Բոլթոնի «ստվերը» և էներգետիկ ճեղքումը. ո՞վ կխանգարի Փաշինյանին

Փետրվարի 27-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պաշտոնական այցով մեկնելու է Իրանի Իսլամական Հանրապետություն։ Հայաստանյան թավշյա հեղափոխությունից հետո սա առաջին բարձրաստիճան այցն է Իրան։  Հեղափոխությունից հետո անդրադառնալով արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններին՝ Նիկոլ Փաշինյանն առանձնակի ընդգծեց հարևաններ Վրաստանի ու Իրանի հետ հարաբերություններն է՛լ ավելի բարձր մակարդակի բարձրացնելու՝ իր նպատակը։ Անցյալ տարվա նոյեմբերի 1-ին, Ազգային ժողովի հատուկ նիստում պատասխանելով պատգամավորներից մեկի հարցին, թե ինչու Հայաստանի կառավարությունը չարձագանքեց Իրանի մասին ԱՄՆ նախագահի՝ ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջոն Բոլթոնի հայտարարություններին, վարչապետի պաշտոնակատար, վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանը վերահաստատեց, որ Հայաստանը «100 տոկոսով առաջնորդվում է իր ազգային շահերով», և «պետք է առանձնահատուկ հարաբերություններ ունենա Իրանի և Վրաստանի հետ»։ 

Իրանում Նիկոլ Փաշինյանի և Հասան Ռոհանիի բարձր մակարդակի հանդիպումից հետո հնչել է աննախադեպ հայտարարություն այն մասին, որ Հայաստանը պատրաստ է լինել իրանական գազի տարանցման երկիր և աշխատել էներգետիկ միջանցքի ձևավորման ուղղությամբ: Առաջին անգամ այդ թեմային բարձր մակարդակով Երևանն անդրադարձել է 2017 թվականին, երբ Սերժ Սարգսյանն էր այցելում Իրան և հայտարարեց, որ Երևանը համաձայն է, եթե համաձայն են բոլոր շահագրգիռ կողմերը: Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարության դեպքում, սակայն, չկա խոսք «բոլոր շահագրգիռ կողմերի» համաձայնության մասին: Շահագրգիռ կողմը Սերժ Սարգսյանի ժամանակ միանշանակ ռուսական կողմն էր, սակայն այսօր իրավիճակ է փոխվել և պետք է փաստել, որ եթե խոսքը վերաբերվի միայն Վրաստանին գազ մատակարարելուն, ապա Ռուսաստանը հնարավոր է նաև համաձայնի, որովհետև դա որոշակիորեն նաև իր շահերից է բխում։ Հայաստանի տարածքով իրանական գազի արտահանումը Վրաստան՝ Ռուսաստանին նաև որոշակի եկամուտներ կբերի, որովհետև ենթակառուցվածքները պատկանում են ռուսական կողմին և դրա դիմաց նա որոշակի գումարներ կստանա։

Բացի դրանից, այդ ծավալներն այնքան մեծ չեն լինելու, որ կարողանան սպառնալիք լինել «Գազպրոմ»-ի ծրագրերին: Վրաստանում էլ գազի մատակարարումների 90 տոկոսը պատկանում է ադրբեջանական «Սոքար» ընկերությանը և Վրաստանում էլ լուրջ դիսկուրսներ կան, որ այդ երկիրը պետք է նվազեցնի իր գազային կախվածությունը «Սոքար»-ից։ Հետևաբար, գազային ճեղքումը ձեռնտու է բոլոր կողմերին՝ բացի ԱՄՆ-ից: Արևմուտքը Փաշինյանի առջև հստակ խնդիր-պահանջ է դրվել Իրանի մասով. Հիշում ենք Բոլթոնի ոչ երկիմաստ հայտարարությունները, որ եթե Հայաստանը ցանկանում է ստանալ ԱՄՆ օժանդակությունը, ապա պետք է մինիմումի հասցնի հարաբերությունները Իրանի հետ, կտրուկ նվազեցնի առևտրաշրջաբերության ծավալները: Այս համատեքստում անչափ կարևոր է Հասան Ռոհանիի հայտարարությունը: Նա նշել է, որ պետք է հայ-իրանական հարաբերությունը զերծ պահեն երրորդ երկրի ազդեցությունից: Հասկանալի է, թե որ կողմը նկատի ունի Իրանի նախագահը, հաշվի առնելով նաև Իրան-ԱՄՆ հարաբերություններում ձևավորվող նոր լարվածությունը: Իրանի Իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդ Այաթոլլա Սեյեդ Ալի Խամենեին էլ իր հերթին  նշել է, որ հայ-իրանական հարաբերությունները պետք է մնան ամուր և բարեկամական՝ հակառակ ԱՄՆ ցանկության:

Ամփոփելով ասվածը՝ պետք է փաստել՝ Փաշինյանի առաջին այցն Իրան եւ նախագահ Ռոհանիի հետ հանդիպումից հետո երկուստեք հայտարարությունները թողնում են այդ խնդրի փոխադարձ արձանագրման եւ նաեւ դրա ուղղությամբ աշխատանքի նոր փուլի եւ թափի պատրաստակամության տպավորություն: Եթե, իհարկե, ԱՄՆ-ը չունի պլան բ-ն, որը կարող է նորից խառնել Փաշինյանի խաղաքարտերը…