Ադրբեջանական կեղծ մշակույթն՝ ի հաշիվ իրանականի. իրանցի մանրանկարչի ադրբեջանականացումը

«Գեղարդ» հիմնադրամ․ դրբեջանական կեղծ մշակույթին ամբողջական տեսք տալու համար ադրբեջանցի «մտավորականները» ստեղծում են նաև մտացածին «ադրբեջանական մանրանկարչության դպրոց»։ «Ազգային-գեղարվեստական մշակույթ» ստեղծելու և պատմություն ձևավորելու համար թիրախավորվել է իրանական մանրանկարչության վարպետ Բեհզադ Քամալ ադ-Դինը, որի ժառանգությունն ադրբեջանցի հետազոտողները ներկայացնում են ադրբեջանական մշակույթի պատմության գրքերում և ձեռնարկներում։ Եթե «ադրբեջանական գրականության վերելքի» ժամանակաշրջան են համարում 12-րդ դարը՝ ժամանակի իրանցի հեղինակների գրական ժառանգությունը մեկնակետ ընդունելով, ապա «ադրբեջանական մանրանկարչության վերելք»-ի շրջան են համարում 16-րդ դարը՝ իրանական հարուստ և արժեքավոր մանրանկարչական ժառանգությունը սեփականելով։

«Ադրբեջանական մանրանկարչության դպրոց» է ներկայացվում իրանական արվեստի պատմության մեջ ոճական առանձնահատկություններով նշանավորվող Թավրիզյան դպրոցը՝ սկզբնավորված 14-րդ դարում։ Պետք է հիշատակել նաև, որ ոլորտի հետազոտողները նշանակալի են համարում Թավրիզյան մանրանկարչական դպրոցի վրա հայկական մանրանկարչության ազդեցությունը։

Ձեռագիր գրքի մանրանկարչության վարպետ, իրանցի մանրանկարիչ Բեհզադ Քամալ ադ-Դինը ծնվել է Հերաթում և գործունեություն ծավալել Թիմուրյան Հոսեյն Բայղարայի կառավարման օրոք (1470-1506 թվականներ)։ 1486 թվականին դարձել է Հերաթի գրադարանի ղեկավարը։ Երբ 1506 թվականին Սեֆյան Շահ Իսմայիլը գրավում է Հերաթը, Թավրիզ է տեղափոխվում նաև Բեհզադը և նշանակվում շահական գրադարանի ղեկավար։ Ադրբեջանցի հետազոտողները Բեհզադին համարում են «ադրբեջանական մանրանկարչության» ականավոր ներկայացուցիչ, մինչդեռ Քամալ ադ-Դին Բեհզադն իրանական գեղանկարչության մեջ մեծ ներդրում ունեցած և ոճական որույն դպրոց ստեղծած արվեստագետներից էր։ Ժամանակի հայտնի պատմագիրները նրա վարպետությունը համեմատել են պարսկական գրականության մեջ նկարչության մտատիպար Մանիի հետ։ Բեհզադ Քամալ ադ-Դինին են վերագրվում ձեռագրային բազմաթիվ պատկերազարդումներ և առանձին նկարներ, որոնք այժմ պահվում են աշխարհի հեղինակավոր գրադարաններում և թանգարաններում։ Դրանցից առավել հայտնի են 13-րդ դարի իրանցի հեղինակ Սաʿդիի «Բուստան»-ի պատկերազարդումները, որոնք պահվում են Կահիրեի Ազգային գրադարանում: