Ի՞նչ անել օձի խայթոցի դեպքում

Հայստանում տարածված 22 տեսակից թունավոր են միայն 4 տեսակի իժերը՝ գյուրզան, հայկական իժը, Դարևսկու իժը և Երևանյան տափաստանային իժը: Օձերը նախահարձակ չեն և խայթում են միայն ինքնապաշտպանության նպատակով:

«Մուրացան» համալսարանական հիվանդանոցի թունաբանության և մանկական վերակենդանացման կլինիկայի ղեկավար Մարինե Գրիգորյանի փոխանցմամբ՝ իժերի թույնը ունենում է տեղային և համակարգային ազդեցություն՝ զարգացնելով արյան, մակարդելիության, սիրտ անոթային համակարգի, նաև կծած տեղում մաշկի և մկանների ծանր ախտահարում:

Տեղային ազդեցություն (15 րոպեից – մի քանի ժամերի ընթացքում)

• ճառագայթող բնույթի ցավ (վերջույթից դեպի թևատակ/աճուկ)
• կծած տեղում հարաճուն այտուցի զարգացում և տարածում դեպի հարակից հատվածներ (կծած վերջույթից դեպի իրան, գոտկատեղ)
• առավել վտանգավոր է պարանոցի և գլխի շրջանում կծածը, երբ այտուցը սպառնում է շնչուղիների անցանելիության խանգարմանը
• կծած տեղի ավշահանգույցների և ավշային անոթների զգայունություն(թույնը տարածվում է ավշային ուղիներով և ավշահանգույցների մեծացումը կանխորոշում է ծանր սիստեմոտոքսիկ ազդեցություն)
• կծածի հետքեր․ թունավոր ժանիքների երկու կամ մեկ կետային ատամնա հետքեր, իսկ կրկնակի կծածի դեպքում` բազմակի կետային կամ քերծված վերքերի տեսքով,երբեմն նաև ատիպիկ, առանց բնորոշ ատամնահետքերի,
• թունավորումը վկայող տեղային բնորոշ նշաններից են հարաճուն այտուցը, կարմրությունը, կապտուկները, արյունազեղումները, էկխիմոզները, բուլաները, մեռուկային օջախները:

Համակարգային ազդեցություն (5 րոպեից – մի քանի ժամերի ընթացքում)

• տագնապ, ընդհանուր թուլություն, գլխապտույտ,ծանր դեպքերում՝ գիտակցության ընկճում
• սրտխառնոց, փսխումներ, մետաղական համ բերանում, փորացավ, գլխացավ, դող, գերքրտնություն
• հաճախաշնչություն,հաճախասրտություն, արյան ճնշման անկում
• ծանր դեպքերում՝ արյան մակարդելիության խանգարման, հեմոլիզի նշաններ
• կոագուլոպաթիայի, երկրորդային արյունազեղումների, դեպի կծած վերջույթ հեղուկի արտանետման հետևանքով զարգացող հիպովոլեմիան և/կամ թույնի ուղղակի ազդեցությամբ պայմանավորված
• վազոդիլատացիան/սրտամկանի ընկճումը կարող են հանգեցնել ծանր շոկի:

Ի՞նչ անել եթե խայթել է օձը

• պառկեցնել տուժածին,
• հորդորել, հանգստացնել, բացատրել, որ չշարժի կծած վերջույթը,
• անշարժեցնել կծած վերջույթը ֆունկցիոնալ դիրքով, կծած վերքը պահելով սրտի մակարդակին հավասար դիրքում (վերջույթի ցածր դիրքը կնպաստի այտուցի ավելացմանը, իսկ բարձր դիրքը՝ թույնի արագ
• ներթափանցմանը),
• կծած հատվածից հեռացնել սեղմող/ճնշող հագուստը,կապերը, կոշիկը, մատանիները և այլ․ պետք չէ հանել չճնշող հագուստը, մաքսիմալ պակասեցնելով ավելորդ շարժումները և թույնի արագ տարածումը,
• չափել և նշել այտուցի մաքսիմալ տարածման սահմանը՝ հետագա համեմատության համար:

Օձի խայթոցի դեպքում արգելված են հետևյալ միջամտությունները

• բերանով կամ մեխանիկական սարքով թույնի արտածծում,
• կտրվածքներ վերքի շրջանում,
• վերքի այրում,
• սառցեպարկեր դնելը,
• ճնշող վիրակապ,
• լարան,
• վերքի մշակում կամ լվացում (եթե հիվանդանոց տեղափոխելը տևում է < 1 ժամ),
• ալկոհոլի ընդունում:

Հավաքագրել անամնեզ

• ճշտել դեպքի վայրը և ժամը,
• ճշտել դեպքի հանգամանքները՝ արդյոք առկա է նաև վնասվածք,
• հնարավորինս ճշտել օձի տեսակը, օգնում են դիգիտալ նկարները,
• ճշտել մինչև բժշկական փուլում ցուցաբերած բուժօգնությունը,
• ճշտել արդյոք առկա են ուղեկցող հիվանդություններ և ռեգուլյար ընդունվող դեղորայք(ասպիրին, բետա պաշարիչ, ոչ ստերոիդ հակաբորբոքային, հակամակարդիչ դեղամիջոցներ), որոնք կարող են խանգարել
• կլինիկական գնահատմանը կամ բուժմանը,
• ճշտել, ստացել է արդյոք հակափայտացման պատվաստումը, եթե ոչ, ապա ձեռնարկել անատոքսինի ներարկումը:

Կենսական ցուցանիշների մոնիտորինգ

• գիտակցություն, շնչառություն, պուլս, սրտի ռիթմ, զարկերակային ճնշում, մարմնի ջերմություն, դիուրեզ,
• ապահովել վերջույթի շարունակական անշարժեցումը, չափել և նշել ավելացող այտուցի սահմանները,
• բոլոր տուժածները ենթակա են հոսպիտալիզացիայի և նվազագույնը 12 ժամ վերահսկողության և պետք է տեղափոխվեն մոտակա բուժհաստատույթուն, որտեղ հասանելի է հակաթույնը:

Հակաթույնի ներարկման բացարձակ ցուցումներ են՝

• արտահայտված տեղային և համակարգային ախտանիշների առկայությունը
• տեղային այտուցների արագ հարաճը առաջին 2-4 ժամերի ընթացքում վերջույթի կեսից ավելին(վերին վերջույթի դեպքում դաստակից վեր, ստորինի դեպքում՝ կոճից վեր),
• շոկը,
• աղեստամոքսային ախտանիշներ,
• նյարդաբանական ախտանիշներ:

Ըստ կլինիկայի՝ այս տարի նախորդ տարիների համեմատ՝ օձի խայթոցի դեպքերը զգալիորեն նվազել են: