Երկու Հայաստանների գոյակցության վերջը

Հագեցած էր օրը, որը խոստանում էր ու անգամ սպառնում՝ լինել բեկումնային Հայաստանի ու հայի համար, համենայն դեպս, քաղաքացին այդպիսի տրամադրվածությամբ էր մոտենում ապրիլի 9-ին՝ յուրաքանչյուրն իր սրտի համար ընտրած Հայաստանով: Ոմանք ապրիլի 9-ին պետք է վայելեին իրենց ընտրած «Ապահով Հայաստանը», ոմանք էլ պետք է վայելեին «Նոր Հայաստանը», իսկ այս երկու կատեգորիաներից զատ` Հայաստանում, ինչպես միշտ, պետության կայացման կարևորագույն պահերին առկա է մարդկանց մի ստվար զանգված, որոնք իրենց գործողություններով ինչ–որ բանի նպաստելու առումով բացարձակապես անտարբեր են թե՛ իրենց երկրի և թե՛ իրենց ապագայի հեռանկարի նկատմամբ:

Այդուհանդերձ, Հայաստանում` որպես փոփոխության մեխ ու էպիկենտրոն, հանդես են եկել ու գալիս վերը նշված երկու կատեգորիաները` «Ապահով Հայաստանի» և ընդդեմ «Ապահով Հայաստանի». վերջինս՝ ոչ թե «Նոր Հայաստանի», այլ` ընդդեմ «Ապահով Հայաստանի»` ի հեճուկս այն քաղաքացիների, ովքեր, հանուն իրենց գափարների, նահատակվել են ու կերտել պայքարի Հայաստան կերտելու պայքարի պատմություն:

Սակայն այստեղ խոսքը մարդկանց ընտրության և այդ ընտրած Հայաստանից առաջին օրը ստացած տպավորությունների մասին է: Բնական է, պետության քաղացու՝ իր պետության մասին ունեցած կարծիքը ու ավելի բնական՝ մի նոր պետության քաղաքացու կարծիքը:

Այն պահից ի վեր, երբ Երևանում՝ Ազատության հրապարակում և Մարզահամերգային համալիրում, կայացան համապատասխանաբար Րաֆֆի Հովհաննիսյանի և Սերժ Սարգսյանի երդմնակալության արարողությունները, Հայաստանը, թեկուզև ժամանակավորապես, սակայն սկզբունքորեն թևակոխեց մի նոր փուլ, այսինքն՝ նախ Ազատության հրապարակում հավաքված մարդիկ՝ ՀՀ քաղաքացիները, այլևս լուծարեցին կապերն ապօրինի իշխանության հետ, հայտարարեցին, որ չեն ճանաչում կեղծ ղեկավարներին, հայտարարեցին, որ չեն հնազանդվելու սուտ օրենքներին, և որ լիազորված են իրավունքով և Սահմանադրությամբ, ասել է՝ թե, ըստ էության, Ազատության հրապարակից ծնվեց «Նոր Հայաստան». նույն տրամաբանությամբ շարժվում էր Ազատության հրապարակում կանգնած յուրաքանչյուր քաղաքացի: «Նոր Հայաստանը», չնայած այն հեռանկարներին, որոնք ուներ Ազատության հրապարակում, կանգնեց բավականին լուրջ՝ իր գոյության համար վտանգավոր, իր անկախության համար վտանգավոր և ոչնչացմամբ սպառնացող խնդիրների առջև, և դա Ազատության հրապարակից մի քանի քայլ այն կողմ՝ Բաղրամյան պողոտայում:

Այնուհետև այդ ընթացքում, «Նոր Հայաստանի» ծնունդին զուգահեռ, վաղեմի «Առաջ Հայաստանին» փոխարինելու եկավ «Ապահով Հայաստանը». Սերժ Սարգսյանը հարյուրավոր հյուրերի ներկայությամբ երդվեց և դրանով իսկ գործի դրեց այն մեխանիզմներն ու իրավական ակտերը, որոնցով իսկ ստեղծվել ու ապահովվում էր «Առաջ Հայաստանի» ընթացքը: Ու չնայած նրան, որ այս անգամ արդեն երդմնակալության արարողության հյուրերի ցանկը բավականին աղքատիկ էր, և որ այն հարստացնելու համար անգամ պրիմիտիվ սերիալներից դերասաններ և ուհիներ էին հրավիրվել, այնուամենայնիվ, այն կրեց գլոբալ բնույթ, համապետական բնույթ, որքան էլ որ բառը այս կոնտեքստում անհամապատասխան է, այսինքն՝ այն երրորդ կատեգորիան, որը լիարժեք անտարբերության է մատնել Հայաստանը, ուղղակի ու անուղղակի ձևով ճանաչեց Սերժ Սարգսյանին որպես ՀՀ նախագահ, անգամ եթե դա արվեց ներքին վախերով, հոգու հետ անհամաձայնության պայմաններում, որով իսկ վավերացրեց համապետական բնույթի համապատասխանությունը ռեալիստական պատկերացումների դեպքում:

Այսպիսով՝ ստացվեց, որ ապրիլի 9-ին Հայաստանում, որքան էլ տարօրինակ չհնչի, գոյակցեցին երկու՝ իրարից տարբերվող՝ թե՛ սահմանադրությամբ, թե՛ նախագահով, պետություն՝ «Նոր Հայաստանն» ու «Ապահով Հայաստանը», որոնց գոյակցությունն ամբողջ օրվա ընթացքում, նաև՝ այն նույն ապրիլի 9-ի ընթացքում, որը խոստանում էր լինել բեկումնային, ուղեկցվեց ոչ ժողովրդավարական պետություններին հարիր պայքարի առկայծումներով, որոնք, թերևս, նախանշեցին «Նոր Հայաստանի» պայքարին լիարժեքորեն պատրաստ չլինելու բոլոր հատկանիշները, որոնք անհրաժեշտ է նոր երկիր կայացնելու ու առավել ևս ստեղծելու համար:

Այսինք՝ ապրիլի 9-ին չփոխվեց «Ապահով Հայաստանի» եղած ու անգամ հեռանկարային տեսլականը. այն նման էր 5 տարի առաջվա նույն Հայաստանին, որքան էլ որ Սերժ Սարգսյանը պնդեր իր երդմնակալության ժամանակ ակնհայտ տարբերությունները, իսկ ահա «Նոր Հայաստանը» դարձավ զոհը «Ապահով Հայաստանի» գործելավոճի, այն բոլոր Հայաստանների նման, որոնք այսօր չկան:

Գևորգ Ավետիսյան