Որևէ երկիր մեզ չպետք է դնի կամ-կամի պարտադրանքի առջև․ Իրանագետը՝ հայ-իրանական սահմանի փակվելու մասին

Հայ-իրանական սահմանի դե ֆակտո փակվելու վերաբերյալ ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը որոշ մտահոգությունների տեղիք է տալիս, քանի որ Իրան-Հայաստան սահմանը Հայաստանի համար կենսական նշանակություն ունի։ Վարչապետի պաշտոնակատարի նման հայտարարությունը, ամենայն հավանականությամբ, ԱՄՆ նախագահի Ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջոն Բոլթոնի այցելության ժամանակ արված հայտարարությամբ էր պայմանավորված, քանի որ վերջինս նշել էր, որ ԱՄՆ-ի ներկայիս վարչակարգը ցանկանում է առավելագույն ճնշում գործադրել Իրանի նկատմամբ, իսկ Իրանի հետ սահմանակից լինելը Հայաստանի համար կարող է լուրջ խնդիրներ ստեղծել։ Հայ-իրանական սահմանի փակվելու շուրջ ծավալված խոսակցությունների, դրանց հնարավոր հետևանքների, ընդհանրապես հարևան պետության հետ ներկայիս հարաբերությունների թեմայով ԼՈՒՐԵՐ․com-ի թղթակիցը զրուցեց իրանագետ Վարդան Ոսկանյանի հետ։

-Պարո՛ն Ոսկանյան, ինչպե՞ս կմեկնաբանեք հայ-իրանական սահմանի փակման շուրջ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը և ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ սահմանի փակվելը։ 

-Վարչապետի պաշտոնակատարը հայտարարությունը կատարել է համատեքստում, և այդ համատեքստից երևում է, որ խնդրի մասին զրույցը տեղի է ունեցել բարձրաստիճան ինչ-որ դիվանագետի հետ։ Այդ հանգամանքը շեշտվել է Հայաստանի համար որոշակի զիջումներ կորզելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, հայ-իրանական սահմանը մեզ համար կենսական նշանակություն ունեցող սահման է և երբևէ և որևէ պարագայում չի կարող փակվել։ Դա բխում է  մեր պետության անվտանգության շահերից, և, ըստ էության,  այդ սահմանը ժամանակին մեզ համար ծառայել է որպես կյանքի ճանապարհ՝ Արցախյան պատերազմի տարիներին։ Հետևաբար՝ այդ սահմանի հանդեպ վերաբերմունքը պետք է լինի չափազանց ուշադիր և զգույշ, մենք պետք է շատ խնամքով մոտենանք Հայաստան-Իրան սահմանին, անկախ որևէ երրորդ կողմի դիրքորոշումներից, և այդ սահմանը երբևէ չպետք է փակ կլինի։ 

Հայ-իրանական հարաբերությունների հետ կապված երեկ վարչապետը խորհրդարանում հստակ շեշտադրում արեց և նշեց, որ Հայաստնի ազգային և պետական շահը պահանջում է Իրանի հետ հարաբերությունների զարգացում։ Դա բացատրվել է նաև Միացյալ Նահանգների ներկայացուցչին, և, դատելով վարչապետի խոսքից, նույնիսկ ընկալում է գտել Միացյալ նահնագների կողմից։ Եվ այդ համատեքստում առաջ եկած անհանգստությունները միանշանակ հիմք ունեն՝ հաշվի առնելով Բոլթոնի հայտարությունները, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Իրանում շատ լավ չեն հասկանում, թե Հայաստանում ինչպիսի ներքաղաքական զարգացումներ են ընթանում, բայց Հայաստանում որևէ խելամիտ առաջնորդ չի կարող Հայաստան-Իրան հարաբերությունները վատթարացնել, որովհետև դա կնշանակի ուղղակի դեմ գնալ մեր պետության շահերին։

-Իրանական կողմը կարծես անարձագանք չթողեց դա և հոկտեմբերի 30-ին կայացած Ադրբեջանի, Իրանի և Թուրքիայի արտգործնախարարների եռակողմ հանդիպման ժամանակ ընդունված հռչակագրում անդրադարձ է կատարվել նաև  Արցախի հիմնախնդրին, որտեղ ընդգծված է բոլոր հակամարտությունների խաղաղ ճանապարհով ու միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններն ու տարածքային ամբողջականությունը պահպանելու կարգավորման անհրաժեշտությունը: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Իրանի նման դիրքորոշում։

-Մենք չպետք է տրվենք ադրբեջանական քարոզչական ճնշումներին։ Ինչ վերաբերվում է Ստամբուլյան հռչակագրին, ապա Ստամբուլյան հռչակագիրն առնվազն երրորդն է, որտեղ որևէ ձևակերպում գրեթե չի փոխվել նախորդ տարիների համեմատությամբ։ Եվ բնական է, որ իրանցիները շեշտադրում են անում տարածքային ամբողջականության վրա, բայց երբևիցե չեն պնդում, թե Արցախյան հիմնախնդիրը պետք է կարգավորվի Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության շրջանակներում։ Դա անում են՝ հաշվի առնելով նախ և առաջ սեփական շահերը, որովհետև Իրանը բազմազգ պետություն է և չի կարող ուղղակի ազգերի ինքնորոշման մասին բարձրաձայն հանդես գալ։

-Կա մտավախություն, որ Հայ-իրանական հարաբերությունների վատացումը և սահմանի փակվելը կարող է լուրջ տարածաշրջանային խնդիրներ առաջացնել։ Ինչպե՞ս սա կմեկնաբանեք

-Ինչպես նշեցի Հայ-իրանական սահմանը կենսական է, և այն չպետք է փակվի, ընհակառակը մենք մեր իշխանությունների առջև, որպես հասարակություն, խնդիր պետք է դնենք այդ ահմանին հանգող կոմունիկացիոն ծրագրերը հնարավորին արագ ավարտեն, խոսքը գնում է նախ և առաջ Հյուսիս- հարավ ավտոմայրուղու մասին։ Եթե մենք ունենանք դեպի Իրանի սահման դուրս եկող ժամանակակից մայրուղի, ապա որևէ եղանակային պայման, բնակլիմայական պայման խնդիր չի կարող դառնալ Իրանի հետ մեր հարաբերությունները զարգացնելու համար։ Եվ սա կլինի լուրջ ազդակ դեպի Իրան՝ առ այն, որ Հայաստանը պատրաստավում է Իրանի հետ  հարաբերությունները զարգացնելու, այսինքն՝ մենք ուղղակի գործողությունների դաշտում դա պետք է ցույց տանք։ Մյուս կողմից էլ Հայաստանի դիրքորոշումը հատկապես ԱՄՆ ճնշումների ֆոնին  կայուն և վստահելի գործընկեր  լինելու հանգամանքը մեկ անգամ ապացուցելը պետք է նաև որոշակի խթան հանդիսանա իրանցիների  համար մասնակցելու Հայաստանում ընթացող տնտեսական գործընթացներին։ Հայաստանը իր աշխարհագրական  հնարավորություններով սահմանափակ երկիր է, և այդ նույն Հյուսիս-հարավ մայրուղին որքանով որ կարևոր է Հայաստանի համար, նույնքանով պետք է  կարևոր լինի Իրանի համար։ Մենք, ըստ էության, միայնակ դիմակայում ենք աշխարհի՝ համար մեկ գերտերության, եթե ոչ ճնշմանը, ապա հորդորներին և, այս իամստով, իրանական կողմը պետք է ավելի ակտիվ ներկայություն ապահովի մեր և Իրանի համար կենսական նշանակություն ունեցող՝ Հայաստանի ներսում  իրականացվող ծրագրերին։

-Արդյո՞ք ԱՄՆ-ն ըմբռնումով չի մոտենում Հայաստանի շրջափակված լինելու փաստին։

-Ես չեմ կարծում, թե Հայաստանի շահերի հետ հաշվի նստելը ըմբռնումով մոտենալ է։ Դա շատ նորմալ երևույթ է և այդ իմաստով մենք որևէ մեկին որևէ բան պարտք չենք։ Իրանի հետ հարաբերությունները զարգացնելու առումով որևէ մեկի բարյացակամությունը մեզ համար, ըստ էության, այդքան էլ կարևոր չէ։ Շատ լավ է, որ մենք շարունակենք ունենալ գործընկերային հարաբերություններ ԱՄՆ-ի հետ, բայց մեր հարբերությունները որևէ երկրի հետ մենք չպետք է կառուցենք ոչ մի դեպքում մյուս երկրի հաշվին կամ որևէ երկիր չպետք է դնի մեզ կամ-կամ-ի պարտադրանքի առջև։ Հայաստանը ցույց է տվել, որ նա և-և-ի շրջանակներում էլ շատ հաջող կարող է գործակցել տարբեր կողմերի հետ․ դա բխում է մեր պետության առանձնահատություններից, ինչի արդյունքում, ըստ էության, մենք կարողանում ենք մեր  քաղաքականությունը կառուցել ոչ թե տարբեր խաղացողների շահերի բախման հատույթում, որը խիստ վտանգավոր կլինի, այլ այդ շահերի համադրման տիրույթում, որը խելամիտ և արդյունավետ քաղաքականություն է։

Արմինե Արմենակյան