Աշխարհի 10 ամենախոշոր ֆինանսական խաբեբաներ. Forbes

Forbes ամսագիրը հրապարակել է վերջին 20 տարիների ընթացքում ֆինանսական խաբեբայությունների վերաբերյալ սկանդալային պատմությունների տասնյակը, որոնք ուսումնասիրվել են ամբողջ աշխարհում` ԱՄՆ-ից սկսած մինչև Սինգապուր և Ճապոնիա:

Նյու Յորքի տարածքային դատավոր Ջեդ Ռակոֆը երկու տարի ազատազրկում և 5 մլն ԱՄՆ դոլարին հասնող տուգանք է նշանակել ամերիկյան Goldman Sach ընկերությունների և ռուսական Сбербанк-ի տնօրենների խորհրդի անդամ Ռաջատ Գուպլուին: Իհարկե, դա ամենաքիչ պատիժն էր, որ կիրառվել է ֆինանսական խաբեություններ և ներքին ինֆորմացիայի վաճառքով զբաղվողի հանդեպ:

Վերջին տասնամյակների ընթացքում ամենահայտնի և ամենամեծ ֆինանսական բուրգը 1960-ական թվականներին հիմնադրված Madoff Investment Securities-ն է: Ներդրողների անսահման վստահությունը վայելող ընկերությունը քանդվել է ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի ամենաթեժ ժամանակահատվածում` 2008թ.-ին: Ընկերության սնանկացման հիմնական պատճառն այն էր, որ նոր ներդրողներ չէր հաջողվում գտնել, ինչի պատճառով անհնարին դարձավ հին ներդրողների տոկոսների վճարումը:

Արդյունքում տուժել էին միլիոնավոր մասնավոր ներդրողներ և հզոր ֆինանսական կազմակերպություններ, մասնավորապես, ֆրանսիացի խոշոր ներդրողներից մեկը, Madoff Investment securities-ում ներդնելով 1.5 մլրդ ԱՄՆ դոլար, ինքնասպան է եղել՝ իմանալով ընկերության սնանկացման մասին:

Enron էներգետիկ ընկերության սնանկացումը, որը գործում էր արդեն մի քանի տասնամյակ, ամերիկյան տնտեսության համար պակաս անակնկալ չէր, քան «Մեդոֆ»-ի պատմությունը: 47.3 մլրդ ԱՄՆ դոլարին հասնող ընդհանուր կապիտալով ընկերության ղեկավարների` Սկիլինգի և ֆաստոֆի գործունեությունների արդյունքում ընկերությունը 40 մլրդ ԱՄՆ դոլարի վնաս է կրել: Այդ ամենի պատճառն այն էր, որ ղեկավարները ձեռք էին բերել վնասով աշխատող մի ընկերություն, որի ֆինանսական վատ վիճակը Enron ընկերության ղեկավարները որոշել էին թաքցնել:

Միլիարդավոր դոլարների հասնող վնասներ և ԱՄՆ-ում մեծությամբ երկրորդ հեռահաղորդակցման ընկերության` WorldCom-ի գործունեության դադարեցում. այդպիսի ավարտ ունեցավ ընկերության ղեկավարների` Էբերսի և Սալիվանի գործունեությունը: WorldCom ընկերության լայնամասշտաբ զարգացումն անխուսափելիորեն ֆինանսական խնդիրներ էր ստեղծելու ընկերության համար։ Անընդհատ նոր ակտիվների ձեռքբերումը, որոնց գները գերազանցում էին ընկերության արժեքը մինչև երեք անգամ, չէին կարող ոչ մի ազդեցություն չթողնել ընկերության ֆինանսական վիճակի վրա:

Stanford Financial Group ընկերության հիմնադիր Ռոբերտ Ստենֆորդը 21 ներդրողների հայցերի հիման վրա ձեռբակալվել էր 2009 թ.-ի ամռանը: Ընկերության հետազոտություններից պարզ էր դարձել, որ ընկերությունը գործում է ֆինանսական բուրգի մեխանիզմով: Ինչպես և «Մեդոֆ»-ի բուրգի ժամանակ, այստեղ նույնպես ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը բացահայտեց ֆինանսական բուրգի առկայությունը:

Societe Generale բանկի թրեյդեր Ժեր Կերվելը, երեք տարի բանկային չթույլատրված գործունեությամբ զբաղվելով, իր գործատուին զգալի վնասներ է հասցրել: Չնայած դատարանը նրան մեղավոր ճանաչեց, ինքը` Կերվելը, չի ընդունել իր մեղքը, պատճառաբանելով, որ բոլոր գործողություններն իրականացրել է ղեկավարության հանձնարարությամբ և սեփական շահ չի հետապնդել, այլ ցանկացել է բարձր ցուցանիշներ ապահովել, ինչի արդյունքում իրեն մեծ պարգևատրումներ էին սպասվելու:

Հաջորդ ֆինանսական բուրգը` L&G-ն, որը ստեղծվել է 2000 թ.-ին, գոյատևել է 7 տարի, սակայն այդ տարիների ընթացքում կարողացել է 36% եկամտի խոստումով ներգրավել 128.5 մլրդ յուան: Հետաքննությունը սկսվել է այն ժամանակ, երբ 2007թ.-ին ընկերությունը դադարեցրել է տոկոսների վճարումը և հրաժարվել հետ վերադարձնել ներդրողների գումարները:

Շվեյցարական UBS բանկի թրեյդեր Կվեկ Ադոբոլիի նկատմամբ խաբեության կասկածանքով մեղադրանք է առաջադրվել 2011թ.-ին: Նա մեղադրվում էր պաշտոնի չարաշահումների և հաշվետվությունների մեջ:

ԱՄՆ-ում մեծությամբ երրորդ դեղատների ցանցի` Rite Aid-ի հաշվետվություններում 1.6 մլն ԱՄՆ դոլարի եկամուտ կար, որը ցանցի տնօրեն Մարտին Գրասան բացատրել էր նրանով, թե երազում էին մեծ բոնուսների մասին, այդ իսկ պատճառով դիմել են այդ քայլին: Պատճառն այն էր, որ Մարտինը մի քանի թոփ մենեջերների օգնությամբ կեղծում էր վարկային պարտավորությունները:

Դենիս Կոզլովսկու և իր օգնական Մարկ Շվարցի ղեկավարության տակ գտնվող Tyco industrial ընկերությունը դարձել է խարդախության վրա հիմնված գործարքների չեմպիոն։ Գրեթե 1,000 ընկերություններ էին մտնում միջազգային այդ կոնգլոմերատի մեջ: Հետազոտության արդյունքում պարզ է դարձել, որ ոչ բոլոր միջոցներն են ուղղվել բիզնեսի զարգացմանը: Գրեթե 600 մլն դոլար յուրացրել է Կոզլովսկին, որին օգնել է իր օգնականը:

Ցանկը եզրափակում է Նիկ Լիսոնը, ով անգլիական Barings բանկի սինգապուրյան մասնաճյուղի ավագ թրեյդերներից էր: Նա զբաղվում էր բարձր ռիսկայնություն ունեցող ֆյուչերսային գործարքներով, որի արդյունքում բանկը հասավ սնանկության: Լիսոնի հասցրած վնասի չափը երկու անգամ գերազանցում էր բանկի ակտիվների գինը, ինչի արդյունքում բանկի ամբողջ ակտիվները ստիպված էին վաճառել սիմվոլիկ գնով` 1 ֆունտով: