Ռադիոակտիվության հին բռնկումը կապում են «կարմիր խաչելության» հետ

Կալիֆոռնիայի համալսարանի ուսանող Ջոնաթան Ալլենը (Jonathon Allen) պատմական տարեգրություններում գտել է 774 թվականին տեղի ունեցած և վերջերս հայտնաբերված տիեզերական ճառագայթման բռնկման հնարավոր պատճառը։ Այս եզրահանգմամբ նամակը տպագրվել է Nature պարբերականում, որի համառոտ բովանդակությունը ներկայացված է Nature News-ում։

Տիեզերական բռնկման գոյությունը գիտնականները պարզել են՝ վերլուծելով նստվածքներում և ծառերի օղակներում ածխածին-14-ի պարունակությունը և նկատելով, որ 774-775 թվականների սահմանագծին այս իզոտոպի քանակությունն աճել է 1.2 տոկոսով, ինչը 20 անգամ գերազանցում է սովորական տատանումների տիրույթը։

Ածխածին-14-ը գոյանում է մթնոլորտի վերին շերտերում ազոտի միջուկների տիեզերական ճառագայթահարման արդյունքում։ Գիտնականները հաշվարկել են, որ ածխածին-14-ի խտության նման անսպասելի աճը կարող էր պայմանավորված լինել գերնոր աստղի բռնկմամբ կամ արեգակնային արտանետմամբ։ Առաջին դեպքում բռնկման ուժգնությունը այնպիսին կլիներ, որ կերևար նաև ցերեկվա ընթացքում։ Երկրորդ դեպքում, արեգակի արտանետումները կառաջացնեին հարավային լայնություններում նկատելի հյուսիսափայլեր։ Ոչ մի նման հիշատակում, սակայն, միջնադարյան աղբյուրներում հայտնաբերել չի հաջողվել։

Ջոնաթան Ալլենը, ծանոթանալով Ճապոնացի աստղագետների արդյունքներին, դիմել է Անգլոսաքսոնական ժամանակագրություններին և տեսել, որ 774 թվականի տարեգրության մեջ խոսքեր կան «մայրամուտից հետո կարմիր խաչելության» մասին։ Նրա կարծիքով, սա կարող է գերնոր աստղի պայթյունի վկայություն լինել։ Բռնկման կարմիր գույնը կարելի է բացատրել նրանով, որ պայթող աստղը շղարշված է եղել միջաստղային գազափոշային ամպով (Ռելեյի ցրման հետևանքով նման մշուշի միջով ավելի լավ է թափանցում երկարալիք ճառագայթումը՝ կարմիր լույսի երանգները)։ Ամպի առկայությունը կարող է բացատրել այս գերնորի աննկատությունը նաև արդի աստղագետների համար։

Nature-ի խոսքերով, այլընտրանքային բացատրությունների բացակայությամբ՝ Ալլենի առաջարկը շատ գիտնականների համար բավականաչափ հիմնավոր է։ Չնայած որ պատմական վկայությունները ոչ միշտ են միանշանակ կամ, անգամ, հավաստի, գիտություն պատմությանը ծանոթ են աստղագետների կողմից մի շարք պատմական տվյալների հաստատման օրինակներ։ Այսպես, 585 թվականին հին հույն մտածող Թալես Միլեթացու կողմից արեգակնային խավարման կանխագուշակումը թույլ է տվել ճշգրտորեն որոշել նրա կյանքի տարիները։