Հայաստանում ծավալվել են գործընթացներ, որոնք առճակատման նոր համաշխարհային հարթակ են դարձել. Մեդվեդև ԵՄ դիվանագիտության ղեկավար․ Մենք շատ բան ունենք քննարկելու Հարավային Կովկասի գործընկերների հետ Անքորիջում Պուտինն ընդունել էր ամերիկյան առաջարկը․ Լավրով Աստղագուշակը զգուշացրել է. այս 4 կենդանակերպի նշանները պետք է ավելի զգույշ լինեն նոյեմբերի կեսին Պուտինը փոքր-ինչ նահանջում է Ուկրաինայի հարցում. Թրամփ Վարդապետյանը Դուբայի դատախազության ներկայացուցչի հետ քննարկել է ապօրինի գույքի բռնագանձման գործերով փոխգործակցության հնարավորությունները Յակուտիային «հարվածել են» -40°C-ի ցրտերը Տասնյակ կիլոմետրերով նոր ջրագծեր և զգալիորեն կրճատված ջրակորուստներ․ «Վեոլիա Ջուր» Էդքան ռիսկ ունեն՝ թող ուղիղ եթեր մտնեն․ ի՞նչ է փոխվել մեր կյանքում, որ դուրս են եկել մետրոներ. Հասմիկ Հակոբյան (տեսանյութ) Մեր ժողովուրդներն ունեն պատմական և մշակութային ընդհանրություններ․ Մանավազյանը՝ Ֆրանսիայի դեսպանին Հայաստանում հյուրանոցների ամրագրման պահանջարկը ռուսաստանցիների շրջանում կտրուկ աճել է Երանոս գյուղում «Mercedes G»-ն բախվել է գազալցակայանի տարածքում լիցքավորվող «ՎԱԶ 2121»-ին, ապա լիցքավորման սարքավորմանը 

1990 թվականի Բաքվում հայ բնակչության ջարդերի ադրբեջանական շահարկումները

Հասարակություն

«Գեղարդ» հիմնադրամ․ 1988 թվականի փետրվարին՝ Սումգայիթի ջարդերից հետո, Ադրբեջանում հակահայկական բռնությունների բարձրակետը եղավ 1990 թվականի հունվարին Բաքվի հայ բնակչության կոտորածը։ Այստեղ միջէթնիկ հարաբերությունները լարվել էին Սումգայիթի ջարդերից հետո։ 1988 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Բաքվի Լենինի անվան պողոտայում սկսվեցին ցույցեր, որոնց ընթացքում հնչում էին «Մա'հ հայերին», «Սումգայիթը կկրկնվի Բաքվում», «Հայե´ր, հեռացե´ք, կամ ձեզ կսպանենք» հակահայկական կոչերը[1]։ 1988 թվականի մայիսից «Վարլըգ» կազմակերպության[2] ղեկավար Նեյմաթ Փանահովն[3] ստանձնեց Բաքվի հակահայկական հանրահավաքների կազմակերպումը[4]։ Ծայրահեղ ազգայնական հայացքներ ունեցող այս առաջնորդը ելույթներ էր ունենում՝ ասելով, որ եթե ադրբեջանցիները ցանկանան, ապա հայերի գլխից կպատրաստեն «երկրորդ Արարատը»[5]: Քաղաքում հայերի նկատմամբ տեղի ունեցան բռնությունների առանձին դեպքեր[6]։

Հակահայկական բռնությունների հաջորդ ալիքը Բաքվում սկսվեց 1988 թվականի աշնանը: Նոյեմբերի 17-ից քաղաքում զանգվածային ցույցեր էին` ընդդեմ ԼՂԻՄ-ի նկատմամբ խորհրդային կենտրոնական իշխանությունների կողմից վարվող քաղաքականության[7]։ Իրավիճակի սրման առիթ հանդիսացան Շուշիի հարևանությամբ գտնվող «Խաչին տափ» (ադրբեջաներեն՝ «Թոփխանա») կոչվող տարածքում հայ փախստականների համար հանրակացարան կառուցելու մասին ծրագրի լուրերը[8]։ ԼՂԻՄ-ում ԽՄԿԿ Կենտկոմի ներկայացուցիչ Արկադի Վոլսկին հրամայեց դադարեցնել շինարարությունը, սակայն հանրահավաքները Բաքվում շարունակվեցին: Նոյեմբերի 24-ի լույս 25-ի գիշերը խորհրդային զորքերը մտան Բաքու, և հայտարարվեց արտակարգ դրություն[9]: Դեկտեմբերի 5-ին ամբոխը հարձակում գործեց պետական հիմնարկների, գործարանների և բնակարանների վրա: Հարձակման փորձեր իրականացվեցին զինվորական ստորաբաժանումների և առանձին զինծառայողների, ՆԳՆ շրջանային գրասենյակների և որսորդական խանութների վրա` զենք-զինամթերք խլելու նպատակով: Խորհրդային զինուժին հաջողվեց իրավիճակը հանդարտեցնել միայն օրվա վերջում[10]: Հակահայկական բռնությունների հաջորդ ալիքը Բաքվում տարածվեց 1989 թվականի հուլիս-օգոստոս[11], ապա` նոյեմբեր ամիսներին[12]:

Ադրբեջանում հայատյացության հրահրման հերթական առիթ հանդիսացավ 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհրդի համատեղ որոշումը՝ Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին։ Նշված որոշմանը հաջորդեցին Բաքվի հայ բնակչության ջարդն ու վերջնական բռնագաղթը: 1990 թվականի հունվարի 11-ից Բաքվում սկսվեցին Ադրբեջանի Ժողովրդական ճակատի[13] կողմից կազմակերպված ցույցերը, որտեղ հնչում էին «Մա՛հ հայերին» և «Փա՛ռք Սումգայիթի հերոսներին» կարգախոսները[14]: Հունվարի 12-ին Ժողովրդական ճակատը կազմակերպեց Ազգային պաշտպանության կոմիտե, որի նպատակն էր մոբիլիզացնել բնակչությանը՝ տեղի հայերին կոտորելու համար[15]։ Հունվարի 13-ին ցույցերը զանգվածային բնույթ ստացան: Առանձնացան ջարդարարների խմբեր, որոնք քաղաքի փողոցներում սկսեցին փնտրել և սպանել հայերին: ԽՍՀՄ բարձրագույն իշխանությունը Բաքվում արտակարգ դրություն հայտարարեց և խորհրդային զինուժ մտցրեց միայն հունվարի 20-ին[16]: Քաղաքի գրեթե ողջ հայ բնակչությունը հարկադրված էր լքել Ադրբեջանի տարածքը` հիմնականում լաստանավերով տեղափոխվելով Թուրքմենստանի Կրասնովոդսկ[17] քաղաք:

Հունվարի 13-19-ը տեղի ունեցած Բաքվի, ինչպես նաև Ադրբեջանի այլ շրջաններում հայ բնակչության ջարդերը նախապես ունեցել են կազմակերպված բնույթ: Մասնավորապես՝ ջարդերին նախորդել են հակահայկական տրամադրությունների նպատակաուղղված հրահրում, զանգվածային ցույցերի կազմակերպում, քաղաքի հայ բնակչության հասցեների և հայաբնակ շրջանների քարտեզի կազմում, անհրաժեշտ գործիքների ու զենքերի պատրաստում և մատակարարում, ջարդարար խմբերի ձևավորում[18]: Ջարդերի ընթացքում իրավապահ մարմինները դրսևորել են հանցավոր անգործություն, ըստ մի շարք վկայությունների` նաև մասնակցություն[19]: ԽՍՀՄ Ներքին գործերի նախարարության զինվորականներն իրականացնում էին միայն քաղաքի կուսակցական և կառավարական շինությունների պաշտպանությունը` չարձագանքելով հայերի դեմ իրագործվող հանցագործությունների մասին հաղորդումներին: Ինչպես Ադրբեջանի հայաբնակ այլ շրջանների, այնպես էլ Բաքվում իրագործված ջարդերի զոհերի ճշգրիտ թվաքանակն անհայտ է[20]: Կոտորածներից հետո չեն իրականացվել հետաքննություն, հանցագործության կազմակերպիչների ու մասնակիցների բացահայտում և պատժում: Մարդկային կորուստներից բացի՝ Բաքվի ջարդերի հետևանքով հայ բնակչությունը կրեց նյութական մեծ վնասներ, քանի որ թիրախավորված հարձակումների ընթացքում ոչնչացվում, վնասվում կամ թալանվում էր հայերի գույքը:

Բաքվի հայ բնակչության ջարդերի ադրբեջանական շահարկումները

Հունվարի 19-ի լույս 20-ի գիշերը խորհրդային զորքերը մտան Բաքու, որոնց հետ բախման արդյունքում ադրբեջանցիների շրջանում եղան զոհեր[21]: Բաքվի հայ բնակչության ջարդերի ադրբեջանական շահարկումների ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ դրանք, ըստ ադրբեջանական կողմի, ընթանում էին երկու հիմնական ուղղություններով։

  • Բաքվի հայ բնակչության ջարդերն իբրև թե հայերի կողմից իրականացված սադրանք էին` ապահովելու համար խորհրդային բանակի մուտքը Բաքու:
  • Հունվարի 20-ը խորհրդային կենտրոնական իշխանությունների կողմից «Ադրբեջանի անկախության համար մղվող պայքարի» ճնշման օրն է:

Բաքվի հունվարյան իրադարձությունների շահարկումներում առանձնահատուկ ընդգծվում է, այսպես կոչված, «հայկական հետքը»: Այսպես՝ 1990 թվականի հունվարի 24-ին Ադրբեջանի կոմկուսի կենտկոմում ունեցած ելույթում գրող Իսմայիլ Շիխլին հայտարարեց, որ Բաքվի իրադարձությունները նախապես մանրակրկիտ ձևով պատրաստվել և հրահրվել են հայերի կողմից[22]: «Հայկական սադրանքի» վարկածը ադրբեջանական շահարկումներում հիմնականում ուղղված էր ներքին լսարանին և միտված էր ադրբեջանական հասարակության շրջանում հայերի նկատմամբ ատելություն և թշնամանք հրահրելուն: Այդ նպատակով ամեն տարի հունվարի 20-ի վերաբերյալ լրատվական նյութերում, հարցազրույցներում մշտապես ընդգծվում է «հայերի մեղավորությունը»՝ ադրբեջանական հասարակության շրջանում հունվարի 20-ի իրադարձությունները մեծապես կապելով հայերի հետ:

Բաքվի հունվարյան իրադարձությունների ադրբեջանական շահարկումների կարևորագույն դրույթներից է «Ադրբեջանի անկախության համար մղվող պայքարի ճնշումը»: Այդ ուղղությամբ քարոզչությունը հատկապես ակտիվացել է վերջին տարիներին, որի հասցեատերը հիմնականում արտաքին լսարանն է: Հունվարի 20-ը ներկայացվում է որպես խորհրդային կենտրոնական իշխանությունների կողմից Ադրբեջանի անկախության և ադրբեջանցի ժողովրդի ազատության համար մղվող պայքարի ճնշման օր: Այս համատեքստում հայերը հիշատակվում են որպես սադրող ուժ` խորհրդային բանակի մուտքը Բաքու ապահովելու համար: Ադրբեջանական կողմը երբևէ չի հիշատակում հունվարի 20-ին նախորդող ժամանակահատվածում քաղաքում բնակվող հայ բնակչության ջարդերի կազմակերպումն ու իրագործումը:

Խորհրդային կենտրոնական իշխանությունների կողմից Սումգայիթի հայ բնակչության ջարդերը, որոնք չարժանացան իրավական և քաղաքական պատշաճ գնահատականի, հանգեցրին նրան, որ Ադրբեջանում հակահայկական նոր բռնությունների և հայատյացության հետագա ծավալման ալիք սկսվի:

Հետևե՛ք Euromedia24-ին
Youtube-ում`
Հայաստանում ծավալվել են գործընթացներ, որոնք առճակատման նոր համաշխարհային հարթակ են դարձել. ՄեդվեդևԵՄ դիվանագիտության ղեկավար․ Մենք շատ բան ունենք քննարկելու Հարավային Կովկասի գործընկերների հետԱնքորիջում Պուտինն ընդունել էր ամերիկյան առաջարկը․ ԼավրովԱստղագուշակը զգուշացրել է. այս 4 կենդանակերպի նշանները պետք է ավելի զգույշ լինեն նոյեմբերի կեսին Պուտինը փոքր-ինչ նահանջում է Ուկրաինայի հարցում. ԹրամփՎարդապետյանը Դուբայի դատախազության ներկայացուցչի հետ քննարկել է ապօրինի գույքի բռնագանձման գործերով փոխգործակցության հնարավորություններըՅակուտիային «հարվածել են» -40°C-ի ցրտերըՏասնյակ կիլոմետրերով նոր ջրագծեր և զգալիորեն կրճատված ջրակորուստներ․ «Վեոլիա Ջուր»Վան Գոգի՝ 180 միլիոն դոլարանոց կտավը դարձել է վեճի առարկաԷդքան ռիսկ ունեն՝ թող ուղիղ եթեր մտնեն․ ի՞նչ է փոխվել մեր կյանքում, որ դուրս են եկել մետրոներ. Հասմիկ Հակոբյան (տեսանյութ) Մեր ժողովուրդներն ունեն պատմական և մշակութային ընդհանրություններ․ Մանավազյանը՝ Ֆրանսիայի դեսպանինՀայաստանում հյուրանոցների ամրագրման պահանջարկը ռուսաստանցիների շրջանում կտրուկ աճել է Երանոս գյուղում «Mercedes G»-ն բախվել է գազալցակայանի տարածքում լիցքավորվող «ՎԱԶ 2121»-ին, ապա լիցքավորման սարքավորմանըԿրակովի ահաբեկչի մարմինը կտեղափոխվի համալսարան՝ բժշկական փորձերի համարԱլավերդի-Ախթալա ճանապարհին բախվել են երկու բեռնատարներն ու «Opel Astra»-ն․ 3 վիրավորներից երկուսը անչափահասներ են Հայ-ադրբեջանական հանդիպում՝ Հայաստանում. ԵՄ-ն ուժեղացնում է ճնշումը Ռուսաստանի վրաԳյումրու բժշկական կենտրոնը տնօրենի նոր պաշտոնակատար ունի Միրզոյանը Բրյուսելում ներկայացրել է TRIPP-ի իրականացման ուղղությամբ Հայաստանի քայլերըԱրցունքները չեն ազատում քաղաքական պատասխանատվությունից․ ԻշխանյանՈւկրաինայի նախկին վարչապետի նախկին խորհրդականի ավտոմեքենան պայթեցնելու մեջ կին է կասկածվում Հոկտեմբերին հսկողական միջոցառումների արդյունքում ՊԵԿ-ը արձանագրել է մի շարք խախտումներ Ատելության քաղաքականությունից դեպի բարոյական վերածնունդ. ինչպե՞ս կոտրել ռեժիմի արժեքային թակարդը«Փարաջանով Քլաբ Հաուս»-ը ներկայացրել է իր բացառիկ նախագիծը «Տուն Էքսպո»-ում20 մլն դրամ կաշառքի գործով ձերբակալվել են ՊԵԿ-ի և Հարկադիր կատարման ծառայության պաշտոնյաներՄոսկվա այցի ընթացքում ԱՄՆ հատուկ բանագնացները քննարկել են Պուտինի և Թրամփի հանդիպումը․ ՈւշակովԷդ բանտերում դուք էլ կհայտնվեք ու մաշկի վրա կզգաք խայտառակ վիճակը․ինձնից պետք է ներողություն խնդրենՂազախստանն արգելել է ձվի ներմուծումը, ներառյալ՝ Հայաստանից Հերթական ԱԺ նիստերի օրակարգի նախագծում ընդգրկվել է 13 հարցԱպակին՝ մեծ արվեստի լեզու․ Վենետիկում բացվել է ավելի քան 100 գործի ցուցահանդեսԾովերից գողացված ժառանգությունը՝ Փարիզում․ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նոր ցուցահանդեսըՀինգ համաշխարհային պրեմիերա․ Ավստրալիայում նոր երաժշտական ծրագիր է ներկայացվելԳորիսի տարածաշրջանի և Մեղրիի լեռնանցքում թույլ ձյուն է տեղում, իսկ Եղեգնաձորի և Սիսիանի տարածաշրջաններում՝ թույլ անձրևԲահրեյնի հին ամրոցի տակ՝ Դիլմունի հետքերով․ նոր պեղումներ են սկսվում1,15 միլիոն այցելու և վաճառքի աճ․ Շարժայի գրքի տոնավաճառի արդյունքներըՉարենցավանում կամավոր հանձնել են մեծ քանակությամբ զենք-զինամթերքՈւռուցքը դիմադրում է դեղին․ գիտնականները գտել են բջջային փոփոխությունների հետքերՏիեզերքում՝ մազից էլ փոքր ճշգրտումներ․ «Ռոմանը» մոտենում է գիտական աշխատանքինՊուտինի կոշտ ուղերձն ու Եվրոպայի նոր քայլերը. Լարված մթնոլորտ և սուր ելույթներ՝ ԱԺ-ումԱստղերի ծնունդը՝ փոշու վարագույրի հետևում․ NASA-ի օրվա տպավորիչ պատկերըԿալանքով փորձում են կոտրել մարդու կամքը․ Մխիթարյան (տեսանյութ) Գեների խմբագրման թաքնված հետքերը․ նոր գործիքը տեսնում է չնախատեսված փոփոխությունները22 միլիոն մարդու տվյալներ՝ հաքերների ձեռքում․ ինչ է բացահայտվել ՖրանսիայումՀինգ թեկնածու՝ մեկ եթերում․ Ֆրանսիայում այսօր նախագահական մեծ բանավեճ էՍուրեն Պապիկյանը և Վասիլիս Մարագոսը քննարկել են պաշտպանության ոլորտում Հայաստան-ԵՄ համագործակցության ընթացքին առնչվող հարցերՖրանսիան՝ նոր գործադուլի շեմին․ ինչ է սպասվում նոյեմբերի 17-ինԵս երջանիկ չեմ լինի, քանի դեռ իմ պետությունն ազատագրված չէ. Մանթաշյան (տեսանյութ) «Պատրաստվեք հաղթանակի»․ Կրեմլի ուղերձը պատգամավորներին՝ ըստ ՎեդոմոստիիԲագրատ Եղիազարյանը նշանակվել է Հայաստանում WB Taxi ծառայության ղեկավարՔաղբանտարկյալների ընտանիքների հետ առանձին աշխատանք պիտի տարվի. Մելիքյան (տեսանյութ) Պուտին–Թրամփ–Սի հանդիպում, գաղտնի առաքելություն Ուկրաինայում և Իրանի նոր պայմանը
Ամենադիտված