Օմբուդսմենն ու սպանդանոցի բիզնեսը

Հայաստանի Մարդու իրավունքների պաշտպանն այսօր հերթական զեկույցն է հրապարակել, որին ծանոթանալուց հետո տպավորություն է ստեղծվում, թե Կարեն Անդրեասյանը կա՛մ պատրաստվում է սպանդանոցների բիզնեսի ապագա մոնոպոլիան իրենով անել, կա՛մ առնվազն «փայ է մտնելու»:

Թիրախում այս անգամ գյուղատնտեսության նախարարությունն էր: Զեկույցի անգամ հպանցիկ դիտարկման ժամանակ բավական հետաքրքիր պատկեր է աչքի զարնում: Նախարարության թերացումները Կարեն Անդրեասյանն առանձնացրել է 5 կետով, որոնցից 2-ը նվիրված են սպանդանոցներին:

● Օրենքով որպես պարտադիր պահանջ չի նախատեսվել գյուղատնտեսական կենդանիների մորթը սպանդանոցներում իրականացնելը:

● Նախատեսված ժամկետների խախտմամբ է իրականացվել ՄԱԿ-ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության կողմից սկսած «Աջակցություն Հայաստանում սպանդանոցների զարգացմանը» ծրագիրը:

Կարեն Անդրեասյանի սևեռվածությունը սպանդանոցներին սակայն այսքանով չի սահմանափակվում: Սպանդանոցների «ցավը» օմբուդսմենին հանգիստ չի տալիս նաև հիշյալ նախարարությունում պեղած «դրական զարգացումների», այլ կերպ ասած՝ պաշտպանի գովասանքի բաժնում:

● ՄԱԿ-ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (FAO) աջակցությամբ պայմանագրեր են կնքվել հինգ կազմակերպությունների հետ ՀՀ տարբեր մարզերում սպանդանոցներ հիմնելու նպատակով:

Հայաստանում արդեն տևական ժամանակ խոսվում է սպանդանոցների մասին: Անգամ սիբիրախտի դեպքերի ժամանակ շրջանառվում էր այն վարկածը, թե իրականում լուրջ վտանգ չկա, սակայն ամեն ինչ արվում է վտանգն ուռճացնելու համար, որի վերջնական նպատակը հանրապետությունով մեկ սպանդանոցների ցանցի ստեղծումն է, որից հետո արդեն գյուղացիներին չեն թողնի անգամ անձնական կարիքների համար սեփական անասունների մորթ կազմակերպել: Ընդ որում, «սպանդանոց» օպերացիայի ամենամեծ վտանգը, որ նշվում էր, դրա՝ անպայմանորեն մոնոպոլ կարգավիճակի հաստատումն էր. ի հայտ կգա մի «Սամվել Ալեքսանյան», ով էլ կդառնա հանրապետությունով մեկ սփռված սպանդանոցների տերը: Իսկ արդեն դրանից հետո ավելի քան պարզ կլիներ գործընթացի վերջնական նպատակը. ամեն ինչ կվերահսկեր մի հոգի, մորթի, դրա հետ կապված նաև մսի գները կթելադրեր մի հոգի. «բազար անել», էժան միս գնել, տնից միս վաճառել և այլ երևույթներ իսպառ կվերանային:

Որ մսի շուկան անպայմանորեն պետք է վերահսկվի, անվիճելի է: Որ Սննդի անվտանգության տեսչության աշխատակիցները պետք է պատասխանատվություն կրեն ցանկացած «բուդկայում» վաճառվող մսի որակի համար և իսկապես ստուգեն, ո՛չ թե ստուգելու ձև տան՝ տուգանքի անվան տակ փող կամ մի քանի կիլո միս «կպցնելու» նպատակով, նույնպես քննարկման ենթակա չէ:

Շատ հնարավոր է, որ սպանդանոցներն այս հարցում իսկապես դրական դեր կարող են կատարել: Այլ հարց է, որ պետական մակարդակով երևի թե կարիք կա կանխել մոնոպոլիան ու գյուղացիներին կախման մեջ դնելը: Բայց թե այս ամենի հետ ի՞նչ կապ ունի անձամբ Կարեն Անդրեասյանը, ո՞րն է օմբուդսմենի նման շահագրգռվածության դրդապատճառը, ա՛յ, սա է հարցը: Հատկապես, երբ մեկ անգամ ևս կարդում ես Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի բազմաչարչար գրասենյակի տքնաջան աշխատանքի պտուղ-զեկույցն ու գյուղատնտեսության նախարարության թերացումների բաժնում բառ անգամ չես հայտնաբերում գյուղացիների արտադրանքի իրացման հարցում նախարարության բացարձակ անգործության վերաբերյալ՝ այն դեպքում, երբ այսօր գյուղացիների թիվ մեկ մտահոգությունը դա է:

Օրինակ, Մարտունու շրջանում ողջ տարին տանջվելուց հետո գյուղացիները տոննաներով կաղամբը ստիպված են եղել թափել, քանի որ վաճառել չեն կարողացել. «Սպայկա» ընկերությունը խոստացել էր կիլոգրամը 30 դրամով գնել, բայց հետո խաբել, չէր վերցրել, գյուղացիներն էլ, հանրապետությունից սեփական ջանքերով դուրս հանելու հնարավորություն չունենալով (սահմանին ահռելի գումարներ են պահանջում յուրաքանչյուր «ֆուռի» համար), ճարահատյալ թափել էին: Գյուղապետերը մատը մատին չեն տալիս, նախարարությունն ընդհանրապես, Աստված գիտե, ինչով է զբաղված՝ «Գումի» շուկայի հարևանությամբ «Ռոսիա» կինոթատրոնի հետևի փողոցը փակելով, տոնավաճառ կոչվող «կապիկություն» կազմակերպելով, իսկ դրան զուգահեռ տարին տարվա վրա մշակած բերքի եկամուտի հույսով գոյատևող գյուղացիները մնում են ձեռնունայն:

Բայց այս հարցերը, բնականաբար, Մարդու իրավունքների հայաստանյան պաշտպանին չեն հետաքրքրում… Դե, դրա մեջ երևի օգուտ չկա, իսկ, ա՛յ, սպանդանոցն ուրիշ է…

Լուսինե Կեսոյան