Հանցագործության հետքերով…

Այն, որ Հայաստանի բնապահպանական ոլորտը միշտ էլ հարուստ է եղել բազմապիսի խնդիրներով ու անլուծելի թվացող դիլեմաներով, հանրահայտ ճշմարտություն է: Խնդիրներն այստեղ այնքան շատ են, որ մարդ չի էլ իմանում՝ ինչից սկսի, ինչով ավարտի: Այս ոլորտի հիմնախնդիրներից շատերը, անշուշտ, կապված են Սևանա լճի հետ, լիճ, որի՝ Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակությունը դժվար է թերագնահատել: Այստեղ վաղուց հասունացած խնդիրներից մեկն էլ առնչվում է Սևանի ձկնապաշարներին, որոնց սակավությամբ լիճն սկսել է աչքի ընկնել հատկապես վերջին տարիներին: Մեղադրել պետությանը սույն խնդիրը լիակատար անուշադրության մատնելու մեջ, սխալ կլիներ, քանի որ հատկապես վերջին տարիներին, կարելի է ասել, խնդիրների հաղթահարման ուղղությամբ քիչ բան չի արվել:

Բերենք միայն մեկ օրինակ. ՀՀ բնապահպանության նախարարության, ՀՀ Նախագահի աշխատակազմի, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզպետարանի և պատասխանատու այլ կազմակերպությունների մասնակցությամբ ՀՀ պետական բյուջեով նախատեսված ձկնապաշարների համալրման ծրագրի շրջանակներում Սևանա լճի Ձկնգետ գետի (Ծովագյուղ համայնք) գետաբերանին 2015-ի աշնանը իրականացվել էր գեղարքունի և ամառային իշխանի մանրաձկան բացթողնման աշխատանքներ: Սևանա լիճ նախատեսված էր բաց թողնել 366 667 մանրաձուկ՝ 166 667 գեղարքունի և 200 000 ամառային իշխան: Մանրաձուկը ձեռք էր բերվել Հայաստանի Հանրապետության 2015 թվականի պետական բյուջեի միջոցների հաշվին՝ «Ձկան պաշարների համալրման ծառայություններ» ծրագրով 2015 թվականի հուլիսի 14-ին ՀՀ բնապահպանության նախարարության և «Շրջակա միջավայրի և բնական ռեսուրսների գիտահետազոտական ինստիտուտ» ՍՊԸ-ի միջև կնքված պայմանագրով ամրագրված չափաքանակներով:

Սակայն արի ու տես, որ միայն մանրաձկան որոշակի քանակություն Սևանա լիճ բաց թողնելը հարցի լուծման ուղղությամբ անհրաժեշտ քայլերի մի մասն է միայն. ոչ պակաս կարևոր է մանրաձկան՝լճում հետագա կենսագործունեության համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովումը, որի պարագայում միայն հնարավոր կլինի էական տեղաշարժեր գրանցել: Եվ ահա հենց այստեղ է, որ տեղի են ունենում հիմնական չարաշահումներն ու թերացումները. շարունակվում է թափ հավաքել ձկնագողությունը, որը դարձել է իսկական պատուհաս ոլորտի համար: Չնայած անցնող տարվա ընթացքում Սևանա լիճ են բաց թողնվել ձկների ամենամեծ քանակությունը՝ մոտ 605-606 հազար մանրաձուկ, և, նույնիսկ, Սևանում անգամ ձկնապաշարի՝ սիգի քանակի ավելացում է գրանցվել, սակայն քիչ չի եղել նաև ձկնագողերի ավարը՝ դրանից բխող բոլոր բացասական հետևանքներով։ Սա խնդիր է, որի մասին սկսել է խոսվել բավական բարձր մակարդակով. Արամայիս Գրիգորյանը՝ ՀՀ բնապահպանության նախարարն իր վերջին ասուլիսում բարձրաձայնել էր այս ամենի մասին՝ ընդունելով, որ միայն ոստիկանության ջանքերով անհնար է պայքարել այս երևույթի դեմ: Սա, ըստ էության, նախարարի ինքնախոստովանանքն էր այն մասին, որ ինքը և իր կողմից ղեկավարվող ողջ գերատեսչությունը փաստացի անկարող են լուծել այս խնդիրը: Իրականում, սակայն, մի՞թե իրոք այդպես է, մի՞թե պետական վերահսկողությունն այնքան թույլ գործիք է, որ թույլ չի տալիս բացահայտել հանցագործներին. դժվար թե, մանավանդ, եթե հաշվի առնենք հայաստանյան իրականությունը, ուր անհնար է զբաղվել բիզնեսով ու մնալ աննկատ: Իսկ որ մեր իրականության մեջ ձկնագողությունը վերածվել է յուրատեսակ բիզնեսի, վկայում են դրա՝ հետզհետե աճող ծավալները: Այս ամենին, անխոս, նպաստում է նաև երկրի սոցիալական վիճակը, որի պարագայում ձկան առևտրով զբաղվելը շատ գյուղացիների համար վերածվել է հիմնական եկամտի աղբյուրի: Սակայն մեղադրել միայն հասարակ մարդկանց այդ հանցանքի մեջ, կնշանակեր՝ կոծկել այն դաժան իրականությունը, որ իշխող է մեր երկրում. ձկնագողերը թվով փոքր են, կազմակերպված ու խորամանկ. նրանք երբեք անձամբ չեն վաճառում իրենց գողոնը, այլ հանձնում են վերավաճառքի, ինչի արդյունքում՝ նրանց մանրածախ առևտուր իրականացնելիս չես տեսնի երբեք, ինչն էլ դժվարացնում է նրանց բացահայտումը: Իսկ ի՞նչ, եթե ձկան անօրինական որսով զբաղվողները գտնվում են, ասենք, նույն՝ բնապահպանության նախարարության որոշ բարձրաստիճան չինովնիկների հովանու ներքո ու այնքան էլ անհայտ չեն, որքան կարող է թվալ առաջին հայացքից: Թող որևէ մեկին չթվա, թե մենք փորձում ենք զրպարտել այս կամ այն պաշտոնյային, բայց համաձայնե՛ք, որ հաշվի առնելով մեր իրականությունը՝այդ տարբերակը ևս արժանի է ուշադրության…

Դավիթ Բաբանով