարմիններին առաջնահերթություն տալ Արցախում ցեղասպանության կանխարգելմանը և վճռական քայլեր ձեռնարկել՝ պաշտպանելու հազարավոր անմեղ մարդկանց կյանքն ու արժանապատվությունը։

Ժամանակը շատ էական է: Մենք կոչ ենք անում ձեզ գործել արագ և վճռական՝ առաջնորդվելով Միավորված ազգերի կազմակերպության սկզբունքներով և մարդկությանը ցեղասպանության արհավիրքից պաշտպանելու մանդատով։

Հարգանքներով ստորագրում ենք,

Albayati, Ali. Iraqi Neuropsychologist, founder of Turkmen rescue foundation (Iraq), founder of Defenders for human rights (Netherlands)

Anderson, Kjell. Director, Master of Human Rights Program, University of Manitoba. Past Second Vice President of the International Association of Genocide Scholars

Arakelian, Sonia. Director of International Relations Museo Memoria y Tolerancia, Mexico

Attallah, Maral N. Distinguished Lecturer in Department of Critical Race, Gender & Sexuality Studies at Cal Poly Humboldt

Balakian, Peter. Donald M. and Constance H. Rebar Professor in Humanities, Professor of English, Colgate University

Bennett, Caroline. Lecturer in Anthropology and Human Rights, University of Sussex, UK, former Advisory Board member, International Association of Genocide Scholars and Director of the All-Party Parliamentary Group for the Prevention of Genocide and Crimes Against Humanity in the UK parliament

Bjørnlund, Matthias. Independent scholar

Boulgourdjian, Elena. Professor at National University of Tres de Febrero (Argentina)

Charny, Israel. Director of the Institute on the Holocaust and Genocide in Jerusalem, Past President of the International Association of Genocide Scholars (2005-2007)

Chatterjee, Kasturi. Assistant Professor, FLAME University, India

Darbinyan, Asya. Executive Director, Center for Holocaust, Human Rights, and Genocide Education at Brookdale Community College

Dayan, Jacobo. Genocide Professor, Universidad Ibero Americana, Mexico

Dwork, Debórah. Director, Center for the Study of the Holocaust, Genocide, and Crimes Against Humanity, Ralph Bunche Institute for International Studies, City University of New York Graduate Center

Earl, Hilary. Professor, European History and Genocide Studies, Nipissing University, Ontario, Canada

Fiumara, Franco. PhD, Judge, Professor, Universidad de Buenos Aires Law School, Argentina

Georgelin, Hervé. Assistant Professor, Department of Turkish Studies and Modern Asian Studies, National and Capodistrian University of Athens

Gershenson, Daniel. Human Rights Advocate, Mexico

Hayrapetyan, Diana. Ph.D. Candidate, Strassler Center for Holocaust and Genocide Studies, Clark University

Hein, Patrick. Ph.D., Lecturer Meiji University Japan

Hinton, Alex. Distinguished Professor, Rutgers University, Past President of the International Association of Genocide Scholars (2011-2013)

Hofmann, Tessa. Prof. h.c., Dr. Phil., independent scholar of Genocide and Armenian studies, author; formerly Freie Universität Berlin

Joeden-Forgey, Elisa von. Chair of Department of Holocaust and Genocide Studies, Keene State College, Past First Vice President of the International Association of Genocide Scholars (2015-17)

Kránitz, Péter Pál. Ph.D., independent scholar

Manukyan, Suren. Head of the UNESCO Chair on Education and Prevention of Genocide and other Atrocity Crimes, Yerevan State University

Marczak, Nikki. Atrocity Prevention Coordinator, Asia Pacific Centre for the Responsibility to Protect, University of Queensland

Marsoobian, Armen T. Professor of Philosophy, Southern Connecticut State University, Past First Vice President of the International Association of Genocide Scholars (2019-23)

Marutyan, Harutyun. Director, Armenian Genocide Museum-Institute

Massimino, Irene Victoria. Adjunct Professor, Indiana University Robert H. McKinney School of Law; former Secretary-Treasurer (2015-2017) and current member of the Advisory Board (2023-2025) of the International Association of Genocide Scholars

Mayersen, Deborah. Senior Lecturer in International and Political Studies, University of New South Wales Canberra at the Australian Defence Force Academy, Australia

Meichanetsidis, Vasileios. Greek Genocide scholar

Minassian, María Luciana. Assistant Professor, Universidad de Buenos Aires Law School

Muller, Adam. Professor, Director of Peace and Conflict Studies, University of Manitoba, Past First Vice President of the International Association of Genocide Scholars (2017-2019)

Neilsen, Rhiannon. Cyber Security Postdoctoral Fellow, Center for International Security and Cooperation (CISAC), Stanford University

Nzitatira, Hollie Nyseth. Associate Professor of Sociology at The Ohio State University, United States

O’Brien, Darren. Chair, Australian Institute for Holocaust and Genocide Studies, Honorary Senior Research Fellow, School of Historical and Philosophical Inquiry, University of Queensland, Australia

O’Brien, Melanie. Associate Professor of International Law, University of Western Australia; and President of the International Association of Genocide Scholars

Paulose, Regina M. International Criminal Law Attorney (US)

Peroomian, Rubina. Independent scholar, researcher, author, formerly UCLA

Semerdjian, Elyse. Robert Aram and Marianne Kaloosdian and Stephen and Marian Mugar Chair of Armenian Genocide Studies at the Strassler Center for Holocaust and Genocide Studies at Clark

Savelsberg, Joachim J. Professor of Sociology and Law; Arsham and Charlotte Ohanessian Chair, University of Minnesota

Tadevosyan, Margarita. Ph.D. Executive Director, Center for Peacemaking Practice, Jimmy and Rosalynn Carter School for Peace and Conflict Resolution, George Mason University

Theriault, Henry C. Associate Vice President for Academic Affairs at Worcester State University, Past President of the International Association of Genocide Scholars (2017-2021)

Walrath, Dana. Ph.D., MFA Global Atlantic Fellow for Equity in Brain Health: Global Brain Health Institute, Trinity College Dublin; University of California San Francisco

Whigham, Kerry. Co-Director, Institute for Genocide and Mass Atrocity Prevention, Binghamton University

Whitehorn, Alan. Professor Emeritus, Royal Military College of Canada

Woolford, Andrew. Professor, Head of Department of Sociology and Criminology, University of Manitoba, Past President of the International Association of Genocide Scholars (2015-2017)

Wright, Stephanie. Program Associate, Auschwitz Institute for the Prevention of Genocide and Mass Atrocities

Yacoubian, Hrag. Assistant Professor, Faculty of Nursing, Memorial University of Newfoundland