Ճակատագրական 20 մանդատը

«Եթե 20 մանդատ չստանանք, ես իմը կդնեմ»,- ասել էր Խաչատուր Քոքոբելյանը Րաֆֆի Հովհաննիսյանին՝ մինչև խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների հայտնի դառնալը. պայմանավորվածություն կոչվածը սա է եղել:

Երկու օր առաջ «Ժառանգությունը» հայտարարեց, որ Քոքոբելյանը խախտել է պայմանավորվածությունը և այլևս կապ չունի իրենց խմբակցության հետ: Իսկ քանի որ պայմանավորվածություններ պահող Հովհաննիսյանն արդեն իսկ վայր էր դրել իր մանդատը, «Ժառանգության» հետ այլևս կապ ունեն միայն նախկին դաշնակ, թեև ասում են՝ «նախկին դաշնակ չի լինում», որոշ մարդկանց կողմից էլ որպես նախկին «կագեբեյշիկ» ընկալվող, թեև սրա նախկինը ևս չի լինում, Ռուբիկ Հակոբյանը, հասարակական սեկտորի ներկայացուցիչ Թևան Պողոսյանը և «Ժառանգության» վերջին մոհիկան Զարուհի Փոստանջյանը: Րաֆֆի Հովհաննիսյանը մեղադրում է Քոքոբելյանին այն բանում, որ նա, «Ժառանգության» հեղինակությունն օգտագործելով, մտել է խորհրդարան և, այսպես ասած, «յուրացրել» մանդատը: Ի պատասխան՝ «Ազատ դեմոկրատների» առաջնորդը ասում է, որ ոչ մի պայմանավորվածություն էլ չի խախտել և փոխարենն ակնարկում, թե մեծ փողեր է ծախսել: Ինչո՞ւ այսպես եղավ, և ո՞վ է մեղավոր ստեղծված իրադրության մեջ. սրանք այս մի քանի օրվա «ամենածեծված» հարցերն են:

2012թ. «Ժառանգության» հետ որոշ առումով տեղի ունեցավ նույնը, ինչ 2007թ. խորհրդարանական ընտրություններում: 2007թ. նորահայտ կուսակցությունը՝ անկախ նրանից՝ ամերիկյան, թե վիետնամական պրոյեկտ էր, խորհրդարան մտավ միմիայն շնորհիվ իր հիմնադիր և ղեկավար Րաֆֆի Հովհաննիսյանի՝ այն ժամանակ ունեցած խիստ որոշակի հեղինակության: Հենց Հովհաննիսյանի հեղինակությունն էր, որ պատգամավորական մանդատ ապահովեց հանրությանն անհայտ Անահիտ Բախշյանին, որն ընդամենը Երևանի ծայրամասում գտնվող դպրոցի տնօրեն էր և հանրության մի փոքր հատվածի էր միայն ծանոթ որպես ԱԺ նախկին փոխնախագահ Յուրի Բախշյանի այրի, ինչը սակայն բոլորովին բավարար չէր ԱԺ մուտք գործելու համար: Նույն կերպ խորհրդարանում հայտնվեց հանրությանն ընդհանրապես անհայտ ձյուդոյիստ Արմեն Մարտիրոսյանը. նա սակայն այն կարգի ձյուդոյիստ չէր, որ «ձյուդոյիստների համքարության» շրջանակներում մրցած և ընկերացած լիներ Հայաստանի քաղաքական պապա Վլադիմիր Պուտինի հետ: Նախկին օմբուդսմեն լինելը ևս Լարիսա Ալավերդյանի համար բավարար քաղաքական կապիտալ չէր խորհրդարանում հայտնվելու համար, այնպես որ նա ևս Րաֆֆի Հովհաննիսյանի «պարտապաններից» էր: Նույն դիրքերում էր նաև «Ժառանգության» առաջնորդի սիրելին՝ Զարուհի Փոստանջյանը, որ բոլորովին էլ ո՛չ առաջնակարգ փաստաբան էր և եթե անգամ թիվ մեկ փաստաբանը լիներ, միևնույն է, Հայաստանում դա շատ քիչ է պատգամավոր դառնալու համար: Սակայն այս ամենով հանդերձ, ԱԺ չորրորդ գումարման ժառանգականները խորհրդարանում անցկացրած տարիների ընթացքում վաստակեցին իրենց՝ կարծես թե հեշտությամբ ստացած մանդատները: Հայաստանի երրորդ հանրապետության խորհրդարանի պատմության մեջ ամենախայտառակ՝ չորրորդ գումարման Ազգային ժողովի «արզաքանցյանական ու ալրաղացի լյովիկական» պատգամավորների ֆոնին անհայտները դարձան ավելի քան հայտնի և պսևդո-պատգամավորից վերաճեցին ժողովրդի իսկական ներկայացուցիչների: Անկախ նրանցից յուրաքանչյուրի ինչ-ինչ թերություններից, սխալներից, այնուամենայնիվ, փաստ է, որ ընդամենը մեկ մարդու հեղինակության հաշվին խորհրդարան մտած կուսակցությունը տվյալ գումարման ժամկետի ավարտին արդեն խիստ որոշակի քաղաքական կապիտալ էր հավաքել՝ շնորհիվ ողջ թիմի գործունեության: Ընդ որում, խորհրդարանում ամենապասիվը Հովհաննիսյանն էր:

2012թ: Հովհաննիսյանը քաղաքական գործարք է կնքում Քոքոբելյանի հետ: Թե՛ «Ժառանգությունը», թե՛ «Ազատ դեմոկրատները» հայ քաղաքական դաշտում ամերիկյան պրոյեկտի համարում ունեն: Այս առումով երկուսի համագործակցությունը միանգամայն տրամաբանական էր: Քոքոբելյանը, ըստ երևույթին, ֆինանսական լուրջ հոսքեր է ապահովում, ինչը ևս Հովհաննիսյանի՝ նման դաշինքի գնալու նախապայմաններից է դառնում: Եվ ահա, եթե 2007-ին «Ժառանգության» առաջնորդի հեղինակությունն էր հիմքը, որով պատգամավոր դառնալու շանսեր չունեցողները մուտք գործեցին ԱԺ, ապա այս անգամ կարելի է ասել, որ արդեն «Ժառանգություն» խմբակցության ողջ կազմի հեղինակությունն էր այն հիմքը, որով այս դաշինքը մասնակցեց ընտրություններին և նվաճեց խորհրդարանի «անցագիր»: Իսկ հետո արդեն եղավ այն, ինչ եղավ:

Կարո՞ղ էր արդյոք Րաֆֆի Հովհաննիսյանը կանխատեսել իրադարձությունների նման ընթացքը: Պետք է որ... Նախկին ՀՀՇ–ական, ներկա «ազատ դեմոկրատ» Խաչատուր Քոքոբելյանը քաղաքական դաշտի պատահական խաղացող չէ, այլ «քաղաքական գայլ»՝ բիզնեսմենի հոգեբանությամբ: Այս հանգամանքը «Ժառանգության» առաջնորդը պետք է որ այսքան տարիների ընթացքում հասկացած լիներ: Բացի դրանից, Քոքոբելյանը Հովհաննիսյանի շնորհիվ քաղաքական դաշտ մտած ժառանգական էլ չէր, որ հլու-հնազանդ աներ այն, ինչ կակնկալեր շեֆը: Քոքոբելյանն առաջին հերթին բիզնեսմեն է, այսինքն այն մարդը չէ, որ միլիոններ ծախսի ու դրա դիմաց ոչինչ չստանա: Նույն տրամաբանությամբ պարոն Բուռնաշը կամ պարոն Լֆիկ Սամոն կարող են «վիզ դնել» ընտրություններում, իսկ հետո հրաժարվել մանդատներից՝ իրենց փոխարեն խորհրդարան գործուղելով օրենք գրելու հետ «զահլա» ունեցող մեկին: Բայց դա Հայաստանում աբսուրդի ժանրից է: Այս առումով Խաչատուր Քոքոբելյանին կարելի է հասկանալ, երբ նա ասում է, թե իր նկատմամբ քաղաքական շանտաժ է կիրառվում: Քոքոբելյանն այն մարդը չէր, որ ինչ-որ մի պահի՝ Աստված գիտե, ինչ նկատառումներից, ոգևորվածության ինչ «դոզայի տակ» ասած «20 մանդատ չվերցնենք, մանդատս կդնեմ»-ի «տակ մնար»:

Հենց այս ամենն էր, որ իբրև թե բազմափորձ քաղաքական գործիչ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը չկարողացավ ճիշտ հաշվարկել և... Դաշինքը փլուզվեց ու, ըստ էության, նաև հեղինակազրկվեց: Հենց սա էր, որ չէր կարելի թույլ տալ, չէր կարելի այդքան հեշտությամբ մսխել ռեսուրսը: Քաղաքական ուժի, թիմի կայացումը այդքան էլ հեշտ բան չէ: «Ժառանգությունը» կարողացել էր կայանալ և իրենից որոշակի ուժ ներկայացնել, որը լավ թե վատ օգտագործվում էր: Մինչդեռ հիմա, այն բանից հետո, երբ ժողովուրդը ևս մեկ անգամ հասկացավ, որ իր հետ ընդամենը խաղում են, որ ընտրություններ կոչվածը թատրոն է, որի վարագույրից այն կողմ միայն չոր և կեղտոտ գործարքներ են, դժվար է ասել, թե «Ժառանգության» անվան տակ ստացված անգամ այդ 5 մանդատից ինչ կարելի է ակնկալել հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովում:

Լուսինե Կեսոյան