«Փաստ»․ Արցախի կարգավիճակի շուրջ հանրաքվեի մասին խոսակցությունները' դիրքորոշումների ճշգրտո՞ւմ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Ադրբեջանի փոխարտգործնախարար Արազ Ազիմովի վերջին հայտարարությունը Արցախի վերջնական կարգավիճակի շուրջ հանրաքվե անցկացնելու մասին առաջին հայացքից բավականին տարօրինակ էր: Օրերս նա, մասնավորապես, հայտարարել էր. «Երբ հակամարտության լուծման գործընթացը հասնի մի մակարդակի, որը կպահանջի հանրաքվե անցկացնել, այդ ժամանակ ադրբեջանցի ժողովուրդը կկարողանա դրան մասնակցել: Ադրբեջանի տարածքում համաժողովրդական քվեարկությունը կարող է անցկացվել միայն Ադրբեջանի Սահմանադրության պահանջների համաձայն: Արցախի շուրջ հանրաքվեի այլ ծրագիր ես չեմ ընդունում, դրա համար հիմքեր չկան»:

ՀՀ փոխարտգործնախարար Շավարշ Քոչարյանը նրան հիշեցրել էր, սակայն, որ Արցախի վերջնական կարգավիճակի շուրջ իրավաբանորեն պարտադիր հանրաքվեին պետք է մասնակցի միայն Ղարաբաղի բնակչությունը: «Իսկ տվյալ հարցում Ադրբեջանի Սահմանադրությանը հղումները միանգամայն անտեղին են: Ադրբեջանի Սահմանադրությունը որևէ կապ չունի Արցախի հետ, քանի որ Սահմանադրությունն ընդունվել է Ադրբեջանի, Լեռնային Ղարաբաղի և Հայաստանի միջև հրադադարի մասին եռակողմ համաձայնագրի կնքումից հետո: Իսկ դրանով Ադրբեջանը Արցախն ճանաչել է որպես առնվազն հակամարտության կողմ»:

Փաստորեն ստացվում է, որ պաշտոնական Բաքուն խոսում է Լեռնային Ղարաբաղում նոր հանրաքվե անցկացնելու հնարավորության մասին այն դեպքում, երբ պաշտոնական մակարդակում իրադարձությունների նման ընթացքի համար, թվում է, հիմքեր չկան: Հետաքրքիր է, որ Երևանը, կրկին պաշտոնական մակարդակում, մանում է Բաքվի թելը և ներկայացնում իր տեսակետը: Հարց է առաջանում' իսկ ե՞րբ է տեղի ունենալու այդ հանրաքվեն, եթե դրա մասին խոսակցություններն արդեն նման բարձր մակարդակով են ընթանում: Արդյո՞ք այս հեռակա երկխոսությունը կարելի է համարել դիվանագիտական անդրկուլիսային տեղեկատվության արտահոսք: Իսկ գուցե գործընթացից առաջ կողմերը ճշգրտո՞ւմ են իրենց դիրքորոշումները և միմյանց մեսիջ ուղարկում:

Այս ամենի ֆոնին ուշագրավ էր նաև ամերիկացի համանախագահ Ռիչարդ Հոգլանդի ելույթը Վաշինգտոնում տեղակայված «Ատլանտյան խորհուրդ» վերլուծական կենտրոնում' «Հայ–ադրբեջանական հակամարտության միջազգային քաղաքականությունը» խորագրով քննարկմանը: Հոգլանդի խոսքով' համապարփակ կարգավորումն ուրվագծված է, համաձայնության առանքը ՄԱԿ–ի Կանոնադրությունը և Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի համապատասխան փաստաթղթերն ու առանցքային սկզբունքներն են: «Սակայն առաջընթացն անշուշտ կախված է կողմերի բարի կամքից և քաղաքական կամքից, բայց նրանք դրան դեռ չեն հասել»:

Այս առումով Հոգլանդը կարևորել է նախագահների հանդիպում կազմակերպելը: «Մենք կցանկանայինք նախագահների նոր հանդիպում' որքան շուտ, այնքան լավ: Դեմ առ դեմ երկխոսությունն անփոխարինելի է»,– ասել է նա: Ի դեպ, հիշեցնենք, որ մարտի վերջին Երևանում կայացած ասուլիսի ընթացքում ամերիկացի համանախագահը խոսել էր նախագահների հնարավոր հանդիպման մասին' նշելով, որ «մոտ ապագայում, ոչ ամիսներ անց, երկու արտգործնախարարները կհանդիպեն Մոսկվայում կամ հավանաբար այլ վայրում' հող նախապատրաստելու նախագահների հանդիպման համար»: Արտգործնախարարների հանդիպումը Մոսկվայում կայացավ, բայց ահա նախագահների հանդիպման մասին առայժմ որևէ խոսք չկա:

Ուշագրավ է նաև այն հանգամանքը, որ Հոգլանդը պատասխանատվությունը դնում է հակամարտող կողմերի վրա. «Դա երկու կողմերի առաջնորդների պատասխանատվությունն է' լրջորեն զբաղվել իրական խաղաղ բանակցություններով»: Այս հարցում համանախագահ երկրների կարծիքը միանշանակ է: Ռիչարդ Հոգլանդի խոսքով, նույնիսկ ռուս–ամերիկյան հարաբերությունների վատթարացման պայմաններում, բոլոր երեք համանախագահները սերտորեն համագործակցել են ղարաբաղյան խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ. «Սա մի ոլորտ է, որտեղ մենք կարող ենք ասել, որ Վաշինգտոնի և Մոսկվայի միջև հարաբերությունները չունեն որևէ բացասական ազդեցություն»:

Ռուս հայտնի քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովը նույնպես կարծում է, որ «եթե վրաց–օսական և վրաց–աբխազական հակամարտություններում Ռուսաստանի ու Արևմուտքի տեսակետները հակադրվում են միմյանց, ապա մենք դա չենք տեսնում ԼՂ հակամարտության դեպքում»: Հետխորհրդային տարածքում այն միակ կոնֆլիկտն է, երբ Ռուսաստանի ու Արևմուտքի միջև համագործակցությունը չի դադարել: Իսկ դա նշանակում է, որ հակամարտության լուծումը դրվում է տարածաշրջանային հակամարտող կողմերի վրա»:

Շարունակությունը' «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում