Անդրկովկասյան երկրներն ու Եվրասիական տնտեսական միությունը

2014 թվականի մայիսի 29-ին Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստին Աստանայում Բելառուսի Հանրապետության, Ղազախստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահների կողմից ստորագրվեց Պայմանագիր Եվրասիական տնտեսական միության (ԵՏՄ) մասին: 2015 թվականի հունվարի 1-ին ԵՏՄ մասին Պայմանագիրն ուժի մեջ մտավ:
Պայմանագրով հաստատվում է տնտեսական միության ստեղծումը, որի շրջանակներում ապահովվում է ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի եւ աշխատանքային ուժի ազատ շարժը, տնտեսության ոլորտներում համակարգված, համաձայնեցված կամ միասնական քաղաքականության իրականացումը, որը սահմանվում է սույն փաստաթղթով եւ ԵՏՄ-ի շրջանակներում գործող միջազգային պայմանագրերով :

ԵՏՄ–ը ստեղծվել է ազգային տնտեսությունների բազմակողմանի արդիականացման, կոոպերացիայի, մրցունակության բարձրացման և անդամ պետությունների բնակչության կենսունակության բարձրացման համար կայուն պայմաններ ստեղծելու նպատակով :
Իր իրավասության սահմաններում ԵՏՄ-ը միջազգային գործունեություն է իրականացնում, որն ուղղված է Միության առջև ծառացած խնդիրների լուծմանը:

Շատ բելառուսական և արտասահմանյան քաղաքագետներ ի սկզբանե խոսում էին Եվրասիական տնտեսական միության անկենսունակության մասին' համեմատելով այն այլ նման կազմավորումների հետ: Դրա հիմնական պատճառը Միության մեջ Ռուսաստանի չափազանց դոմինանտությունն է, ինչը կարող է բերել տվյալ միավորման մնացած անդամների շահերի երկրորդ պլան մղվելուն:

Սակայն ԵՏՄ-ն դեռևս այդքան երկար չի գործել, որպեսզի հնարավոր լինի քննարկել դրա արդյունքները միջնաժամկետ և երկարաժամկետ կտրվածքով: Տվյալ պահին մենք կարող ենք դիտարկել իրավիճակը միայն կարճաժամկետ կտրվածքով: Եզրակազություններ անել, ղեկավարվելով միայն մի քանի ամսվա արդյունքներով, այդքան էլ կոռեկտ չի լինի: Մենք կդիտարկենք ԵՏՄ գործունեությունը առանց կարճաժամկետ ժամանակահատվածի ցուցանիշների հիման վրա արված գլոբալ եզրակացությունների:

Հայաստանը մտավ ԵՏՄ կազմի մեջ այս տարվա հունվարի 2-ին: Հայաստանի միավորումը հարթ չեր անցնում, և լիարժեք տնտեսական գործընկեր, ըստ երևույթին, Հայաստանը մոտ ապագայում չի դառնա: Դա բացատրվում է մի քանի պատճառով. առաջին հերթին, Հայաստանը չունի ընդհանուր սահմաններ ԵՏՄ անդամ պետությունների հետ: Այն կտրված է, օրինակ, Ռուսաստանից Վրաստանով ու Ադրբեջանով: Այդ պատճառով ԵՏՄ-ին անդամակցելու պայմանագրի մեջ խոսվում է արտասահմանյան պետությունների և միության անդամների միջև բեռների փոխադրման հատուկ կարգի մասին: Անցումային շրջանը օրենսդրության ադապտացման, մաքսային կանոնների ու տեխկանոնակարգի միասնականացման համար հաշվարկված է ութ տարվա համար, երկրորդ' Հայաստանը մասնակցել է «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրին, որը հաստատվել է Եվրամիության կողմից և ուղղված է նրա ընդարձակմանը: Բացի այդ, Հայաստանի բնակչության մի մասը կտրականապես դեմ էր ԵՏՄ-ին անդամակցությանը, ընդդիմությունը ոչ մեկ անգամ հանրահավաքներ է անցկացրել «Ոչ հարկադրվող ԽՍՀՄ-ին», «No Russian Empire» կարգախոսներով:

Եվ այնուամենայնիվ, մեր կարծիքով Հայաստանի անդամակցումը ԵՏՄ-ին Եվրասիական ինտեգրման նոր փուլ կբացի երկրի համար և, ինչպես նշել է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, «Հայաստանի՝ Եվրասիական տնտեսական միությանը միանալու որոշումը պայմանավորված է նրանով, որ Հայաստանը դիտարկում է այդ կառույցը որպես հիմնական ձևաչափ, որը կանխատեսելի է և հիմնվում է այդ երկրների համար առավելագույնս շահավետ հարաբերությունների զարգացման և այդ երկրների միջև ապրանքների, ծառայությունների, մարդկային կապիտալի ու աշխատուժի ազատ տեղաշարժման սկզբունքների վրա »:

Անկասկած, Հայաստանի անդամակցումը ԵՏՄ-ին կնպաստի ներդրումների աճին և երկրի տնտեսության տարբեր հատվածների նախագծերի իրականացմանը: ԵՏՄ շրջանակներում անընդհատ պլանային աշխատանքներ են տարվում փոխադրումների թեթևացման և օդային կապի լիբերալության ուղղությամբ, ակտիվորեն զարգանում է երկկողմանի ֆինանսական համագործակցությունը միջազգային ավտոմոբիլային փոխադրումների և երկաթգծային կապի ոլորտում: Ռուսաստանի հետևողական ու բազմակողմանի աջակցությունը Հայաստանի տնտեսությանը, բարձր մակարդակի վրա փոխշահավետ համագործակցությունը տնտեսական, մշակութային, գիտական և կրթական ոլորտներում անշուշտ ավելի կամրապնդեն ռուս-հայկական բարեկամական հարաբերությունները:

Ադրբեջանական քաղաքական շրջանակները հայտնում են Եվրասիական միությանը միանալու հավանականության մասին այն դեպքում, եթե լուծվի ղարաբաղյան խնդիրը: Դեռևս 2014 թվականին Ադրբեջանը նամակ էր ուղղել ԵՏՄ անդամներին այն մասին, որ եթե Հայաստանը դառնա այդ միության անդամ, ապա դա պետք է տեղի ունենա առանց Ղարաբաղի:

Ռուսաստանն իր հերթին ցանկանում է լուծել ղարաբաղյան խնդիրը և հույս ունի, որ Ադրբեջանը ևս կանդամակցի ԵՏՄ-ին: Տնտեսության տեսանկյունից Ռուսաստանի համար ավելի շահավետ կլիներ Ադրբեջանի միացումը, քան Հայաստանի: Շահերը ԵՏՄ-ին Ադրբեջանի անդամակցելուց ակնհայտ են' այստեղ և սպառողական շուկայի լայնացումն է առանց մաքսային տուրքերի, և կապիտալի, աշխատուժի ազատ տեղաշարժը, և մասշտաբային տրանսկասպիական լոգիստիկ նախագծերի իրականացումը: Ռուսաստանը հետաքրքրված է Ադրբեջանով որպես ռազմավարական գործընկերոջ, որն ունի շահավետ աշխարհագրական դիրք և զգալի ռեսուրսային պոտենցիալ:
Բայց հետաքրքրված է արդյոք Ադրբեջանը ԵՏՄ-ին անդամակցելու մեջ: Կարծում եմ, որ իրական հնարավորություն և անհրաժեշտություն այդ Միության մեջ լինելու համար Ադրբեջանը չունի: Հայաստանի շահերից ևս չի բխի Ադրբեջանի անդամակցումը ԵՏՄ-ին: Հաշվի առնելով Ղարաբաղյան կոնֆլիկտը, Հայաստանն ու Ադրբեջանը դժվար թե կարողանան գոյատևել միասնական տնտեսական հարթության վրա:
Եվրասիական տնտեսական միության ստեղծումն ու աշխատանքի սկիզբը կարող է էապես ուժեղացնել Ռուսաստանի դիրքերն Անդրկովկասում և, հետևաբար, ուժեղացնել համագործակցության վեկտորը ՌԴ և ԵՏՄ-ի հետ Վրաստանի արտաքին տնտեսական քաղաքականության մեջ: Խոսքը գնում է լրացուցիչ, ընդ որում Վրաստանի համար աճող եկամուտների մասին և, միաժամանակ, այդ երկրի' ԵՏՄ ներսում տնտեսական կապերի մեջ ավելի ու ավելի մեծ ներգրավման մասին:

Միտումը ԵՏՄ-ՌԴ-Վրաստան եռանկյունու մեջ վկայում է այն մասին, որ Վրաստանի արտաքին տնտեսական, ինչպես նաև «տրանզիտային» ակտիվության վեկտորը աստիճանաբար սկսում է տեղափոխվել ՌԴ և ամբողջ ԵՏՄ-ի կողմը: Դա պայմանավորված է ինչպես աշխարհագրական, այնպես էլ տնտեսական գործոններով:

Եվրասիական ինտեգրման կողմնակիցների քանակի աճը կարող է կապված լինել նրա հետ, գրում է Financial Times-ը, որ Վրաստանում պայմաններ են ստեղծվել ռուսաստանյան աշխարհաքաղաքական ոլորտ վերադառնալու համար' Եվրոպայի հետ մերձեցման գործընթացում հիասթափության պատճառով : Վատթարացել են Վրաստանի գործերը ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի հետ: Վերականգնվում են հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ' հանվել է արգելքը վրացական գինու, բորժոմիի և գյուղտնտեսական ապրանքների ներմուծման վրա: Երկրում վերսկսվել է ռուսաստանյան հեռուստաալիքների հեռարձակումը:

Զուգահեռաբար Ռուսաստանն ամրապնդում է կապերը Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի հետ: Իրենցնույնպես հերթին Անդրկովկասի այդ երկրները տեսնում են իրենց ապագան Ռուսաստանի և ԵՏՄ-ի հետ սերտ համագործակցության մեջ: Դրա համար իրավական հիմք է ստեղծված «միության և ինտեգրման մասին» պայմանագրերի տեսքով: Դրանք նախատեսում են մաքսային, պաշտպանության և իրավապաշտպան քաղաքականությունների կորդինացումը: Մոսկվան ֆինանսական աջակցություն է ցուցաբերում: Աբխազիայի բյուջեի մեկ երրորդը և Հարավային Օսիայի բյուջեի 90%-ը ձևավորվում են ռուսաստանյան տնտեսական օգնության միջոցով: ԵՏՄ-ին անդամակցելը Թիֆլիսի միակ հնարավորությունն է պահպանել մուտքի իրավունքը ինքնահռչակ հանրապետություններ:

Այսպիսով, Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցելու կողմնակիցների թիվն աճում է և Անդրկովկասի երկրների մուտքը ԵՏՄ, մեր կարծիքով, թերևս ժամանակի հարց է:

Նելլի Ավետիսյան

Աղբյուրներ՝

Евразийская экономическая комиссия

Евразийский экономический союз

www.soyuzinfo.am

http://www.ft.com/home/europe