Լրացավ ԽՍՀՄ կրկնակի հերոս, լեգենդար հայ օդաչու Նելսոն Ստեփանյանի ծննդյան 112-րդ տարեդարձը

29 Մարտ, 2025 14:21

Ուղիղ 112 տարի առաջ այս օրը ծնվել է խորհրդային գրոհային ավիացիայի լեգենդար հայ օդաչու, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս, փոխգնդապետ Նելսոն Գևորգի Ստեփանյանը: Այս մասին Ֆեյսբուքի պաշտոնական էջում գրառում է արել Հայաստանում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանությունը:
Նելսոն Ստեփանյանը ծնվել է 1913 թ. մարտի 28-ին Արցախի Շուշի քաղաքում, որն այն ժամանակ ընդգրկված էր Ռուսական կայսրության Ելիզավետպոլի նահանգի կազմի մեջ:
Ռուսաստանի դեսպանատունն իր Տելեգրամ ալիքում նշում է, որ Նելսոն Ստեփանյանը մտել է պատմության մեջ որպես Հայրենական մեծ պատերազմի ամենաանվախ գրոհային օդաչուներից մեկը: Նա իր հաշվին գրանցել է 259 մարտական թռիչք, 27 խոցված ինքնաթիռ, 13 խորտակված նավ, 80 ոչնչացված տանկ, 40 երկաթուղային վագոն, 600 մեքենա, 130 գնդացրային կետ և ավելի քան 100 հրետանային համակարգ:
Պատերազմի առաջին իսկ օրերից Ն. Գ. Ստեփանյանը երկնքում հերոսաբար կռվել է ֆաշիստական զավթիչների դեմ: 1941 թվականին Բալթյան նավատորմի ռազմաօդային ուժերի 57-րդ գրոհային ավիացիոն գնդի կազմում մասնակցել է Լենինգրադի մարտերին, ինչի համար նրան շնորհվել է իր առաջին պարգևը՝ Կարմիր դրոշի շքանշան, իսկ արդեն 1942 թվականին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության որոշմամբ արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման:
1943 թվականի գարնանը փառաբանված ու հռչակավոր օդաչուն հետ է կանչվել ռազմաճակատից և զբաղվել է օդուժի բարձրագույն սպայական կուրսերում թռիչքային անձնակազմի պատրաստությամբ:
1944 թվականի ապրիլին Նելսոն Ստեփանյանը նշանակվել է Սևծովյան նավատորմի ռազմաօդային ուժերի 47-րդ գրոհային ավիացիոն գնդի հրամանատար, որտեղ աչքի է ընկել Սևաստոպոլի և Թեոդոսիայի մոտ տեղի ունեցած մարտերում: 1944 թ. մայիսի 10-ին Ղրիմի ազատագրման գործում ունեցած առանձնահատուկ դերի և Թեոդոսիայի ազատագրմանը անմիջական մասնակցության համար գնդին շնորհվել է «Թեոդոսիական» պատվավոր կոչում:
1944 թ. մայիսին Նելսոն Ստեփանյանը վերադարձել է Բալթիկ ծով և մասնակցել Ֆիննական ծոցի համար մղվող մարտերին: Արդեն 1944 թ. ամռանը իր մարտական արժանիքների համար նրա գունդը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով:
1944 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, հակառակորդի Կուռլանդական խմբավորման շրջափակման մարտական առաջադրանքը կատարելիս, Նելսոն Ստեփանյանն իրականացրել է իր վերջին՝ 259-րդ մարտական թռիչքը: Նրա հրամանատարության տակ գտնվող «Իլ» գրոհիչ ինքնաթիռների խումբը, որը օդ էր բարձրացել՝ ռմբակոծելու Լիեպայա նավահանգիստը, հարձակման է ենթարկվում թշնամու 30 կործանիչների կողմից: Նելսոն Ստեփանյանն անցնում է հակահարձակման, սակայն նրա ինքնաթիռը խոցվում է, և հերոս օդաչուն ընկնելով իր վնասված ինքնաթիռն ուղղում է դեպի հակառակորդի նավը: 1945 թ. մարտի 6-ին Նելսոն Գևորգի Ստեփանյանին հետմահու շնորհվել է Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսի կոչում:
Լեգենդար հայ օդաչուի հիշատակին չորս արձան է կանգնեցվել՝ Երևանում, Ստեփանակերտում, Լիեպայայում (Լատվիա) և նրա ծննդավայր Շուշիում: Լիեպայայի արձանը 1990-ականներին տեղափոխվել է ՌԴ Կալինինգրադ քաղաքում: Շուշիի 2020 թ. օկուպացումից հետո ադրբեջանական բարբարոսները ոչնչացրել են Շուշիում Նելսոն Ստեփանյանի հիշատակին նվիրված կիսանդրին: