Ապահով վարկային Հայաստան

Այսօր «Արդշինինվեսբանկի» Երիտասարդականի մասնաճյուղից բանկային քարտ պետք է վերցնեի: Սերժ Սարգսյանի ելույթից հետո ոգևորված սպասում էի, որ հիանալի՝ մի երկու ամիս առաջվանից 15 անգամ ավելի որակյալ սպասարկում կստանամ: Սակայն մտնելով բանկ` տեսնում եմ 15-հոգանոց հերթ հաճախորդների սպասարկման բաժնի մոտ: Իմիջիայլոց, հաճախորդների սպասարկման բաժին ասվածը մի փոքրիկ սենյակ է` 4 աշխատողով, ովքեր սպասարկում են բոլոր հաճախորդներին, և սենյակի դռան մոտ միշտ նվազագույնը 5 հոգի կանգնած է հերթի: Մոտ 2 ժամ սպասեցի հերթում, և այդ ընթացքում մոտ 10 հոգի, մտքի մեջ ասելով «սա Հայաստանն է, և վերջ», հերթում առաջ անցավ ինձանից: Դե հա, քանի դեռ մեր քաղաքացիները «Սա Հայաստանն է, և վերջ»-ի տակ տեսնում են միայն վերջ, ու ոչ մի բան չի կարող փոխվել, բնականաբար իրենք էլ ցանկություն չունեն փոխվելու և «ում երեսն է ավելի պինդ, ով ունի ծանոթ-բարեկամ, ով է ֆիզիկապես ավելի ուժեղ» սկզբունքով շարժվում են դեպի «ապահով Հայաստան»:

Հաշվի առնելով Սերժ Սարգսյանի այն պնդումը, որ այսօր ունենք վերելք ապրող քաղաքացիական հասարակություն ու մամուլ, որն իր ազատության աստիճանով առաջ է շատ ու շատ երկրներից, այդ թվում՝ նաև ավելի զարգացած և ժողովրդավարության ավելի երկար պատմություն ունեցող երկրներից, ես՝ որպես քաղաքացիական հասարակության և մամուլի ներկայացուցիչ, համարձակվում եմ մատնանշել բանկային համակարգում առկա խնդիրները և թերությունները՝ հույս ունենալով, որ «բարեփոխված համակարգերը» կլծվեն այդ խնդիրների լուծմանը:

Այսօր ինձ հետ պատահածն ապացույցն է այն բանի, որ նույնիսկ սպասարկման, մասնավորապես՝ բանկային սպասարկման ոլորտը նույնպես գտնվում է այն նույն օիգարխիկ բիզնեսի տրամաբանության մեջ, որի մեջ գտնվում են մեր տնտեսության բոլոր ոլորտները: Բանկային համակարգը, ինչպես և մյուս ոլորտները, առաջնորդվում են ազատ շուկայական հարաբերությունների սկզբունքով՝ «նվազագույն ծախսերով հասնել առավելագույն արդյունքի»: Սակայն մեր դեպքում այս սկզբունքը գործում է ավելի վատ ձևով, որովհետև եթե այլ շուկայական տնտեսությունների պայմաններում այդ ամենին հասնելու համար շեշտը դրվում է սպասարկման որակը բարձրացնելու, դրանով իսկ առավելագույն քանակով հաճախորդներ ներգրավելու, ինպես նաև աշխատողների բավարարվածությունը կատարված աշխատանքից բարձրացնելու, դրանով իսկ աշխատունակությունը և աշխատանքային պատասխանատվությունը բարձրացնելու միջոցով, ապա մեր դեպքում շեշտը դրվում է աշխատողներին հնարավորինս շահագործելու, մի 3 անձի գործ յուրաքանչյուրի վրա դնելու ձևով, իսկ հաճախորդներն էլ ոչինչ, որ մի 2 ժամ կսպասեն:

Իսկ հաճախորդները այսօր շատ էին, քանի որ չկարողանալով փակել Ամանորի ծախսերը՝ ստիպված էին վերցնել «Նուռ» քարտեր՝ ավելի ապահով նոր տարի նշելու համար: «Նուռ» քարտ վերցնելը ենթադրում է սպառողական վարկերի ձևակերպում, և նմանատիպ սպառողական վարկերի ձևակերպումը բավականին բարձր տոկոսադրույքներով մասսայական բնույթ ունի: Հայաստանի Հանրապետությունը, հաշվի առնելով բանկային համակարգի զարգացման ընտրված ուղղությունը, օլիգարխների մասնակցությունը բանկային ոլորտում, բարձր տոկոսադրույքներով վարկեր վերցնելու ընթացակարգերի հեշտացումը, աստիճանաբար անցում է կատարում բանկային օլիգարխիային: Այսինքն՝ ռազմական, այնուհետև՝ քրեական, վախի և ուժի վրա հիմնված օլիգարխիկ համակարգերն աստիճանաբար փոխարինվում են քաղաքացիների ֆինանսական կախվածության վրա հիմնված օլիգարխիայով, որի «գալստուկավոր», «քաղաքակիրթ» ներկայացուցիչների հետ պայքարելը դառնում է գրեթե անհնար: Այնպես որ, աստիճանաբար Հայաստանի Հանրապետությունը մուտք է գործում մի նոր դարաշրջան, մենք գնում ենք դեպի «ապահով Հայաստան»՝ «ապահով վարկային Հայաստան»:

Սևակ Մամյան