Ինչո՞ւ ՀՀ ԱԳՆ-ն չի արձագանքում Եվրախորհրդարանի բանաձևին

Մինչ Հայաստանում նախընտրական թոհուբոհ է, կարծես երկրորդ պլան են մղվել արտաքին քաղաքական հարցերը: Խոսքը առաջին հերթին դեռեւս ապրիլի 18-ին Եվրոպական Միության Խորհրդարանի կողմից ընդունված բանաձեւի մասին է, որի ամբողջական տարբերակը ԵՄ-ն վերջապես հրապարակել է իր պաշտոնական կայքում: Հիշեցնենք, որ այդ բանաձեւի համար հիմք է հանդիսացել դեռեւս ամիսներ առաջ Եվրախորհրդարանի Հայաստանի հարցով զեկուցող Տոմաշ Պորեբայի՝ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովին ներկայացված զեկույցը, որը մինչեւ Խորհրդարանի ապրիլյան լիագումար նիստը փոփոխվել է:

Ավելին, ԱՀ հանձնաժողովի կողմից ընդունված ամենաառաջին տարբերակը իր «մեղմ բովանդակությամբ» զգալիորեն տարբերվում էր այն տեքստից, որը ընդունվել է ապրիլի 18-ին: Ի դեպ, չնայած լիագումար նիստից հետո հայտարարվել է, թե մարտի վերջին զեկույցի նախագծում արված փոփոխությունը, որտեղ ուղիղ նշվում էր, որ ԵՄ-ն պետք է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում փոխարինի Ֆրանսիային, չի ընդունվել, իրականում ԵՄ խորհրդարանի կայքում հրապարակված վերջնական տարբերակում այդ դրույթը' թեկուզ փոփոխված, բայց միեւնույն է' կա: Ավելին, Եվրախորհրդարանի այս բանաձեւը, որը, չգիտես ինչու, Հայաստանում գրեթե անարձագանք է մնացել թե՛ իշխանությունների, թե՛ իշխանական ԶԼՄ-ների կողմից, իրականում հատկապես ԼՂ հիմնախնդրի վերաբերյալ երբեւէ ընդունված մեզ համար ամենավտանգավոր փաստաթղթերից մեկն է: Հիշեցնենք, որ սա այն փաստաթուղթն է, որը պետք է գործարկվի Հայաստանի հետ Ասոցացման համաձայնագրի շրջանակներում:

Ավելի կոպիտ ասած' ԵՄ-Հայաստան հարաբերություններում այս բանաձեւը զգալի նշանակություն է ունենալու այն պարագայում, երբ հայտնի է, որ ՀՀ իշխանությունները արդեն տեւական ժամանակ է' հույս ունեն ներքին կյանքում կոսմետիկ «բարեփոխումներ» իրականացնելով' ԵՄ-ին ցույց տալ, թե փոփոխություններ են անում' նպատակ ունենալով դրա դիմաց գումարներ ստանալ ԵՄ-ից: Մինչդեռ այս բանաձեւով ԵՄ-ն հստակ ցույց տվեց, որ ՀՀ իշխանությունները գումար կարող են ստանալ ոչ միայն ներքին, անշուշտ, անհրաժեշտ զգալի բարեփոխումներից հետո, այլեւ' առաջին հերթին ԼՂ հարցում առաջընթաց արձանագրելու դեպքում: Իսկ այն դրույթները, որոնք ներառված են այս բանաձեւում, ուղղակի խայտառակ են, եւ տարօրինակ է, որ ՀՀ ԱԳՆ-ն մինչ օրս չի արձագանքել դրանց:

Նախ, ինչպես նշեցինք, հրապարակված վերջնական տեքստում շարունակում է մնալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ԵՄ-ի ներգրավվածության հարցը: Մասնավորապես, բանաձեւում այդ ձեւակերպումը հնչում է այսպես. «..Հետեւյալ առաջարկությունները հասցեագրում է Խորհրդին, Հանձնաժողովին եւ ԵՄ արտաքին գործողության ծառայությանը... (U) նրանք' ԵՄ-ի ներկայությունը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում պետք է դիտարկեն որպես Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ հակամարտության կարգավորման գործընթացում ԵՄ-ի ներգրավվածության մեծացում»:

Այսինքն, եթե մինչեւ հիմա ԵՄ-ն պահանջում էր միայն իր ներկայացուցչի անկաշկանդ մուտքը ԼՂ եւ հարակից տարածքներ, ապա այժմ այն մուտք է ուզում Մինսկի խումբ: Հիշեցնենք, որ նախնական տարբերակում նշվում էր, որ ԵՄ-ի ներկայությունը Մինսկի խմբում պետք է տեղի ունենա Ֆրանսիային փոխարինելու տարբերակով: Ու չնայած այժմ Ֆրանսիան չի հիշատակվում, սակայն ակնհայտ է, որ եթե Մինսկի խմբի եռանախագահության ֆորմատի փոփոխություն տեղի ունենա, ապա առավել հավանական տարբերակն այն է, որ դա հենց Ֆրանսիայի հաշվին կկատարվի: Մյուս, ավելի քիչ հավանական տարբերակը, թերեւս, եռանախագահության ֆորմատի փոխարինումն է քառանախագահությամբ: Ի դեպ, ուշագրավ է, որ ՀՀ ԱԳՆ ներկայացուցիչները մշտապես հայտարարել են, թե Մինսկի խմբի ֆորմատի փոփոխություն չի կարող լինել: Այդ դեպքում ինչպե՞ս հասկանալ ԵՄ խորհրդարանի այս նոր բանաձեւը:

ՀՀ իշխանությունների կողմից անարձագանք են մնացել նաեւ բանաձեւի այն խայտառակ դրույթները, ըստ որի պետք է քննություն սկսել Հայաստանի կողմից «ԼՂ օկուպացված տարածքներում հայկական բնակչության թվաքականի ավելացմանը միտված» քաղաքականությունը, որ «Հայաստանը պետք է դադարեցնի կանոնավոր բանակի զորակոչիկներին զինծառայության ուղարկել ԼՂ», որ «երրորդ երկրների տարածքների օկուպացիան միջազգային իրավունքի խախտում է եւ հակասում է եվրոպական հարեւանության քաղաքականության հիմնադրույթներին' այդպիսով հարվածի տակ դնելով Արեւելյան գործընկերության ողջ ծրագիրը»:

Սրանք ուղղակի խայտառակ դրույթներ են, որոնց ՀՀ ԱԳՆ-ն պարտավոր է արձագանքել, հակառակ պարագայում կստացվի, որ ՀՀ իշխանությունները ընդունում են այս դրույթները: Ի դեպ, ինչպես նշեցինք, Պորեբայի զեկույցի նախնական տարբերակներում այս խայտառակ դրույթները չեն եղել. դրանք ավելացվել են հետո: Հետեւաբար, զարմանալի է, թե ինչո՞վ է եղել զբացված ՀՀ ԱԳՆ-ն, ԵՄ-ում մեր ներկայացուցիչներն ու խորհրդարանական պատվիրակության անդամները, որոնք կամ որոնց անգործությունը թույլ է տվել, որ ԵՄ խորհրդարանն ընդունի այսպիսի բովանդակութամբ բանաձեւ:

Քրիստինե Խանումյան

«Չորրորդ ինքնիշխանություն»