Պրոռուսական քաղհասարակությունն ու ապահով Հայաստանը

Երեկ հրապարակված Լևոն Զուրաբյանի և Վարդան Օսկանյանի առանձնազրույցի գաղտնի ձայնագրությունը, որում, ըստ էության, ոչ մի նոր բան չէր բացահայտվում, մեծ քննարկումների ու շահարկումների պատճառ դարձավ: Սակայն շուրջ 3,5 րոպեանոց ձայնագրության մեջ Լևոն Զուրաբյանի կողմից արվում էր ընդամենը մեկ կարևոր արտահայտություն, որը քչերի կողմից նկատվեց և ըստ էության քննարկման առարկա չդարձավ: Ձայնագրության մեջ մասնավորապես ասվում էր. «Կոնգրեսը՝ Տեր-Պետրոսյանի գլխավորությամբ, կարողանում էր պահել քաղաքացիական հասարակությունը, էսպես ասեմ էլի՝ ոչ հակառուսական հատվածում, մի քիչ էլ սենց Արեւմուտքին քննադատելով, որ ինքը աչքեր ա փակում էս ամեն ինչի վրա»:

Այս արտահայտությունն ամբողջովին բացահայտում է Հայաստանի ներքաղաքական վիճակն ու քաղաքական պրոցեսների ամբողջ տրամաբանությունը: Այստեղ կարևոր չէ, թե քաղաքացիական հասարակություն ասելով՝ հանրության որ հատվածը նկատի ուներ Լևոն Զուրաբյանը, կարևորն այն է, որ ՀԱԿ-ը՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի գլխավորությամբ, փորձել է կատարել և երևի երբեմն կատարել է հանրության մի հատվածի հակառուսական տրամադրությունները վերահսկելու ու չեզոքացնելու առաքելություն: Հետևաբար առավել քան հստակ է, որ ՀԱԿ-ը, ինչպես և մեր քաղաքական ուժերի մեծամասնությունը, Հայաստանում ներկայացնում են ուժային այս կամ այն կենտրոնների շահերը և առավել քան վտանգավոր է, որ և՛ իշխանական, և՛ ընդդիմադիր կուսակցությունները սկսում են կառավարվել նույն կետից և սպասարկում են նույն ուժի շահերը՝ հանդիսանալով ոչ թե քաղաքական ու գաղափարական հակառակորդներ, այլ ընդամենը շուկայական «փոխարինիչներ»: Այս դեպքում իրավիճակի ի՞նչպիսի փոփոխության մասին են խոսում քաղաքական ուժերը, ի՞նչ համակարգային փոփոխությունների մասին է խոսքը: Ինպե՞ս կարող են ներքին ավտորիտարություն ունեցող և արտաքին շահեր սպասարկող ուժերը Հայաստանում որևէ փոփոխություն բերել, առավել ևս՝ խոսել ժողովրդավարության և ժողովրդավար ընտրությունների մասին: Ակնհայտ է, որ քաղաքական դաշտում իրավիճակի ցանկացած փոփոխություն ներքին պայմանավորվածությունների և «վերևների դաբրո»-ի արդյունք է, որում հանրությունը որևէ մասնակցություն չունի:

Նույն տրամաբանության մեջ էր նաև Սերժ Սարգսյանի հայտնի արտահայտությունը, որը երևի «վերևներից դաբրո» ստանալուց հետո ինքնիշխանություն ունենալու ինքնախաբեության փորձ էր. «Սա Հայաստանն է և վերջ», իսկ «ապահով Հայաստանը» ենթադրում էր, որ քանի մենք ստրուկի կարգավիճակում ենք ու սպասարկում ենք ռուսական շահերը, մեզ վտանգ չի սպառնա, իհարկե, եթե հաշվի չառնենք Թուրքիայի կողմից մաքսային համաձայնագրի հնարավոր վավերացումը, Ռուսաստանի կողմից Թուրքիայում ատոմակայանի կառուցման աջակցությունը և Ռուսաստանի ու ԱՄՆ-ի կողմից երկկողմանի զենքի մատակարարումն Ադրբեջանին:

Հաշվի առնելով այս ամենը՝ կարծում եմ իմ բոլոր գործընկերները՝ լրագրողները, վերլուծաբանները, սոցիոլոգները պետք է ունենան այսպիսի ապաքաղաքական գործընթացները քաղաքականության փաթեթավորմամբ քաղաքացիներին չներկայացնելու քաղաքական հեռատեսություն և քաղաքացիական գիտակցում:

Իսկ հանրությունն ի վերջո պետք է գիտակցի, որ նման պայմաններում ուԺերի ցանկացած վերադասավորումից փոփոխություն ակնկալելն անխոհեմություն է և որ միայն քաղաքացիական ինքնակազմակերպմամբ ձևավորված և ներքին ժողովրդավարությամբ օժտված քաղաքացիական խմբերը կարող են հանդիսանալ իրավիճակի փոփոխության երաշխիքը:

Սևակ Մամյան