Ինչպիսին է ձյունը Մարսի վրա

Մարսը հետազոտող Mars Global Surveyor ուղեծրային տիեզերակայանից ստացված տվյալների հսկայական քանակության ամբարման արդյունքում Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական համալսարանի մի խումբ գիտնականներ հայտնաբերել են մարսյան ձյան վերաբերյալ բավականին ուշագրավ փաստեր։

Նախքան օդում դանդաղորեն տեղացող փաթիլներ պատկերացնելը, հարկ է իմանալ, որ մարսյան ձյունը ոչնչով նման չէ այն ձյանը, որը սովոր ենք տեսնել Երկրի վրա։

Մարսի մթնոլորտը մեծամասամբ բաղկացած է ածխաթթու գազից, և փաթիլները գոյանում են հենց CO₂-ից։ Դրանք չոր սառույցի մանր մասնիկներ են, այնքան մանր, որ մոտավորապես մեր արյան կարմիր գնդիկների չափ են։ Եթե ձեզ բախտ վիճակվի դիտել ձնգալը Մարսի վրա, այն ավելի շատ կհիշեցնի մառախուղ։

NASA-ի Mars Global Surveyor գիտահետազոտական կայանի և Մարսյան հետախուզական արբանյակի ընձեռած տվյալների օգտնությամբ գիտնականները պարզել են, որ մոլորակի հարավում կազմավորվող ձյունը 50 տոկոսով ավելի խոշոր է, քան հյուսիսայինում։ Սա կախված է նաև տարվա եղանակից. ձմեռվա ընթացքում CO₂-ի ամպերը, ինչպես Երկրի վրա, տեղաբաշխվում են ստորին լայնություններում։

Ինչպե՞ս են գիտնականները կարողացել չափել Մարսի բևեռային շրջաններում ձյան քանակությունը։ Սա հաջողվել է իրագործել՝ հենվելով սեզոնային գրավիտացիոն տարբերությունների վրա, ինչը հնարավոր է եղել ֆիքսել ուղեծրային արբանյակների միջոցով։ Տարվա ընթացքում Մարսի գրավիտացիայի թեթև տատանումներն ազդում են ձյան կազմավորման վրա։

Հետազոտությունները, սակայն, այս ամենով չեն ավարտվել։ Լավ հասկանալով մթնոլորտային պայմանները և ձնգալի զանգվածը՝ ասպիրանտ Ռենյու Հուն (Renyu Hu)՝ Journal of Geophysical Research պարբերականում տպագրված մի շարք հետազոտությունների ղեկավարը, կարողացել է պարզել CO₂-ից բաղկացած մարսյան ձյան սառույցի մասնիկների չափերը։ Մոլորակի հարավային շրջաններում փաթիլները հասնում են 8-22 միկրոնի, հյուսիսայիններում՝ 4-13 միկրոնի։

Մարսը հետազոտող արբանյակներն օրական Երկիր են հաղորդում տվյալների հսկայական քանակություն, որը գիտնականներն աստիճանաբար կցում են միմյանց, ուսումնասիրում են մանրամասները և կատարում նորանոր հայտնագործություններ։

Այժմ, երբ հետազոտողներն իմացան, թե ինչ է իրենից ներկայացնում ձյունը Մարսի վրա, նրանք կարող են զարգացնել իրենց պատկերացնումները մոլորակը շրջապատող փոշու բնույթի մասին, քանի որ սառույցը խտանում է արդեն առկա մասնիկների շուրջ. վերջիններիս դերում հանդես է գալիս հենց մարսյան փոշին։

«Ինչպիսի՞ փոշի է անհրաժեշտ, որ այդ փոխակերպումը տեղի ունենա», հարց է տալիս Հուն։ «Պե՞տք է արդյոք, որ այն մանր լինի, թե՞ գուցե անհրաժեշտ է, որ դրանք պատված լինեն սովորական ջրով՝ նպաստելու համար ամպերի գոյացմանը»։

Գիտնականները դեռևս մտածում են այս հարցերի շուրջ։ Պարզ է, սակայն, որ Կարմիր մոլորակը դեռ բազմաթիվ գաղտնիքներ ունի, որոնք, հնարավոր է՝ մոտ ժամանակներում արագորեն քողազերծվեն։ 

Աղբյուրը՝ news.discovery.com