Ռոբերտ Քոչարյանն այսօրվա Հայաստանի քաղաքական պատկերում գոյություն չունի. Լևոն Զուրաբյան

Լուրեր.com-ի զրուցակիցն է Հայ ազգային կոնգրեսի համակարգող Լևոն Զուրաբյանը։ 

Մայիսի 24-ին «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախագահ Գագիկ Ծառուկյանը հայտարարեց, որ կուսակցությունը «նպատակահարմար չի գտնում մասնակցել կոալիցիոն կառավարության ձևավորմանը»։ Ինչպե՞ս կգնահատեք ԲՀԿ-ի այս քայլը։

- Դեռ հոկտեմբերից նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը խոսեց ԲՀԿ-ի հետ հնարավոր համագործակցության մասին այն դեպքում, եթե ԲՀԿ-ն սահամանազատվի այս ռեժիմից և Ռոբերտ Քոչարյանից: Խոսք գնաց ընտրությունների օրինականության վերահսկման մասին։ Արդեն ընտրությունների ընթացքում մենք համագործակցեցինք միասնական շտաբի շրջանականերում, և դա բավականին արդյունավետ համագործակցություն էր: Արդյունքում մենք տեսանք, որ այս բոլոր քայլերը ճշգրիտ հաշվարկված էին, և կարելի է ասել, որ այս ամբող ռազմավարությունը, որ ուղղված էր Սերժ Սարգսյանի ղեկավարած Հանրապետական կուսակցության մենաշնորհի վերացմանը, այդ կուսակցության մեկուսացմանը, գործեց: Սերժ Սարգսյանը փորձեց իր այս խայտառակ ընտրությունները և չունեցած լեգիտիմությունը ինչ-որ ձևով փոխհատուցել տարբեր քաղաքական ուժերին, մասնավորապես` ԲՀԿ-ին լայն կոալիցիայի մեջ ընդգրկելով, բայց, փաստորեն, այս գործընթացը տապալվեց: Դա նշանակում է, որ իշխանության մոնոլիտը ոչ միայն ճաք է տվել, այլ նաև` քանդվում է: Այսօր, ըստ էության, Հայաստանում 5 տարի գոյություն ունեցող կոալիցիային վերջ է տրվել, ինչը վկայում է ռեժիմի դիրքերի թուլացման մասին, և Հանրապետական կուսակցության մեկուսացման խորացող գործընթացը, ըստ էության, քաղաքական գործընթացների համար բացում է բավականին լուրջ հեռանկարներ:

Պարոն Զուրաբյան, դուք նշեցիք, որ ընտրությունների ընթացքում միասնական շտաբը բավականին արդյունավետ գործեց, իսկ հնարավո՞ր է, որ միասնական շտաբի ֆորմատը պահպանվի նաև խորհրդարանում:

Միասնական շտաբը միասնական շտաբ էր` 4 քաղաքական ուժի համագործակցություն...

Չո՞րս...

Այո:

Այդ թվում` «Ժառանգությա՞ն»...

Իսկ ինչ է` չկա՞յին։

Իրենք ասում էին` չկային:

Չէ, իրենք ասում էին, որ իրենց ստորագրությունը ուժի մեջ է, ուղղակի դե ֆակտո չէին մասնակցում նիստերին և քննադատում էին այդ կառույցը, բայց իրենց ստորագրությունը չհանեցին: Այդ պատճառով ես օգտագործում եմ «չորս քաղաքական ուժեր» արտահայտությունը: Դա կոնկրետ առաքելություն ունեցող ֆորմատ էր, բայց այն նաև ապագայում հնարավոր համագործակցության հիմք է դրել:

Իսկ ԲՀԿ-ի հետ ի՞նչ հարցերի շուրջ եք պատկերացնում համագործակցությունը, ինչպես նաև խորհրդարանում ներկայացված այլ քաղաքական ուժերի:

Սերժ Սարգսյանի այս բռնապետական ռեժիմից ձերբազատվելու գործում մենք պատկերացնում ենք համագործակցություն բոլոր քաղաքական ուժերի հետ:

Այսինքն` «Ժառանգության» հետ է՞լ եք պատկերացնում համագործակցությունը, չնայած այն բանին, որ առաջին նախագահը մայիսի 8-ի իր ելույթում հայտարարեց, որ «Ժառանգության» պահվածն իր համար անհասկանալի է:

Մենք անհասկանալի երևույթների հետ էլ ենք ստիպված լինում գործ ունենալ:

