Խաչվերացի առթիվ ԱԹՀ-ում իրականացվող տոնակատարություններն ու միջոցառումները

Այս կիրակի՝ սեպտեմբերի 13-ին նշելու ենք Հայ Եկեղեցու հինգերորդ տաղավար տոնը՝ Խաչվերացը:

Ձեր ուշադրությունը հատկապես ուզում ենք հրավիրել սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 16.00-18.30-ը թեմի երիտասարդների կողմից իրականացվելիք «Խաչի քարող» ծրագրին, որի ընթացքում քաղաքային տրանսպորտի վարորդներին աչքուլունքների փոխարեն օրհնած խաչեր են ու աղոթաթերթեր են նվիրելու:

Նույն օրը՝ ժամը 18.00, Արարատ քաղաքում կառուցվող նոր եկեղեցու մոտից հավատավոր ժողովուրդը խաչի թափորով քայլելու է դեպի Արարատ գյուղի Ս. Հակոբ եկեղեցի:

Սեպտեմբերի 13-ին մի շարք համայնքներում Ս. Պատարագի ավարտին եկեղեցիների բակերում կազմակերպվելու են տոնախմբություններ, հյուրասիրություններ և այլն:

Ստորև ներկայացնում ենք միջոցառումների ցանկը, Խաչվերաց տոնի և «Խաչի քարոզ» ծրագրի մասին պատմող նյութերը:

Օրհնած խաչեր վարորդներին՝ աչքուլունքների փոխարեն

Սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 16:30-18:30, ԱՀԹ երիտասարդաց միությունները Ս. Խաչի տոնի նախօրեին արդեն չորրորդ անգամ Երևանի բանուկ կանգառներում իրականացնելու են Խաչի քարոզ: Այս անգամ ընտրել են Տիգրան Մեծ պողոտայի Տաշիր և Ռոսիա առևտրի կենտրոնների մոտակա կանգառները: Երիտասարդները այստեղ խաչեր են բաժանելու քաղաքային տրանսպորտի վարորդներին՝ վերցնելով նրանցից աչքուլունքները: Ուղևորներին ու անցորդներին նվիրելու են Ս. Խաչի տոնի խորհրդի մասին պատմող թերթոններ:

Ծրագիրն իրականացվում է ԱՀԹ առաջնորդական փոխանորդ գերաշնորհ Տ.Նավասարդ արքեպիսկոպոսի օրհնությամբ: Ծրագիրը մեկնարկել է նախորդ տարի մայիսի 18-ին՝ Ս. Խաչի երևման տոնին: Հասարակության կողմից լայն արձագանքներ ստանալով՝ երիտասարդները այն դարձրել են շարունակական և իրականացնում են Հայ Եկեղեցու՝ խաչին նվիրված տոների ժամանակ: ԱՀԹ երիտաարդաց միությունների համակարգող Տ.Պետրոս ավագ քահանա Մալյանի գլխավորությամբ ծրագրին մասնակցում են թեմի բոլոր եկեղեցիների երիտասարդաց միությունների անդամները:

Խաչվերաց

«Կորստյան մատնվածների համար խաչի քարոզությունը հիմարություն է, իսկ մեզ' փրկվածներիս համար' Աստծո զորություն» (Ա Կորնթ.1:18):

Խաչվերացի տոնը հիշատակն է Տիրոջ խաչափայտի' պարսկական գերությունից Երուսաղեմ վերադարձի և Գողգոթայում կանգնեցման: «Խաչվերաց» նշանակում է «խաչի վերացում», այսինքն'«խաչի բարձրացում»:

614թ-ին պարսից Խոսրով Բ Փարվեզ (590-628թթ.) թագավորը հարձակվեց Երուսաղեմ քաղաքի վրա և գրավեց այն: Պարսից զորքը ավերակների վերածեց քաղաքը, ժողովրդի մի մասին սրի քաշեց, մյուս մասին գերի տարավ: Պարսիկ զինվորներն ավերեցին Տերունական սրբավայրերը, թալանեցին Ս. Հարություն տաճարը և իրենց հետ տարան այն Խաչը, որի վրա խաչվել էր Հիսուս Քրիստոս: Սակայն Տիրոջ Խաչը, հայտնվելով Պարսկաստանում, մեծ փառքի արժանացավ: Պարսկաստանի բնակչությունը երկյուղածությամբ էր վերաբերվում Ս. Խաչին: Շատերը, դիմելով տեղի քրիստոնյաներին և նրանցից լսելով Ավետարանի խոսքը, դարձան քրիստոնյա:

Հունաց Հերակլ կայսրը, ով աստվածապաշտ էր ու քրիստոսասեր, չհանդուրժեց Խաչափայտի գերեվարումը: Ս. Խաչը վերադարձնելու համար նա սրբազան պատերազմ սկսեց Խոսրով արքայի դեմ: Հերակլի զորքում կռվում էր նաև հայկական զորագունդը' Մժեժ Գնունու գլխավորությամբ: Հերակլը հաղթեց և ազատագրեց Տերունական Խաչը: Հաղթական զորքը ժողովրդի մեծ բազմության հետ միասին ցնծությամբ և փառաբանությամբ Պարսկաստանից Խաչը բերեց Երուսաղեմ և կրկին զետեղեց Ս. Հարություն տաճարում:

Խաչը Պարսկաստանից հանդիսավոր թափորով նախ փոխադրվեց հայոց Կարին քաղաք: Կարինում պարսիկները փորձեցին հետ վերցնել այն, սակայն հայերը, Խաչափայտը թողնելով, հետ մղեցին պարսիկների հարձակումը: Վերադառնալով՝ տեսան, որ այնտեղից, ուր Խաչն էր դրված, վճիտ աղբյուր է բխում: Այդ վայրը հետագայում դարձավ ուխտատեղի, իսկ Կարնո դաշտի հարավարևելյան կողմում բարձրացող լեռնագագաթն այս դեպքերից հետո կոչվեց Խաչափայտ: Գերեդարձության ճանապարհին Տիրոջ Խաչափայտը գրեթե ամենուրեք բարձրացվում էր և փառաբանվում: Խաչափայտի գերեդարձը տեղի ունեցավ Ք.Հ. 628թ-ին:

Խաչը հնում եղել է չարչարանքի գործիք, սակայն Քրիստոսի խաչելությամբ այն դարձավ փրկության միջոց, Քրիստոսի սիրո արտահայտությունը, քանզի սիրել՝ նշանակում է զոհաբերվել: Խաչի բարձրացումով մեկ անգամ ևս հաստատվեց Քրիստոսի հաղթանակն ընդդեմ չարի և մահվան:

Խաչն իր խորհրդով անսահմանությունը կապում է երկրի, հավիտենականը՝ ժամանակավորի, հոգևորը՝ նյութականի հետ: Ի վերջո, Աստված և մարդ հանդիպեցին խաչի շնորհիվ, և այդ հանդիպման ընթացքում փառավորվեց Աստված:

Խաչվերացի տոնը Հայ Եկեղեցում

Սկսած առաքելական ժամանակաշրջանից' Քրիստոսի Խաչը' որպես հարգանքի և երկրպագության սրբազան առարկա, կարևոր տեղ է գրավում քրիստոնեական բոլոր եկեղեցիների պաշտամունքային և ծիսական կյանքում:

Խաչվերացի տոնին նախորդում է շաբաթապահքը, երբ հավատացյալները պահեցողությամբ և ապաշխարությամբ պատրաստվում են մասնակից դառնալ տոնի խորհրդին:

Իսկ Տոնի օրը՝ կիրակի երեկոյան, կատարվում է Խաչի բարձրացման հանդիսավոր արարողություն և անդաստանի կարգ: Ռեհանով ու ծաղիկներով զարդարված Խաչը հանդիսավոր թափորով դուրս են բերում և պտտում եկեղեցու շուրջ: Սա պատկերն է ազատագրված Խաչափայտի վերադարձի՝ Հայկական լեռնաշխարհի ծաղկավետ վայրերով դեպի Երուսաղեմ: Թափորապետը զարդարված Խաչով խաչակնքում և օրհնում է աշխարհի չորս կողմերը'բարեկարգություն ու խաղաղություն հայցելով Աստծուց և վարդաջուր ցողում հավատացյալների վրա:

Խաչվերացի հաջորդ օրը մեռելոց է: Այդ օրը եկեղեցիներում մատուցվում է Ս. Պատարագ, կատարվում է հոգեհանգստյան կարգ, որից հետո այցելում են հանգուցյալների շիրիմներին:

Ժողովրդական սովորույթները

Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը Խաչվերացի տոնը, որը կենցաղում տարածված էր Սփխեչ կամ Սըբխեչ անվամբ, ուներ նաև այլ անվանումներ. Խչվերաց, Ուլոց (Ուլնոց), Խրով, Խաչեյն Զադագ և այլն:

Խաչվերացի տոնին բնորոշ են ուխտագնացությունները: Յուրաքանչյուր բնակավայր ուներ տոնին նվիրված իր ուխտավայրը: Մինչև այժմ էլ Խաչվերացի տոնի նշանավոր ուխտավայրերից է Վայոց Ձորում գտնվող Արկազի Ս. Խաչ եկեղեցին: Զանգեզուրում առանձնակի նշանակություն էր տրվում Ծիծեռնավանքին: Այս տոնին նվիրված ամենազանգվածային ուխտագնացության վայրերից էր Կարնո լեռների ստորոտում գտնվող Խաչկա վանքը:

