Լուծարե՛լ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունը.Գիտնական

Հայաստանի Հանրապետություն։ 2012 թ.: Հնարավոր երեք վիճակներ.

1. Հանրապետությունը պատերազմի մեջ է

2. Հանրապետուրյունը պատերազմի մեջ չէ, սակայն ճգնաժամի մեջ է

3. Հանրապետությունը ոչ պատերազմի մեջ է և ոչ էլ ճգնաժամի, այլ՝ ծաղկման շրջանում:

Միևնույն ժամանակ, Հայաստանն ապրում է սպորտով: Բոլորս միահամուռ երկրպագում ենք մեր ծանրամարտիկներին, ֆուտբոլիստներին, ըմբիշներին, բռնցքամարտիկներին: Նախագահն իր պաշտոնական այցերը այնպես է «կպցնում», որ ներկա լինի կարևորագույն խաղերին, բոլորս ծանր ու թեթև պաշտոնյաների հետ մեկտեղ երեխայի պես թռչկոտում ենք մեր մարզիկների հաղթանակներից և տխրում պարտություններից, քննարկում դրանք, դիտարկում Ազգային մրցունակության համատեքստում և այլն և այլն: Սակայն ի՞նչ է սպորտը... զվարճանք... ո՛չ ավել: Ի՞նչ ենք անում մենք, երբ դեռևս որոշված չի հանրապետության կարգավիճակը... զվարճանում ենք:

1. ՀՀ- ը գտնվում է պատերազմի մեջ, սա կնշանակի, որ անհրաժեշտ է կրճատել բոլոր կողմնակի ծախսերը և ամեն կերպ ուժեղացնել ճակատն ու թիկունքը, այս պարագայում ծայրահեղ անհասկանալի է սպորտի մեջ այս ծավալներով ներդրում անելը, չէ որ սպորտը ընդհամենը զվարճանք է, իսկ ինչպես ասվում է inter anna silent Musae (երբ թնդանոթներն աղմկում են, մուսաները լռում են): Բացի դրանից, բոլոր պատերազմների ժամանակ գիտությունը միշտ քաշվել է առաջին պլան, հիշենք I և II համաշխարհային պատերազմները, որոնք, արհավիրքներից բացի, մարդկությանը պարգևեցին ռեակտիվ շարժիչ, մի շարք դեղամիջոցներ, ինժեներատեխնիկական մի շարք նորարարություններ, հարաբերականության տեսություն և վերջապես՝ ատոմային էներգետիկա, որը այժմ հանդիսանում է ՀՀ անվտանգության ամենահիմնական գրավականը: Անգամ Արցախյան պատերազմի բուն գործողությունների ժամանակ գիտաինժեներական միտքն էր (այլ ոչ թե բոքսն ու ֆուտբոլը), որ ստեղծեց մի շարք զինատեսակներ, որոնք օգտագործվեցին Շուշիի ազատագրման և այլ օպերացիաների ժամանակ: Փաստ է նաև, որ պատերազմների ժամանակ դադարեցվում են ամեն տեսակ օլիմպիական և համաշխարհային խաղերը, այնպես որ, ուշքի եկեք, պարոնա՛յք, եթե մենք պատերազմում ենք՝խթանե՛ք գիտությունը:

2. Հանրապետությունը պատերազմի մեջ չէ, սակայն ճգնաժամի մեջ է: Այս դեպքում ևս անհասկանալի է սպորտին հատկացվող գումարների ծավալը և ընդհանրապես սպորտի նախարարության առկայության անհրաժեշտությունը, քանի որ ոչ մի կերպ սպորտը չի կարող նպաստել ճգնաժամի հաղթահարմանը, դրա վառ ապացույցը Հունաստանն է, որն անցկացրեց Անթենքում 2004 թվականի օլիմպիական խաղերը, սակայն ճգնաժամը, միևնույն է, կոտրեց Հունաստանի տնտեսությունը և Աթենքի օլիմպիական քաղաքը այժմ քամիներինն է: Եվ հակառակը, ԱՄՆ-ը խոշորագույն ճգնաժամից դուրց բերած նախագահը' Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտը, ամենասուղ տարիներին անգամ եռապատկեց գիտության ֆինանսավորումը: Տակավին վերջերս Իտալիայում, Բեռլուսոնիի իշխանությանը փոխարինելու եկած Մոնտիի հակաճգնաժամային կառավարությունը բաղկացած է ոչ կուսակցական գիտնականներից այլ կերպ անվանվումէ «էքսպերտների կառավարություն»: Արդ, արթնացե՛ք, պարոնա՛յք, ճգնաժամը ըմբշամարտով ու ծանրամարտով չե՜ն հաղթահարում:

3. Վերջին տարբերակն այն է, որ հանրապետությունը ոչ պատերազմի մեջ է, և ոչ էլ ճգնաժամի, այլ գրանցում է տնտեսական աճ։ Այս պարագայում, եթե ամեն ինչ «ցենտր» է, միանգամայն անհասկանալի է, թե ինչու չի ավելանում գիտության ֆինանսավորումը ։ Իսկ եթե ամեն ինչ «ցենտր», բայց գիտության համար ֆինանսներ չկան, ապա կա երկու տարբերակ.

ա) կամ մեր կառավարությունը «գիտություն» և «գիտելիք» բառերը դիտարկում է՝ որպես գոհարներ, որոնցով զարդարում է իր դատարկ ճառերը, և իրականում ոչինչ չի հասկանում գիտությունից, այսինքն՝ հանդիսանում է անգրագետների կառավարություն, որից պետք է օր առաջ ձերբազատվել:

բ) հասկանում է գիտության ուժը և վախենում այդ ուժից՝ գիտակցաբար ճնշելով զարգացումը և ամեն կերպ նպաստելով ուղեղների արտահոսքին, որպեսզի իր համար ստեղծի էֆեմեր հանգստի վիճակ՝ խեղելով այդ կերպ մեր ամբողջ հանրապետության ինտելեկտուալ զարգացման հեռանկարը:

Եթե այս երկու տարբերակները չեն, ապա պետությունը պետք է վարվի զարգացած (ծաղկող) երկրներին հարիր, որոնցում գիտության ֆինանսավորումը պակաս չէ ՀՆԱ 1% -ից:

Փաստորեն, կարելի է ընդհանրացնել. այն, որ գիտությունը չի ֆինանսավորվում ըստ արժանվույն, և գիտնականների պահանջը մնում է չբավարարված (սրանց գումարած հանրապետությունում առկա սոցիալ տնտեսական խնդիրների ծաղկաբույլը), միարժեքորեն բացառում է երրորդ տարբերակը (սակայն դա բացառու՞մ է արդյոք 3ա և 3բ կետերը...): Փաստացի, մենք կամ ճգնաժամի մեջ ենք, կամ՝ պատերազմի, կամ, որ ամենավատն է, երկուսի մեջ՝ միաժամանակ, իսկ ինչպես նշվեց' երկու դեպքում էլ պետության ջանքերը պետք է ուղղված լինեն.

1) Ճակատի և թիկունքի ամրապնդմանը և գիտատեխնիկական սեկտորի զարգացմանը (լավագույն տարբերակը կլինի ռազմաարդյունաբերական կոմպլեքսի վերագործարկումը)

2) սոցիալ տնտեսական հարցերի առաջնահերթացումը և գիտաարտադրական սեկտորի խթանումը:

Երկու դեպքում էլ իմաստ չունի սպորտին նմանատիպ պետական հոգածություն ապահովելու և պահելու սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարություն՝ իր բոլոր վարչական ծախսերով և գործունեությամբ: Այնպես որ տեղին կլինի պահանջել լուծարել սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունը' գումարները ուղղելով գիտության ու, ընդհանրապես, երկրի՝ նշված խնդիրների լուծմանը:

Ս. Հայոցյան