«Դիլեման» պատմականն ու իրականը չէ, դիլեման պետականն ու «իրականն» է. Հակոբ Բադալյան

Քաղաքագետ Հակոբ Բադալյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է.

«Ես նոր չեմ գրում այդ թեմայով, այդ իսկ պատճառով գրում եմ հանգիստ:

Շատ տարիներ ի վեր խոսել եմ Հայաստանում արեւմտյան դրամաշնորհների ծախսի արդյունավետության մասին: Ավելի քան երկու տասնամյակի ընթացքում Հայաստանում ծախսվել են տասնյակ, գուցե հարյուրավոր միլիոններ:

Ստացվել է ոչ թե իրապես քաղաքացիական հանրություն, այլ առավելապես քաղաքացիական բյուրոկրատիա:

Եղե՞լ են արդյունավետ օրինակներ, տարբեր ոլորտներում իրապես կենսունակ եւ կարեւոր, ու գլխավորը՝ բարեխիղճ ու արդյունավետ ծրագրեր: Իհարկե եղել են, ու կան: Բայց, ցավոք սրտի, ընդհանուր հորդացող ծավալի մեջ դրանք եղել են գրեթե բացառություններ:

Ընդ որում, ինչպես կարող եմ դատել իմ անձնական զրույցներից, ոչ հրապարակային տեղեկություններից, հենց այդ բացառիկ օրինակներն են առավել բարդություններ ունեցել ծրագրերի հաստատման, ֆինանսավորման շարունակության, ընդլայնման հարցերում:

Ես չեմ խոսում այն մասին, որ արտաքին ֆինանսավորումը միշտ էլ եղել է ազդեցության տարածման միջոց, եւ այդ ֆինանսավորումից օգտվող շատ շատերը դարձել են ազդեցության գործակալներ: Ի վերջո, եթե օրինակ արեւմտյան պարագայում ֆինանսավորումը եղել է գերազանցապես թափանցիկ՝ թեեւ կարծում եմ թափանցիկության լուրջ խնդիրներ կարող էին լինել արդեն ներքին շրջանառության մեխանիզմի առումով, ապա օրինակ ռուսական ներարկումների առումով թափանցիկության խնդիր եղել է հենց «հիմքից, պայմանավորված իհարկե ռուսական «աշխատաոճով»:

Մյուս կողմից, ռուսներն իհարկե իրենց «ներարկումները» չեն փաթեթավորել առանձնապես բարձրագոչ նպատակներով, դարձյալ, իրենց բնորոշ «ոճով»:

Բայց, ըստ իս կարիք չկա անգամ քննարկել, որ մեր տիպի երկրները գտնվում են ազդեցության միտված ֆինանսական մեծ ներարկումների ներքո, օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառներով, եւ բոլորովին ոչ միայն Ռուսաստանից եւ Արեւմուտքից: Եվ սա անխոս լուրջ խնդիր է:

Սակայն, գալով արեւմտյան դրամաշնորհների նպատակայնության հարցին, դրանց ծախսը Հայաստանում, ըստ իս եղել է խիստ անարդյունավետ, եւ, ինչպես առիթ եմ ունեցել ասելու, դա առաջին հերթին չի հետաքրքրել հենց այդ փողը տվող երկրներին եւ այդ երկրների դիվանագիտական առաքելություններին: Այն պարզ պատճառով, որ չեն հետաքրքրել հռչակված նպատակները:

Դրա համար էլ, ովքեր եղել են բարեխիղճ՝ ծառայեցրել են փողը հենց հռչակված, հայտարարված, ծրագրերում ամրագրված նպատակներին: Եվ՝ հենց նրանց մի զգալի մասին էլ, ինչպես նշել եմ, բախվել են շարունակության «չեմուչումների» եւ բարդությունների:

Եվ այստեղ, էականը՝ որովհետեւ բարեխղճությունն ու պատասխանատվությունը ինչ որ կետում ենթադրելու էր ֆինանսավորման քաղաքական նպատակների հետ թեկուզ լռելյայն հակասություն, որովհետեւ շատ օրինաչափ ու բնական է, որ երկրները սեփական հարկատուների փողերից այլ երկրներում միլիոններ, տասնակ ու հարյուրավոր միլիոններ ծախսում են առաջին հերթին քաղաքական նպատակներից ելնելով, իսկ մնացյալը՝ ընդամենը միջոց են կամ փաթեթ:

Իսկ այդ երկրների քաղաքական նպատակները բոլորովին նույնական չէին եւ չէին կարող լինել նույնական Հայաստանի քաղաքական շահերի ու նպատակների հետ: Ես նկատի ունեմ պետական, ոչ թե «իրական» Հայաստանը:

Միեւնույն ժամանակ, կարծում եմ, այդուհանդերձ, որ վերը նկարագրածս պատկերի առումով խնդիրը եղել է այն, որ այդ պատկերը պետական Հայաստանը կառավարել է անարդյունավետ, ինչպես, ցավոք, պետական կառավարումն ընդհանրապես:

Արդյունավետ կառավարման դեպքում, մենք որեւէ դասավորությամբ եւ որեւէ դիտանկյունով չէին կանգնի պետական ու «իրական» Հայաստանների «դիլեմայի» առաջ:

Այո, ես կարծում եմ, որ «դիլեման» պատմականն ու իրականը չէ, դիլեման պետականն ու «իրականն» է»: