Այն ամենը, ինչ «կարողացավ» անել Կառավարությունը

Վերջին շրջանում շատ է խոսվել Կառավարության ծրագրի մասին: Այն ենթարկվեց աննախադեպ քննադատության և մի քանի օր հասարակության ուշադրության կենտրոնում էր: Հնչեցին բազմաթիվ հարցեր, մեկնաբանություններ, որոնց մեծ մասը կրում էր զուտ պոպուլիստական բնույթ: Կային նաև հետաքրքիր և կարևոր հարցեր, որոնցից մի մասին Կառավարությունն այդպես էլ չկարողացավ հստակ պատասխան տալ: Այժմ, սակայն, կուզենայի առավել կենտրոնանալ ոչ թե ծրագրային դրույթների, այլ մի ուրիշ հատվածի վրա: Նախաբանի բաժնում Կառավարությունը փորձում է ամփոփել վերջին տարիների իր գործունեությունը, իր արձագանքը «վերջին մարտահրավերներին»: Բնականաբար, վերջին տարիներ ասելով, հասկանում ենք 2008թ. սկզբից մինչ 2012թ. մայիսն ընկած հատվածը: Ծրագրում նշվում է հետևյալ միտքը՝

«Վերջին տարիները մեր պետության համար նոր մարտահրավերների և բարդ փորձությունների հաղթահարման ժամանակաշրջան էր: Այդ ընթացքում մենք կարողացանք՝……»,

որից հետո ներկայացված է 8 կետից բաղկացած թվարկում այն ամենի, ինչ կարողացավ անել Կառավարությունը: Փորձենք կետ առ կետ անդրադառնալ այդ գործողություններին:

1. էապես մեղմել ներքին քաղաքական պառակտվածության և անհանդուրժողականության դրսևորումները.                        

Բավականին վիճելի եզրակացություն է: Ինչպե՞ս է Կառավարությունը չափել այդ դրսևորումները: Նաև անհասկանալի է, թե ինչու է այս կետը առաջին տեղում ներկայացված: Իմ պատկերացմամբ՝ Կառավարության հիմնական գործառույթը երկրի տնտեսության զարգացումն ու առաջընթացն ապահովել է, այլ ոչ թե քաղաքական պառակտվածության հարցերը լուծելը:

2. Երկրի բնականոն կյանքը զերծ պահել մեր հարևանությամբ ընթացող պատերազմական գործողություններով պայմանավորված ցնցումներից.
Անհասկանալի է, թե ինչի մասին է խոսում Կառավարությունն այստեղ: Նախ որո՞նք են մեր հարևանությամբ ընթացող պատերազմական գործողությունները: Հնարավոր է՝ մենք տեղյակ չենք և իրականում ներկայումս ընթանում է Իրան-Ռուսաստան կամ Իրան-Թուրքիա պատերազմ: Թե՞ խոսքը բացառապես վերաբերում է Վրաստանի և Ռուսաստանի մի քանի օր տևացող ռազմական կոնֆլիկտին: Այդ դեպքում ամեն ինչ գրեթե ծիծաղելի է՝ որպես հիմնական հաջողություն ներկայացնել այն, որ մեզ չցնցե՞ց այս ռազմական գործողությունը: Եվ հետո…. իսկ ով ասաց, որ չցնցեց: Երևի բոլորը մոռացել են, որ քանի օր հանրապետությունը զրկվել էր բենզինի պաշարներից, լցակայանների մոտ գոյացել էին 90-ականների նավթի հերթեր: Խոսվում էր նաև, որ վտանգ կա ցորենի պաշարների մասով: Եվ այս ամենը մի քանի օր տևացող ռազմական միջադեպի արդյունքում… Իսկ եթե Աստված չանի և լուրջ կոնֆլիկտ հասունանա տարածաշրջանո՞ւմ...

3. Բանակաշինությամբ և ակտիվ արտաքին քաղաքականությամբ ապահովել մեր երկրի անվտանգությունը՝ ամրապնդելով մեր կողմից պարտադրված խաղաղության երաշխիքները.
Ընդհանուր առմամբ ընդունելի է: Իհարկե վերջին շրջանում Ադրբեջանի կողմից ռազմական դիվերսիաների ակտիվացումը մի փոքր կասկածի տակ է առնում այս կետի իրագործումը, սակայն ասել, որ մեր բանակի հզորեցում տեղի չի ունեցել, նույնպես անթույլատրելի է: Համենայն դեպս հենց վերջին տարիների ընթացքում է, որ բանակը ստացավ նոր ռազմամիջոցներ, իսկ Հայաստանում առաջին անգամ արտադրվեցին անօդաչու թռչող միջոցներ:

4. Մեղմել համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի տնտեսական հետևանքները և ձևավորել ավելի տարազանված (դիվերսիֆիկացված) տնտեսություն.
Մի քիչ համեստ եղեք, էլի…. Նախ ի՞նչ է նշանակում մեղմել հետևանքները: Ուզում եք ասել, որ եթե չլինեին Կառավարության գործողությունները, տնտեսական անկումը կլիներ ոչ թե 14, այլ 20-30 տոկո՞ս: Չեմ կարծում, քանզի Հայաստանը առանց այն էլ աշխարհում զբաղեցրեց «պատվավոր» երրորդ հորիզոնականը անկման տեմպի ցուցանիշով:

Եվ ապա, ի՞նչ է նշանակում «ձևավորել ավելի տարազանված տնտեսություն»: Արդեն ձևավորե՞լ եք: Ծիծաղելի է, երբ դիվերսիֆիկացիայի աճի մասին է խոսվում այն դեպքում, երբ բոլորս հասկանում ենք, որ տնտեսությունում արդյունաբերության, ծառայությունների և այլ ոլորտների տեսակարար կշիռներն աճել են բացառապես շինարարության ոլորտի աննախադեպ անկման արդյունքում:

5. ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի սուղ պայմաններում բարձրացնել սոցիալական նպաստները, թոշակներն ու աշխատավարձերը՝ մեղմելով ճգնաժամի սոցիալական հետևանքները.
Այս կետը ևս ընդունելի է: Իհարկե կարելի է վիճել և պնդել, որ աճը կարող էր լինել ավելին, սակայն մի բան միանշանակ է. նույնիսկ հաշվի առնելով այս տարիների գնաճի տեմպերը՝ իրական արտահայտությամբ աճ իսկապես գրանցվել է:

6. էապես բարձրացնել ԱՊՀ-ի տարածքում գործընկերների հետ հարաբերությունների մակարդակն ու լրջորեն ընդլայնել համագործակցության դաշտը.
Լրիվ անհասկանալի դատողություն: Ու՞մ, ո՞ր երկրների մասին է խոսքը: Արդյոք խոսքը բացառապես Ռուսաստանի մասին չէ՞: Ի՞նչ քայլեր են արվել, օրինակ, Ուկրաինայի հետ համագործակցության դաշտն ընդլայնելու ուղղությամբ: Ընդ որում, հատուկ շեշտվում է «էապես» բառը, «էապես բարձրացնել», «լրջորեն ընդլայնել»… Ասել նման բան այն պարագայում, երբ Հայաստանի դեպքում նման կանոնակարգված համագործակցությունը գրեթե բացակայում է… Նույնիսկ Ռուսաստանի դեպքում երկու երկրների համագործակցությունը սկսվում և ավարտվում է էներգետիկ համակարգի շրջանակներում:

7. Եվրամիության հետ սկսել խոր և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու (ԽՀԱԱԳ) ստեղծման շուրջ բանակցությունները.
Բան չունեմ ասելու, երևի իրոք սկսել են: Ուղղակի չեի կարծում, որ ինչ-որ բան սկսելը արդեն իսկ համարվում է լուրջ գործողություն և կարող է ներկայացվել՝ որպես հիմնական ձեռքբերումներից մեկը:

8. Զգալիորեն հեշտացնել պետության կողմից անձանց մատուցվող բազմաթիվ ծառայությունների ստացումը
Այս մասին շատ է խոսվել: Անվիճելի է, որ վերջին տարիներին էական քայլեր են ձեռնարկվել այս ուղղությամբ: Առավել կարևոր է e-gov.am համակարգի շահագործումը, ինչպես նաև նմանատիպ այլ համակարգեր: Անձամբ ես հաճելիորեն զարմացա, երբ անձնագրային բաժանմունք այցելելով՝ հանդիպեցի վճարներ ընդունող մեքենաների: Իհարկե, այդ ամբողջ գործընթացում հաճելիորեն զարմացրել է միայն դա: Հաջորդ քայլերում բախվում ես նույն բյուրոկտատական մեխանիզմին և քեզ ընդունում է նախկինում էլ ընդունող նույն «մորաքույրը», որին, իհարկե, հրահանգել են, որ պետք է ժպտա, լինի սիրալիր, սակայն նա 3 րոպեից ավելի ուղղակի չի դիմանում:

Ի լրումն սրան նաև ասեմ, որ ձեռքբերումները որոշ դեպքերում փոքր-ինչ գերագնահատված են: Իհարկե e-gov.am կայքը կարևոր ձեռքբերում է, սակայն շատ հաճախ այն ուղղակի չի աշխատում:

Փորձելով ամփոփել ասվածը՝ հանգում եմ մեկ ընդհանուր եզրակացության, ինչպես նաև առաջանում է մեկ բաց հարց, որի պատասխանն ինձ համար այնքան էլ հասկանալի չէ:

Եզրակացություն՝ Կառավարությունը բնավ «չի տառապում» ավելորդ համեստությամբ, և որոշ ոլորտներում առաջին սաղմնային քայլերը ներկայացնում է որպես «էական» կամ «զգալի» բարելավում:

Բաց հարց՝ Արդյոք սրա՞նք էին այն հիմնական մարտահարավերները, որոնց Կառավարությունը պետք է արձագանքեր: Իսկ ուր մնաց օր-օրի սարսափելի տեմպերով աճող արտագաղթը, երկրի կրթական համակարգի բարեփոխման անհրաժեշտությունը, տնտեսական աճի խթանմանն ուղղված գործողությունների իրականացման անհրաժեշտությունը և այլն:

Շանթ Սարգսյան