Բնաջնջումից փրկված հայ ազգի մերօրյա ողբերգությունը

1915 թվական… հայ ազգի ողբերգությունները, ցավոք, այդ տարի ու դրան նախորդող ու հաջորդող տարիներին չպետք է ավարտվեին Ցեղասպանությամբ, ֆիզիկական բնաջմամբ, պատմամշակութային ժառանգության ոչնչացմամբ։ «Տեղահանությունը բնաջնջում է» կարգախոսը որդեգրած Թալեաթը ոչինչ պատահական չէր անում. նա ուներ հստակ ծրագիր՝ սպանել, առևանգել, հարստահարել և անվերջ տեղահանել…

Արդյունքում՝ եղավ այն, ինչ եղավ, եղավ այն, ինչ չպիտի լիներ, և չկա այն, ինչ պետք է լիներ՝ չկա մի ամբողջ հայրենիք՝ Արևմտյան Հայաստանը։

2013 թվական... մնացել է այն, ինչ կա, կա «Հայաստան»՝ «Արևելյան Հայաստան»՝ պայմանական անվամբ. ինչու պայմանական, քանի որ մեր վերապրած Հայաստան երկրում այսօր կատարվում է այն, ինչ կատարվում էր 1915 թվականին, այն է՝ «տեղահանություն». բայց ո՞վ է ում տեղահանում, չէ՞ որ չկան «թալեաթներ», «էնվեր փաշաներ», «սուլթան համիդներ»։

1915-ին և դրան հաջորդող տարիներին հայն այնքան ամուր էր կպած իր հողին, որ նրան միայն զենքի սպառնալիքի տակ կարելի էր հարկադրել լքել իր երկիրը, հայ շինականն այնքան էր սիրում իր հողն ու ջուրը, որ պատրաստ էր կիսել իր ունեցածն անգամ թուրքի հետ, միայն թե մնալ իր հողում։

Ի՞նչ է փոխվել այդ ամենից հետո։ Մի՞թե հիմա հայ մարդն ուզում է լքել իր սիրելի երկիրը, իր պատմական Հայաստանը, մի՞թե պատրաստ է ամայացնել, Արևմտյան Հայաստան, դարձնել իր արյունով ձեռք բերած ու իր ատամներով պահած երկիրը։ Իհարկե, ոչ։ Այդ դեպքում հարց է առաջանում՝ ինչո՞ւ է այսօր մեր երկրում արվում ամեն ինչ, որ հայը «տեղահանի» ինքն իրեն, դատարկի իր պատմական երկիրը, իրագործի պատմության մեջ այնքան շրջանառված «Սպիտակ ջարդ» երևույթը իր իսկ ձեռքով։

Մի՞թե մեր իշխանությունները չեն հասկանում, որ այսօր էլ մի տեսակ «թալեաթություն», «համիդություն» են անում այն սակավաթիվ հայերի նկատմամբ, ովքեր չեն ուզում լքել իրենց հայրենիքը, բայց այս անգամ ոչ թե զենքի սպառնալիքի տակ, այլ գոյատևման հնարավորություններից զրկվելու վախից դրդված, արտագաղթում են՝ տեղահանվում, լքում երկիրը։ Եթե 1915-ին թուրքը բռնի դատարկեց մի ամբողջ Հայաստան, ապա այսօր՝ 2013-ին և դրան նախորդող տարիներին ներկայիս Հայաստանը դատարկվել ու շարունակում է դատարկվել ինքնիրեն՝ մի տեսակ ինքնաոչնչացվելով…

Ապրիլի 24-ը մեր օրացույցի մեջ այն ամսաթիվն է, երբ հայ մարդը, հատկապես՝ հայ պաշտոնյան, ամենից շատ պետք է մտածի, թե ինչ պատասխան պիտի տա ավելի քան 1.500.000 զոհերին, ջարդված ու խողխողված այն մտավորականներին, այն բռնագաղթվածներին, ովքեր կորցրին հայրենիքը՝ ջարդվելով ու տեղահանվելով, ինչ պատասխան պիտի տա այն բանի համար, որ այսօր ինքը կորցնում է հայրենիք՝ խաղաղ պայմաններում…

Պահանջել պատասխան ուրիշից, իհարկե, հեշտ է, բայց ո՞ւր է պատասխանն ազգի ներսում, եթե հայը գնում է, հեռանում…

Աննա Թումասյան