Իրանի պատասխանը Բոլթոնի երևանյան այցին. ինչո՞ւ Թեհրանը բռնեց Բաքվի կողմը

Վերլուծական 31 Հոկտեմբեր, 2018 20:01

Ստամբուլում հոկտեմբերի 30-ին կայացել է Ադրբեջանի, Իրանի և Թուրքիայի արտգործնախարարների եռակողմ հանդիպումը, որի արդյունքում նաև հռչակագիր է ընդունվել, որում անդրադարձ է կատարվում Արցախի հիմնախնդրին: «Интерфакс-Азербайджан»-ի փոխանցմամբ՝ հռչակագրում, ի թիվս այլնի, ընդգծված է բոլոր հակամարտությունների՝ «խաղաղ ճանապարհով ու միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններն ու տարածքային ամբողջականությունը պահպանելով կարգավորման անհրաժեշտությունը»:

Ակնհայտ է, որ Արցախյան հակամարտության համատեքստում պաշտոնական Թեհրանը մինչ այս գերադասում էր դիվանագիտական այլ բառապաշար օգտագործել: Եթե նախկինում Իրանը հնարավորինս չեզոք դիրք էր գրավում Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում, ապա այդ չեզոքությունը կարծես գնալով ավելի և ավելի է չքանում: Ավելին՝ ի տարբերություն Ադրբեջանի, Հայաստանի հետ Թեհրանի հարաբերությունները նախկինում ամենաջերմն էին՝ առնվազն այնքանով, որ Իրանի դեմ պատժամիջոցների կիրառման ժամանակաշրջանում Հայաստանին մեղադրում էին Իրանի հետ անօրինական բանկային գործարքներ կատարելու փորձի մեջ: Մեղադրանքներն էլ միջազգային հանրության առջև բարձրաձայնողն էլ Ադրբեջանն էր: Այդուհանդերձ, Իրանը որպես տարածաշրջանային համագործակցության նոր ֆորմատի գործընկեր, ընտրեց Ադրբեջանին՝ դրա վառ օրինակն էլ երեկ ընդունված հռչակագիրն է:

Ո՞րն է Թեհրանի վերաբերմունքի նման փոփոխությունը: Օրերս Հայաստանում գտնվող ԱՄՆ նախագահի Ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջոն Բոլթոնը նշել էր, որ Հայաստանի՝ «Իրանի հետ սահմանը լուրջ խնդիր կլինի», որովհետև, ԱՄՆ-ի ներկայիս վարչակարգը ցանկանում է առավելագույն ճնշում գործադրել Իրանի նկատմամբ։ Այսինքն, Հայաստան-Իրան ջերմ հարաբերությունները, տնտեսական համագործակցությունը, որքան էլ ընկալելի լինեն Վաշինգտոնի համար, այնուամենայնիվ, դրա համար կան սահմաններ, իսկ ամերիկացի բարձրաստիճան պաշտոնյայի հայտարարություններից կարելի է հասկանալ, որ ԱՄՆ-ը ձգտելու է հասնել նրան, որպեսզի ԼՂ կարգավորման գործընթացն արագանա, հայ-թուրքական սահմանը բացվի, որպեսզի Իրանի հետ սահմանն այնքան էլ գրավիչ չլինի: Բացի այդ, Բոլթոնը նաև բաց տեքստով հայտարարել էր, որ մինչեւ վերջ սեղմելու են Իրանի շուրջ օղակը, իսկ այդ օղակի մեջ մտնում է նաև Հայաստանը:

Միանշանակ պաշտոնական Թեհրանին մտահոգել է թե՛ Բոլթոնի այցը, թե′ Երևանում նրա հնչեցրած մեսիջները և շեշտադրումները, թե՛ հայկական կողմի ոչ համարժեք արձագանքը և բարձրաստիճան հյուրի ականջին հաճո հայտարարությունները: Հայաստանի իշխանությունները վերջին շրջանում աչքի են ընկնում Հայաստանի արտաքին քաղաքական վեկտորի շուրջ անչափ հակասական հայտարարություններով, փորձելով վարել կոմպլիմենտար ասսիմետրիկ քաղաքականություն՝ խփելով և′ մեխին, և′ նալին: Պետք է ասել, որ այս քաղաքականությունը իր նպատակին չի հասել, ավելին՝ այն տալիս է սպասվածի հակառակ արդյունքը: Դեռևս հստակ չեն մեր արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները, նոր իշխանությունները, ըստ էության, անչափ փոքր տեղ են հատկացնում նույն Իրանի հետ մեր հարաբերություններին: Իրանական աղբյուրների տեղեկացմամբ՝ իրանական կողմը այս ընթացքում երեք անգամ Փաշինյանին հրավիրել էր Թեհրան, բայց այդ հրավերները անհասկանալի պատճառով անպատասխան են մնացել: Որպես արդյունք՝ պաշտոնական Թեհրանը կատարում է իր քայլը, որը պետք է Հայաստանին լուրջ մտորելու առիթ տա, քանի որ արդյունքում փոխվում է Իրանի վերաբերմունքը ղարաբաղյան հակամարտությանը՝ դրանից բխող լրջագույն ռիսկերով և մարտահրավերներով:

Հայաստանի իշխանության արտաքին քաղաքականության առաջնահերթություններից է ԱՄՆ-ի հետ գործընկերային հարաբերությունների զարգացումը, միևնույն ժամանակ՝ Վաշինգտոնի համար համոզիչ դարձնելով, որ հայ-իրանական հարաբերությունները Հայաստանի համար կենսական են ու զերծ պետք է մնան աշխարհաքաղաքական գործոններից։ Ցանկացած խելամիտ քաղաքական համակարգ պետք է հասկանա, որ Հայաստանի համար Իրանի հետ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն և դրա միջոցով, ըստ էության, ապահովվում է մեր երկրի անվտանգությունը:Հետևաբար հրաժարվել սեփական կենսական նշանակության շահերից կամ անվտանգությունից, ուղղակի տրամաբանական չէ: Սա հասկանալի պետք է լինի մեր տարածաշրջանում անխտիր բոլոր խաղացողների համար:

Ս.Խաչատրյան