Վերջերս շատ է խոսվում Ռոբերտ Քոչարյանի քաղաքականություն վերադառնալու մասին: Որքանո՞վ եք սա իրատեսական համարում, մանավանդ եթե հաշվի առնենք, որ հաճախ այդ վերադարձը կապվում է «Բարգավաճ Հայաստան»-ի հետ, որի հետևից որոշ մարդիկ տեսնում են «Քոչարյանի ականջները»:

Նախ` ԲՀԿ-ի հետևում Ռոբերտ Քոչարյանի ականջներ տեսնողներն ունեն հատուկ տեսողություն կամ ինչ-որ հատուկ ռենտգեն սարք, որն անձամբ ես չունեմ։ Ես ընդհանրապես չեմ հասկանում` ինչ ազդեցության լծակներ կարող է ունենալ պաշտոնաթող նախագահը մի կուսակցության վրա, որն այսօր խորհրդարանում ունի բազմաթիվ պատգամավորական տեղեր, ունի հսկայական ֆինանսական միջոցներ և գործում է որպես ինքնուրույն քաղաքական գործոն։ Որո՞նք են այդ լծակները: Եթե դա հիպնոսը չէ, ուրեմն` ի՞նչն է... Ֆինանսական միջոցներով հաստատ կախված չեն Քոչարյանից, ադմինիստրատիվ ռեսուրսները գտնվում են բացառապես Սերժ Սարգսյանի ձեռքում...

Օրինակ` նման գործոն կարող է հանդիսանալ Ռուսաստանը, քանի որ Ռոբերտ Քոչարյանը միշտ աչքի էր ընկնում Ռուսաստանի հետ լավ հարաբերություններով, ԲՀԿ-ն էլ կարծես թե ռուսամետ է:

Ռուսաստանը լուրջ պետություն է, ու որևէ, այդ թվում` Հայաստանի ներքաղաքական գործընթացների վրա ազդելիս, պետք է, ենթադրում եմ, հենվի լուրջ քաղաքական գործոնների վրա: Ռոբերտ Քոչարյանն այսօրվա Հայաստանում որևէ քաղաքական գործոն իրենից չի ներկայացնում: Նա քաղաքականությունը չի տանում, նա, իմ տեղեկություններով, չի ֆինանսավորում այդ քաղաքական ուժին, ու ծիծաղելի կլիներ մտածել, որ Քոչարյանն է ֆինանսավորում «Բարգավաճ Հայաստան»-ը: Կարճ ասած` Ռոբերտ Քոչարյանն այսօրվա Հայաստանի քաղաքական պատկերում գոյություն չունի` որպես քաղաքական գործոն: Եթե ոմանք այդպես չեն կարծում, թող փորձեն հիմնավոր բացատրել, թե ո՞ւմ վրա և ինչե՞ս է նա կարողանում առհասարակ ազդել։

Այս դեպքում Ռուսաստանի դերակատարությունը այս ներքաղաքական զարգացումների մեջ...

Ռուսաստանը կարող է լուրջ դերակատարություն ունենալ, Ռուսաստանը կարող է լուրջ հարաբերություներ զարգացնել և աշխատել Հայաստանի քաղաքական ուժերի հետ, բայց «Ռոբերտ Քոչարյան» քաղաքական ուժ այսօր Հայաստանում գոյություն չունի։

Իսկ ԲՀԿ-ի` կոալիցիա չկազմելու մեջ տեսնո՞ւմ եք Ռուսաստանի գործոնը, և չե՞ք կիսում այն տեսակետը, որ դա Ռուսաստանի կողմից հարված էր իշխող կուսակցությանը:

Ես չեմ կարծում, որ ներքին քաղաքական գործոնները ավելի երկրորդական են` համեմատած արտաքին քաղաքական գործոնների հետ: Այս գործընթացներում շատ ավելի կարևոր է ձևավորված ներքին քաղաքական գործոնների հարաբերակցությունը:

Ըստ ձեզ, որքանո՞վ է արտաքին քաղաքական կենտրոնների ազդեցությունը Հայաստանի ներքին քաղաքական իրավիճակի վրա։

Շատ մեծ չեմ համարում, ու դա երևում էլ է: Չկան Հայաստանում բացահայտ արևմտամետ կամ Արևմուտքից կախյալ ուժեր, չկան Հայաստանում բացահայտ ռուսամետ կամ Ռուսաստանից կախված ուժեր: Ես նման բան չեմ տեսնում...

Արամ Զ. Սարգսյանը` որպես ՀԱԿ-ից դուրս գալու պատճառ, նշել էր ՀԱԿ-ի ռուսամետ լինելը` այդպիսով «Հանրապետություն» կուսակցությունը դիրքավորելով իբրև արևմտամետ...

Ես չգիտեմ` ինչ նկատի ուներ պարոն Սարգսյանը` ասելով «ՀԱԿ-ի ռուսամետություն», եթե նման բան առհասարակ ասել է, բայց Կոնգրեսն իր ամբողջ լեգիտիմությունը միշտ կառուցել է հայ ժողովրդի ձգտումների և աջակցության վրա: Եվ ես չեմ հասկանում` ո՞ր ցուցանիշով Կոնգրեսը կարող է որակվել ռուսամետ, իրանամետ կամ արևմտամետ: Ես դա ուղղակի չեմ հասկանում: Կան, իհարկե, Կոնգրեսում առանձին կուսակցություններ, որոնք արել են ինչ-որ հայտարարություններ։ Օրինակ`ՍԴՀԿ-ն ինչ-որ ռուսամետ հայտարարություններ է արել, նույն «Հանրապետություն»-ն արել է ինչ-որ արևմտամետ հայտարարություններ, բայց նման հստակ կողմնորոշում ունեցող կուսակցությունների գոյությունը ՀԱԿ-ում բացառություն է և ոչ` օրինաչափություն: Ավելին ասեմ, Հայ ազգային կոնգրեսի կորիզը` առանցքային կուսակցությունները, խոշոր անկուսակցական ակտիվը բացարձակապես նման կողմնորոշումների կրող չեն, ինչը շատ բնական է: Իրատեսական, ժողովրդական քաղաքական ուժը պետք է առաջին հերթին հետաքրքրվի Հայաստանում ժողովրդավարության, Հայաստանի զարգացման հարցերով և չխորշի աշխարհաքաղաքական բոլոր կենտրոնների հետ աշխատելու անհրաժեշտությունից:

Իշխող կուսակցությունը մինչ այժմ կարծես թե կարողանում էր երկու աշխարհաքաղաքական կենտրոնների հետ էլ հարաբերականորեն նորմալ հարաբերություններ պահպանել: Ինչպե՞ս կգնահատեք վերջին հակասական զարգացումները` ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի չմասնակցելը, Արևմուտքի հետ հարաբերությունների ջերմացմամբ պայմանավորված` Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների սրումը:

Ի տարբերություն Կոնգրեսի՝ Հանրապետական կուսակցությունն իր լեգիտիմությունը չի ստանում ժողովրդի աջակցությունից, հենց այդ պատճառով այն մեծապես կախված է այդ արտաքին ազդեցություններից: Այդ կախվածությունը շատ հաճախ Հանրապետական կուսակցության կամ նրա առաջնորդ Սերժ Սարգսյանին շատ անհարմար իրավիճակի մեջ է դնում, երբ նա ստիպված է լինում հակասական ճնշումների տակ գտնվելով՝ ընդունել որոշումներ, որոնք չեն բխում Հայաստանի շահերից, այլ ավելի շատ պայմանավորված են աշխարհաքաղաքկան կենտրոնների ճնշումների ներքո խուսանավելու անհրաժեշտությամբ: Եթե Հայաստանում իշխեր մի ուժ, որն ընտրված կլիներ ժողովրդի կողմից, այդ դեպքում շատ ավելի հեշտ կլիներ դիմակայել բոլոր ճնշումներին: Իսկ այսօր Սերժ Սարգսյանի դրությունը շատ խոցելի է այդ առումով, և այս ռեժիմն աշխարհաքաղաքական կենտրոնների կողմից օգտագործվում է իրենց շահերը Հայաստանի ժողովրդի վզին փաթաթելու նպատակով:

Պարոն Զուրաբյան, վերջերս շատ է խոսվում Հյաստանում մի նոր արևմտամետ կենտրոնի ձևավորման մասին, և որպես այդպիսին նշում են «Ժառանգություն»-«Ազատ դեմոկրատներ» դաշինքը, որին հետագայում գուցե կմիանան Կոնգրեսը լքած «Հանրապետություն», Լիբերալ կուսակցությունները: Որքանո՞վ եք իրատեսական համարում նման ուժի ձևավորումը և որքանո՞վ այդ ուժը, ըստ ձեզ, կենսունակ կլինի:

Ինձ թվում է` կենսունակության վերաբերյալ արդեն ամեն ինչ պարզ է: Ինչ հնարավոր էր ձևավորվել` ձևավորվեց և ինչ հնարավոր էր, որ պարզ դառնա` արդեն պարզ է: Չեմ կարծում, որ այդ թեման արժանի է ավելի երկար քննարկման:

Շատ է խոսվում նաև ՀԱԿ-ի վերակազմավորման մասին, ինչին դուք անդրադարձել էիք նաև ձեր վերջին հարցազրույցում։ Ի՞նչ վերակազմավորումների մասին է խոսքը, ինչպե՞ս դրանք կդրսևորվեն և արդյոք այդ ուղղությամբ արդեն քննարկումներ գնում են:

Քննարկումներ գնում են, և կարծում եմ` այդ քննարկումները բնական են։ Չորս տարի անցել է, քաղաքական իրավիճակն է զարգացել, Կոնգրեսը բավականին մեծ ուղի է անցել... Կոնգրեսն ընդհանրապես շատ ու շատ կառույցների մի համաստեղություն է: Դրանք մեծ ու փոքր կուսակցություններ են, դրանք մեր համատեղ տարածքային կառույցներն են, որտեղ մեծ ակտիվություն են ցուցաբերել նաև ոչ կուսակցական մարդիկ, հանձնաժողովներն են, որոնք մշակում են Հայ ազգային կոնգրեսի քաղաքականությունը կառավարման տարբեր բնագավառներում, որոնցում ներգրավված են լուրջ մասնագետներ` կուսակցական կամ անկուսակցական: Դրանք տարբեր տեսակի հասարակական կազմակերպություններ են, նաև` հետաքրքիր կառույցներ, ինչպես, օրինակ, Փոքր խորհուրդը կամ մշակութային հանձնաժողովը, այլ նման կառույցներ, որոնք ազատորեն գործում են: Դրանք միավորում են կուսակցականներին, մտավորականներին, հասարակական գործիչներին, և բնական է, որ չորս տարի անց և՛ կուսակցականները, և՛ անկուսակցականները Կոնգրեսի հետագա զարգացման խնդիր են դնում։ Իսկապես, երկար ճանապարհ ենք անցել, և խորհրդարանական ընտրությունները` իրենց արդյունքներով, թեև` կեղծված, այնուամենայնիվ, ստեղծում են մի իրավիճակ, որ ժամանակն է ամփոփել, վերլուծել անցած ուղին և մտածել նոր ստեղծված քաղաքական իրավիճակի համար ավելի արդյունավետ կազմակերպական ձևերի մասին: Այդ քննարկումները գնում են, այդ քննարկումները մենք չէ, որ հրահրել ենք, դրանք Կոնգրեսին անդամակցող ակտիվիստների, հասարակական գործիչների, կուսակցությունների կողմից նախաձեռնած քննարկումներ են: Հիմա շատ դժվար է ասել, թե ուր մենք կհասնենք: Առաջարկվող տարբերակները շատ են. և՛ քաղաքացիական խորհուրդ ստեղծելու մասին առաջարկ կա, և՛ ընտրական դաշինք, և՛ համամասնական, և՛ մեծամասնական թեկնածուների հիման վրա ուղիղ քվեարկությամբ ընտրովի մարմիններ ստեղծելու առաջարկ կա, նաև միասնական կուսակցություն սեղծելու առաջարկ կա: Այսինքն՝ բազմաթիվ տաբերակներ քննարկվում են, և ես չեմ կարող ասել` այդ տարբերակներից որն է իրագործվելու և իրագործվելո՞ւ է ընդհանրապես, թե՞ ոչ: Բայց սա բնական, առողջ գործընթաց է։ Վստահ եմ` քանի որ նպատակը բոլորիս համար նույնն է, մենք կգտնենք այնպիսի մի տարբերակ, որը կլուծի երկու խնդիր` կընդգրկի որքան հնարավոր է շատ բաղադրիչներ և նիշեր և կապահովի այս հավաքականության արդյունավետությունը և կարգապահությունը` որպես միասնական քաղաքական ուժի:

Իսկ նախագահական ընտրություններին ՀԱԿ-ը կմասնակցի իր ինքնուրո՞ւյն թեկնածուով, և հնարավո՞ր է, որ ՀԱԿ-ի թեկնածուն չլինի Լևոն Տեր-Պետրոսյանը:

Այս պահին նման քննարկում ընդհարնապես չկա: Մեզ համար նախագահի անվիճելի թեկնածուն Լևոն Տեր-Պետրոսյանն է, որը հեղինակություն ունի և ընկալվում է բոլորի կողմից որպես ամենահզոր թեկնածուն, որ Կոնգրեսը կարող է առաջադրել նախագահական ընտրություններում։ Այլ տարբերակ ուղղակի չի քննարկվել:

Մյուս քաղաքական ուժերից ի՞նչ հնարավոր թեկնածուներ եք տեսնում։

Կարծում եմ` քաղաքկան ուժերն աշնանը միայն կկողմնորոշվեն, թե ինչ թեկնածուներ ունեն և արդյոք հնարավոր է քաղաքական ուժերի համախմբել ինչ-որ միասնական թեկնածուների շուրջ: Դա, կարծում եմ, այսօրվա խոսակցություն չէ: 

Օվսաննա Գևորգյան