Հասարակական վերահսկողությունը թուլացել է. սոցիոլոգը՝ սպանությունների աճի պատճառների մասին

«Միմյանց և պետական իշխանության մարմինների հանդեպ վստահության ցածր մակարդակը խթանում է ամենաթողությունը՝ մարդկանց առաջնորդվելը “ջունգլիների օրենքով”. անում են այն, ինչ կարող են և ուզում են, այդ թվում՝ հարցերը կարգավորում սեփական կարողությունների սահմաններում»,- Euromedia24-ի հետ զրույցում ասաց ԵՊՀ կիրառական սոցիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Արթուր Աթանեսյանը։ Վերջին շրջանում Հայաստանում արձանագրվող սպանության դեպքերը կրկին սթափեցնում են հանրությանը և մտահոգության լուրջ պատճառ են դարձել։

Քրեական իրավիճակի այս զարգացումը ցույց է տալիս, որ բռնության և զենքի կիրառման խնդիրը երկրում ունի ավելի խորքային պատճառներ և պահանջում է ոչ միայն իրավական գնահատական, այլև սոցիոլոգիական բացատրություն։ Սոցիոլոգի խոսքով՝ հանցավոր և շեղվող վարքը պետք է ոչ միայն պատժվի, այլև կանխարգելվի, և այդ գործում կարևոր դեր ունեն ոչ միայն պետական մարմինները, այլև հասարակությունը, ընտանիքը և համայնքը։

Արթուր Աթանեսյանը ընդգծում է, որ նախկինում հասարակությունը, ընտանիքը, համայնքը և դպրոցը կարող էին կանխարգելել անհամապատասխան վարքը՝ օրինակելի մեծերի և հեղինակությունների, խրատների, խորհուրդների, հարգանքի և վստահության միջոցով։

Սակայն այսօր հասարակական կյանքը կարգավորող ավանդական մոտեցումները, կոլեկտիվ գիտակցությունը, հանրային շահն անձնական շահից վեր դնելու կամ գոնե համահարթեցնելու մոտեցումները մի կողմ են դրվել. իշխում է անհատապաշտությունը, կլանային մտածողությունը, յուրային – ոչ յուրային, հարուստ-աղքատ, ուժեղ-թույլ դասակարգումը․ մարդիկ հազվադեպ միջամտում են, երբ տեսնում են անընդունելի վարք, խուսափում անկանխատեսելի հետևանքներից, ինչը թույլ է տալիս, որ ամենաթողությունը, այդ թվում՝ բռնությունը նորից տարածում ստանա, ինչպես 90-ականներին։

Ինչ վերաբերում է պատերազմի և հետպատերազմյան իրավիճակի ազդեցությանը, սոցիոլոգը նշեց. «Պատերազմը և հետպատերազմյան մթնոլորտը ոչ միայն ամրապնդեցին հանրային փոխօգնության, ինքնակազմակերպման, միմյանց և պետական մարմիններին /այդ թվում՝ բանակին/ սատարելու կարողությունները, այլ նաև հերթական անգամ հիասթափեցրեցին պետական մարմինների գործունեության արդյունավետության առումով. մարդիկ տեսակ, որ պետք է հույսը դնեն միայն իրենց և իրենց մերձավորների վրա: Սա կարող է և՛ անհատին ուժեղացնել, և՛՝ այդ ուժն ուղղել այլոց դեմ»։

Նա հավելեց, որ “Թավշյա հեղափոխությունից” հետո և սոցիալական ցանցերում տարածվող ագրեսիվ ու ատելության լիցքերով հաղորդակցությունը նույնպես նպաստում է իրական բռնության աճին․ մարդիկ սովորում են, որ հարձակումը և հայհոյանքը ընդունելի միջոցներ են սեփական դիրքը պաշտպանելու համար։

«Բացի այս ամենի՝ տասնամյակից ավել է ինչ ահազանգում ենք հայկական սերիալների և հեռուստատեսային արտադրանքի անորակությունը, ագրեսիվությունը, վտանգավորությունը. դրանք էլ ակնհայտորեն նպաստեցին իրական բռնության տարածվածությանը մեր հասարակությունում, և այս միտումը, ամենայն հավանականությամբ, շարունակվելու է, եթե հենց այսօր բոլոր ուղղություններով և համալիր մեթոդներով չկանխվի»,- եզրափակեց պրոֆեսոր Աթանեսյանը։

Մանե Գեւորգյան