Տոնի կապակցությամբ եկեղեցիներին մատուցում էին որոշակի նվերներ (ուլեր, գորգեր, տարբեր գործվածքներ և այլն): Այնքան համատարած էր Ս. Խաչին ուլ մատաղ անելու սովորույթը, որ կենցաղում այդ տոնը շատ հաճախ ուներ նաև նշված երևույթը բնութագրող անվանումներ'Ուլոց (Ուլնոց), Խրով և այլն:

Վասպուրականում տարածված էր այդ օրվա կապակցությամբ փայնաքեօշ (համեմով հաց) թխելու և այն աղքատներին բաժանելու սովորույթը:

Մուսալեռցիները Խաչվերացի տոնին (Խաչեյն Զադագ) ուխտի էին գնում Ս. Թովմաս առաքյալի վանքը, ուր Ս. Պատարագին մասնակցելուց հետո պատրաստում էին հարիսա:

Տոնին առնչվող ժողովրդական ավանդույթներից էր նոր հանգուցյալներ ունեցող ընտանիքներին հարազատների կողմից ուլ կամ գառ նվիրելու սովորույթը: Դրանք թոնրի մեջ խորովելով, բլղուրի կամ ձավարովի փլավի վրա դրած, բաժանում էին սգավոր ընտանիքներին:

Խաչվերացի տոնն Արարատյան Հայրապետական թեմում

Սեպտեմբերի 13-ին Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցին նշում է Խաչվերացի տոնը: Տոնի առթիվ ԱՀԹ մի շարք համայնքներում կիրականացվեն տոնական միջոցառումներ և սիրո ճաշ:

Խաչվերացի նախօրեին՝ սեպտեմբերի 12-ին

ժամը 8.30-ին

Բյուրավանի Ս.Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու համայնքը ուխտի կմեկնի Նշավան: Այստեղ նախատեսվում է մատաղի հյուրասիրություն: Ուխտավորները Զնջրլու գյուղի Ս. Սարգիս եկեղեցու տարածքում եկեղեցու պահպանման համար պարիսպ կկառուցեն:

Մալաթիայի ս.Աստվածածին եկեղեցու համայնքը ուխտի կմեկնի Շեննիկի Մազարա գյուղի Ս. Խաչ եկեղեցի

ժամը 16:30-18:30,

ԱՀԹ երիտասարդաց միությունները Ս. Խաչի տոնի նախօրեին Երևանի Տիգրան Մեծ պողոտայի կանգառներում իրականացնելու են խաչի քարոզ. երիտասարդները խաչեր են բաժանելու երթուղային տաքսիների և ավտոբուսների վարորդներին՝ վերցնելով նրանցից աչքուլունքները, ուղևորներին ու անցորդներին նվիրելու են Ս. Խաչի տոնի խորհրդի մասին պատմող թերթոններ:

ժամը 17.00-ին,

Էրեբունի համայնքի կիսակառույց եկեղեցու բակում հոգևոր հովիվ Տ. Զգոն քահանա Աբրահամյանը բաց դաս կանցկացնի Խաչվերացի տոնի մասին: Հանդիպման ավարտին մասնակից երեխաներին նվերներ, փաթեթներ կբաժանվեն:

ժամը 18.00-ին

Հանդիսավոր տոնական խաչերթ կիրականացվի Արարատ քաղաքի կառուցվող եկեղեցու հիմքերի մոտից դեպի Արարատի Ս.Հակոբ եկեղեցի:

Արարատի Ս. Հակոբ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տ. Դավիթ քահանա Սահակյանի գլխավորությամբ ՝ եկեղեցու համայնքը, Արարատ քաղաքի դպրոցների աշակերտները և այլ ուսումնական հաստատությունների սաները, ուսանողները, Արարատի քաղաքապետարանի, բժշկական կենտրոնի աշխատակիցներըը, Արարատ համայնքի գյուղապետարանի աշխատակազմը, մարզի N զորամասի զինվորները և Արարատի մարզի պատանի երկրապահները խաչով, խաչվառով և զինվորական նվագախմբով կքայլեն դեպի Արարատ համայնքի Ս. Հակոբ եկեղեցի:

Մասնակիցները ճանապարհին կբաժանեն Ս. Խաչի տոնի խորհդի մասին պատմող թերթոններ: Ս. Հակոբ եկեղեցում կկատարվի Անդաստանի արարողություն և պահպանիչ աղոթքով կավարտվի նախաձեռնությունը:

ժամը 22.00-1.00-ին,

Սուրբ Երրորդություն եկեղեցում տեղի կունենա Հսկման արարողություն:

Խաչվերացի տոնին հավարտ Ս. Պատարագի

ժամը 14.00-ին,

Նոր Նորքի Ս.Աստվածածին եկեղեցու բակում նախատեսվում է սիրո ճաշ և տոնական միջոցառում: Հանդես կգան Երևանի 106 դպրոցի նժդեհիկները ազգային պարերով:

ժամը 13.00-ին,

Նորագավիթի Ս.Գևորգ եկեղեցում նախատեսվում է սիրո ճաշ և միջոցառում եկեղեցու կիրակնօրյա դպրոցի սաների մասնակցությամբ:

Ս.Հովհաննես եկեղեցու համայնքը ուխտի կմեկնի Դարալագյազի Ս. Խաչ եկեղեցի:

ժամը 13.00-ին,

Մալաթիայի Ս.Աստվածածին եկեղեցում նախատեսվում է խաչապտույտ եկեղեցու հարակից փողոցներով, այնուհետև տեղի կունենա միջոցառում՝ տիկնանց միության կազմակերպած «Երջանկության գաղտնիքը» խորագրով:

ժամը 13.00-ին,

Քանաքեռի Ս.Հակոբ եկեղեցու բակում տեղի կունենա միջոցառում՝ Քանաքեռ- Զեյթուն վարչական շրջանի աջակցությամբ:

ժամը 15.30-ին,

Նոր Նորքի Ս. Սարգիս եկեղեցու բակում նախատեսվում է համերգային ծրագիր՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի և ՀԲԸՄ Նոր Նորքի Հայորդաց տան «Նարեկ» և «Հայկազունք» պարային համույթների, կրկեսային դպրոցի սաների, Գինոսյանի դպրոցի դհոլահարների խումբի մասնակցությամբ:

ժամը 13.00-ին,

Նուբարաշենի Ս.Նահատակաց եկեղեցու բակում նախատեսվում է համերգային ծրագիր Նուբարաշեն վարչական շրջանի Մշակույթի տան և մանկապարտեզի սաների մասնակցությամբ:

ժամը 13.30-ին,

Բյուրավանի Ս.Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու բակում նախատեսվում է սիրո ճաշ և համերգային ծրագիր Գարեգին, Հարություն և Բարեղամ երաժիշտների մասնակցությամբ:

ժամը 10.00-ին

Արգավանդի Ս. Սարգիս եկեղեցու համայնքը հոգևոր հովվ Տ. Գրիգոր քահանա Հովհաննիսյանի գլխավորությամբ Արգավանդի խաչմերուկից թափորով կքայլի դեպի եկեղեցի և հավարտ Ս. Պատարագի միջոցառում կիրականացնի եկեղեցու երիտասարդաց միության մասնակցությամբ:

ժամը 17.00-ին,

Վերին Արտաշատի Ս.Աստվածածին եկեղեցու համայնքը ուխտի կմեկնի Նորաշեն գյուղի խոնարհված Ս. Հովհաննես եկեղեցի, որտեղ նախատեսվում է սիրո ճաշ և համերգային ծրագիր:

ժամը 13.00-ին,

Վեդու ս.Աստվածածին եկեղեցու բակում նախատեսվում է մատաղի հյուրասիրություն և տոնախբություն համայնքի երգի- պարի խմբերի մասնակցությամբ

ժամը 13.00-ին,

Մխչյանի Ս.Հովհաննես եկեղեցու բակում նախատեսվում է սիրո ճաշ և տոնական միջոցառում՝ եկեղեցու պարի խումբի մասնակցությամբ:

Հանդիսավոր խաչերթ Արարատի մարզում

Ս. Խաչի տոնի նախօրեին՝ սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 18.00-ին, Արարատ քաղաքի կառուցվող եկեղեցու հիմքերի մոտից դեպի Արարատի Ս.Հակոբ եկեղեցի հանդիսավոր տոնական խաչերթ կիրականացվի ԱՀԹ առաջնորդական փոխանորդ գերաշնորհ Տ. Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանի օրհնությամբ:

Արարատի Ս. Հակոբ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տ. Դավիթ քահանա Սահակյանի նախաձեռնությամբ եկեղեցու համայնքը, Արարատ քաղաքի դպրոցների աշակերտներ և այլ ուսումնական հաստատությունների սաներ, ուսանողներ, Արարատի քաղաքապետարանի, բժշկական կենտրոնի աշխատակիցները, Արարատ համայնքի գյուղապետարանի աշխատակազմը, մարզի N զորամասի զինվորները և Արարատի մարզի պատանի երկրապահները խաչով, խաչվառով և զինվորական նվագախմբի ուղեկցությամբ կքայլեն դեպի Արարատ համայնքի Ս. Հակոբ եկեղեցի:

Մասնակիցները ճանապարհին կբաժանեն Ս. Խաչի տոնի խորհրդի մասին պատմող թերթոններ: Ս. Հակոբ եկեղեցում կկատարվի Անդաստանի արարողություն և պահպանիչ աղոթքով կավարտվի նախաձեռնությունը:

Qahana.am