Հայաստանը՝ խաչմերուկում․ Ի՞նչ կընտրի հասարակությունը

Lurer.com-ը , 2025 թվականի օգոստոսի 11-ից 17-ը, ուսումնասիրություն է անցկացրել՝ օգտագործելով River Sampling նմուշառման մեթոդը։ Քվոտային նմուշի չափը կազմել է 1200 հարցված։ Ուսումնասիրությանը մասնակցել են Երևանի, Արագածոտնի, Արարատի, Արմավիրի, Վայոց ձորի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Լոռու, Սյունիքի, Տավուշի և Շիրակի մարզերի բնակիչները։ 

Հայ հասարակությունն այժմ գտնվում է բարդ և որոշ առումներով անցումային շրջանում՝ փորձելով որոշել իր ուղին միջազգային ասպարեզում։ Այս մասին վկայում են օգոստոսին երկրի բոլոր շրջանների, 1200 բնակիչների շրջանում անցկացված հարցման արդյունքները։ Հարցումը ցույց է տալիս, որ քաղաքացիները ապրում են արտաքին քաղաքականության հիմնական հարցերի շուրջ խորը պառակտման պայմաններում, և նրանց գնահատականները թելադրվում են, առաջին հերթին, ազգային անվտանգության հարցերով։

Հայաստանի կառավարությունը լուրջ մարտահրավերի առջև է կանգնած երկրի ներսում։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը՝ հարցվածների 64%-ը, չի աջակցում իշխանությունների ներկայիս արտաքին քաղաքական կուրսին։ Միայն յուրաքանչյուր չորրորդը (24%) է արտահայտում իր աջակցությունը դրան։ Սա ստեղծում է լարված ներքին ֆոն, որի դեմ ղեկավարությունը ստիպված է դժվար միջազգային որոշումներ կայացնել։ Հայերի վերաբերմունքը այլ երկրների նկատմամբ որոշող կենտրոնական գործոնը մնում է անվտանգության հարցը։ Ադրբեջանի (1%) և Թուրքիայի (0%) նկատմամբ բացարձակ անվստահությունը հաստատում է, որ չլուծված հակամարտությունները և պատմական հիշողությունը շարունակում են մնալ հուզականորեն լիցքավորված թեմաներ։

Միևնույն ժամանակ, վերջերս ի հայտ է եկել հետաքրքիր միտում։ Չնայած հարաբերությունների բարդությանը, Ռուսաստանի նկատմամբ վերաբերմունքը դրական դինամիկա է ցուցաբերում. վերջին տարվա ընթացքում դրանք բարելավվել են հայերի 34%-ի մոտ, մինչդեռ վատացել են ընդամենը 19%-ի մոտ։ Վերլուծաբանները ենթադրում են, որ Ռուսաստանի դիրքերի ամրապնդումը ուկրաինական հակամարտությունում հասարակության մի մասի կողմից կարող է ընկալվել որպես նրա ուժի և, հետևաբար, տարածաշրջանում անվտանգության վրա ազդելու նրա պոտենցիալ կարողության աճ։ Միևնույն ժամանակ, Արևմուտքը մնում է նշանակալի, բայց ոչ անվիճելի գործընկեր։ Եվրամիության երկրների նկատմամբ վստահության մակարդակը (31%), չնայած բարձր է, բայց, դեռևս զգալիորեն զիջում է Ռուսաստանին (42%)։ Ավելին, ԵՄ-ի նկատմամբ դիրքորոշումը աճում է. տարվա ընթացքում դրա նկատմամբ վերաբերմունքը ավելի շատ մարդկանց մոտ վատացել է (28%), քան բարելավվել (19%)։ Սա կարող է վկայել Եվրոպայի հետ մերձեցման գործնական արդյունքների նկատմամբ որոշակի հիասթափության մասին։ Միացյալ Նահանգների նկատմամբ վերաբերմունքը, թերևս, ամենաերկիմաստն է։ Միացյալ Նահանգները դիտվում է և՛ որպես կայունության պոտենցիալ երաշխավոր, և՛ որպես ռիսկերի աղբյուր։ Միացյալ Նահանգների նկատմամբ վստահության աճողների թիվը տարվա ընթացքում (22%) գրեթե հավասար է վստահության անկման ցուցանիշին (21%)։

Երբ խոսքը վերաբերում է կոնկրետ տնտեսական որոշումներին, հայ հասարակությունը ցուցաբերում է զգուշավոր պրագմատիզմ։ Այստեղ գերակշռում է առկա կապերի պահպանման վրա հստակ կենտրոնացումը։ Քաղաքացիների ճնշող մեծամասնությունը (69%) կողմ է երկրի անդամակցության պահպանմանը Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ)։ Եվրամիությանը միանալու գաղափարը պաշտպանում է հարցվածների միայն 36%-ը, մինչդեռ 45%-ը դեմ է դրան։ Այս ընտրությունը արտացոլում է ԵԱՏՄ գործընկերների հետ ապացուցված տնտեսական կապերի սպասումը և, հնարավոր է, վեկտորի կտրուկ փոփոխության հնարավոր անորոշության վախը։ Հայ հասարակության արտաքին քաղաքական նախընտրություններն այսօր նման են բարդ խճանկարի, որտեղ հին վստահության տարրերը համակեցության մեջ են նոր հույսերի և խորը մտահոգությունների հետ։ Մեկ ուժի հստակ գերիշխանություն չկա, բայց կա հավասարակշռության ինտենսիվ որոնում։ Հասարակությունը պառակտված է, բայց այն միավորված է ընդհանուր առաջնահերթությամբ՝ անվտանգությամբ։

Արտաքին քաղաքականության ցանկացած ապագա քայլ բնակչության կողմից կգնահատվի այս հիմնական չափանիշի միջոցով: Գործնականությունն ու զգուշավորությունը, այլ ոչ թե գաղափարախոսական ձգտումները, առայժմ Հայաստանի քաղաքացիների մեծամասնության համար գլխավոր ուղենիշներն են՝ միջազգային գործընկերներ ընտրելիս: