Հարրի Շափիրո․ ի՞նչ է լինում, երբ սխալվում են հրեշտակները

Nicotine Science and Policy առցանց հարթակում անգլիական DrugWise նախաձեռնության ղեկավար Հարրի Շափիրոն վերլուծել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հեղինակած «Էլեկտրոնային սիգարետ․ որքա՞ն ռիսկային է այն» փաստաթուղթն ու ներկայացրել գիտական հակափաստարկներ։

Շափիրոն նշում է, որ արևմտյան շատ երկրներում մարդիկ հակված են հավատալ հանրային առողջության վերաբերյալ հաղորդագրություններին։ Պատճառն այն է, որ 19-րդ դարեվերջից սկսած  հանրային առողջությունը մատուցվել է առողջության բարելավման առումով։ Ջրի ու կոյուղու բարելավում, անձնական հիգիենայի վերաբերյալ հանրային իրազեկում․ այս բոլորն ուղղված էին մահացու վտանգ ներկայացնող վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարին։ Ինչ վերաբերում է ոչ վարակիչ հիվանդություններին, ներկայումս շատ քչերն են հավատում, որ ծխելը առողջությանը չի վնասում։ Հետևաբար, երբ արևմտյան երկրների առողջապահական մարմինները հաղորդագրություն են տարածում, որ նիկոտինի մատակարարման այլընտրանքային համակարգերի՝ սիգարետի համեմատ ավելի քիչ վնասակար լինելու վերաբերյալ ապացույց չկա, նրանց հավատում են։

Այլ երկրներում՝ օրինակ, Լատինական Ամերիկայում, առողջապահական  մարմինները վստահության նույն քվեն չեն վայելում։ Պատճառն այն է, որ մարդիկ հանրային առողջապահության առումով մեծ առաջընթաց չեն տեսնում։ Աֆրիկայում իրավիճակն ավելի ծայրահեղական է։ Վերջերս դեպքեր են եղել, երբ հանրային առողջապահության ոլորտի աշխատակիցների վրա հարձակվել են, երբ վերջիններս փորձել են բնակչությանը պատվաստել Էբոլայի դեմ։  Հարավային Աֆրիկայում բոլորովին վերջերս հանրային թշնամանք կար անգամ այն հիմնավորված փաստի դեմ, որ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ պատճառ կարող է դառնալ հակառետրովիրուսային դեղերի հասանելիության պակասը։

Առողջապահական մարմինները՝ «հրեշտակները», մեծամասամբ ճիշտ են։ Բայց ի՞նչ է պատահում այն ժամանակ, երբ նրանք ոչ միայն սխալվում են, այլև կանխամտածված են դա անում, ու երբ ճշմարտությունն ասում է «սատանան»՝ ծխախոտային ընկերությունները, ու՞մ են հավատում մարդիկ:

Հրեշտակային ստի ամենացայտուն օրինակ է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (World Health Organization- WHO) վերաբերմունքն առանց ծուխ արտադրանքի՝ էլեկտրոնային սիգարետի, թութունի տաքացման համակարգերի, սնուսի օգտագործմամբ ծխելու վնասը նվազեցնելու հարցում։ Կան բազմաթիվ անկախ ապացույցներ, որ սիգարետ ծխելու համեմատ այս արտադրատեսակները շատ ավելի քիչ վնասակար են, քանի որ օգտագործողին չեն ենթարկում սիգարետի ծխում առկա վնասակար նյութերի զգալի ազդեցության։ Վնազի նվազեցման հրաշալի օրինակ է ցուցադրվում Մեծ Բրիտանիայի Ազգային Առողջապահական գործակալության կողմից տարածած հոլովակում՝

Չնայած բոլոր ապացույցներին, ԱՀԿ-ն առողջապահական  այլ մարմինները շարունակում են ջուր պղտորել՝ ապատեղեկատվություն տարածելով, իսկ հետո հայտարարել, որ իրենց և մյուսների ստեղծած խառնաշփոթի պատճառով մարդիկ չեն կարողանում խելամիտ կարծիք կազմել նոր ապրանքատեսակների համեմատական անվտանգության և արդյունավետության վերաբերյալ:

Վերջերս ԱՀԿ-ն հրապարակել է «փաստերի» ժողովածու նիկոտինի մատակարարման համակարգերի վերաբերյալ, որը լի է բացասական ու  ապակողմնորոշիչ տեղեկատվությամբ։ Փաստաթուղթը միտված է ազդել իրենց կողմից բարոյական, կրոնական ու քաղաքական և ոչ հանրային առողջության հիմունքներից ելնելով հավանության չարժանացած արտադրանքը արգելելու որոշման վրա։

Ահա ԱՀԿ-ի՝ նիկոտինի մատակարարման համակարգերի օգտագործման մռայլ հետևանքներն ընդգծող  հաղորդագրության մի օրինակ՝

ԱՀԿ․ «Նիկոտինի մատակարարման էլեկտրոնային սարքերի արտանետումները սովորաբար պարունակում են նիկոտին և այլ թունավոր նյութեր, որոնք վնասակար են ինչպես օգտատերերի, այնպես էլ երկրորդային ազդեցության ենթարկվող անձանց համար»:

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ․ էլեկտրոնային սիգարետում առկա նիկոտինը թունավոր չէ, ու չկա երկրորդային վեյփինգի վնասակար ազդեցության վերաբերյալ ապացույց։  

ԱՀԿ․ «Կասկած չկա, որ դրանք վնասակար են առողջության համար ու անվտանգ չեն»։

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ․ Սովորաբար ԱՀԿ-ն խուսափում է սիգարետի հետ համեմատությունից՝ մոլորության մեջ գցելու համար: Երբ ուսումնասիրում ես համեմատական ապացույցները, ճշմարտությունն ակնհայտ է»:

ԱՀԿ․ «Նիկոտինի ազդեցությանը ենթարկվելը կարող է երկարատև վնասակար հետևանքներ ունենալ»:

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ․ Վնասի նվազեցման հայեցակարգի հակառակորդները հայտարարում են, որ հայտնի չէ այլընտրանքային արտադրատեսակների երկարաժամկետ ազդեցությունը, ինչը ճիշտ է։ Այնուամենայնիվ, արդեն իսկ կա բավարար տեղեկատվություն՝ սիգարետի համեմատ այլընտրանքային արտադրատեսակների ավելի քիչ վնասի վերաբերյալ։ Այստեղ ԱՀԿ-ն երկակի խաղ է խաղում։

ԱՀԿ․ «Նիկոտինի մատակարարման սարքեր օգտագործող երիտասարդներն ամենայն հավանականությամբ օգտագործում են նաև սիգարետ, սիգար կամ նարգիլե»:

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ․ Ամենայն հավանականությամբ, նրանք նաև խոտ են ծխում, ալկոհոլ օգտագործում ու զբաղվում ծնողներին դուր չեկող շատ այլ բաներով։ Սա նույնը չէ, ինչ ասել, որ նիկոտին մատակարարող էլեկտրոնային սարքերը հանգեցնում են սիգարետ ծխելուն, քանի որ դրա վերաբերյալ որևէ ապացույց չկա»:

ԱՀԿ․ «Նիկոտինի մատակարարման էլեկտրոնային սարքերը մեծացնում են սրտանոթային ու թոքային հիվանդությունների առաջացման ռիսկը։ Հղի կանանց համար այդ սարքերը զգալի ռիսկեր են պարունակում, քանի որ կարող են վնասել պտղին»։

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ․ Երբ նորարարական արտադրանք օգտագործողի մոտ հիվանդություն են գտնում, սովորաբար հաշվի չի առնվում այն փաստը, որ մարդիկ սկսել են այդ սարքն օգտագործել տարիներով սիգարետ ծխելուց հետո, ու հիմա էլ  տառապում են սիգարետ ծխելու արդյունքում։ Պտղի վնասվածքի վերաբերյալ էլ դեռևս իրական ապացույցներ չկան:

ԱՀԿ․ «Նիկոտին մատակարարող էլեկտրոնային սարքերը չծխողներին ու շրջապատի մարդկանց էլ են ենթարկում նիկոտինի ու այլ վնասակար քիմիական նյութերի ազդեցության»:

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ․ Վնասի որևէ ապացույց չկա։

ԱՀԿ․ «2019 թվականի սեպտեմբերի 17-ին ԱՄՆ Հիվանդությունների վերահսկման ու կանխարգելման կենտրոնը շտապ հետաքննություն է սկսել՝ էլեկտրոնային սիգարետի օգտագործման ու թոքերի հիվանդության ու մահացության դեպքերի միջև կապը բացահայտելու նպատակով։  Մինչև 2019 թվականի դեկտեմբերի 10-ը ԱՄՆ-ում 52 մահվան ու ավելի քան 2409 հոսպիտալացման դեպք է արձանագրվել»:

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ․ ԱՀԿ-ն քաջատեղյակ է, որ այս միջադեպերը կապված են մարիխուանայի յուղի, և ոչ էլեկտրոնային սիգարետի համար սովորական նիկոտինի օգտագործման հետ։

ԱՀԿ․ «Ծխախոտից հրաժարվել ցանկացողների համար գոյություն ունեն այլ անվտանգ, արդյունավետ ու արտոնագրված արտադրատեսակներ, ինչպիսին է նիկոտինի փոխարինման թերապիան (նիկոտինային մաստակ ու սպեղանի), ինչպես նաև թեժ գծեր ու կախվածության մասնագիտացված բուժում»։

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ․ Եթե այս միջոցներն իսկապես այդքան հաջող են, ինչո՞ւ է ԱՀԿ-ն ընդունում, որ աշխարհը մինչ օրս սիգարետային համաճարակի մեջ է, և որ շատ երկրներ ի վիճակի չեն ծխողներին այդ միջոցները մատակարարել։

Հակածխախոտային ակտիվիստները կաշվից դուրս են գալիս՝ անկախ գնահատականը բացառելու համար՝ վստահեցնելով, որ նորարարական սարքերի օգտին խոսող բոլոր բժիշկները, գիտնականներն ու գործիչները սատանայական ուժերի՝ ծխախոտային ընկերությունների բռի մեջ են։ Տվյալ դեպքում «սատանայական ուժերի» ձեռքում լավագույն ապացույցերն են, իսկ «հրեշտակները» ակնհայտ ձախողվել են, ինչի արդյունքում էլ արժանի չեն վստահության։