Հայաստանի ազգային գրադարանը դասախոսությամբ անդրադարձավ Հրանտ Դինքի 70-ամյակին

Պոլսահայ լրագրող, Թուրքիայում հայերենով և թուրքերենով տպագրվող միակ ամսաթերթի՝ «Ակոս»-ի երջանկահիշատակ գլխավոր խմբագիր Հրանտ Դինքի ծննդյան 70-ամյակի առթիվ Հայաստանի ազգային գրադարանում դեկտեմբերի 20-ին ցուցադրվեցին պարբերական մամուլում հրապարակված նյութեր, «Ակոս»-ի տարբեր համարներ։ 

Միջոցառմանը պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Նունե Սարումյանը ներկայացրեց Դինքի կյանքի, գործունեության հետաքրքրական դրվագները, մարդու, որը Թուրքիայի մտավորականներից մեկն էր, որ հայտնի էր իր անվախ ելույթներով, քաղաքական ամենախճճված խնդիրները մեկնաբանող համարձակ հոդվածներով։ 

Սարումյանի խոսքով՝  Հրանտ Դինքը ցանկանում էր մարդկանց հասանելի դարձնել այն գաղափարը, որ պետք է փոխհարաբերություններ հաստատել, որպեսզի կյանքի, կեցության նպաստավոր պայմաններ ստեղծվեն այն տարածաշրջանում, որն իրենց հայրենիքն է, բայց որն օտարի տիրապետության տակ է։ «Որպեսզի այն օտարը, որ խոսում է միայն թուրքերեն և այն հայը, որ ստիպված է խոսել թուրքերեն ու թաքցնել ազգությունը, հասկանա իր գաղափարները, անհրաժեշտ էր հրատարակել «Ակոս»-ը նաև թուրքերեն։ Այդ  գաղափարների համար իր կյանքի և գործունեության ընթացքում Դինքը հետապնդումների է ենթարկվում, բանտարկվում վեցամսյա ժամկետով, այնուհետև քրեական օրենսգրքի 301 հոդվածով վեց տարի ժամկետով դատապարտվում է,  դատապրոցեսներ են տեղի ունենում 2002-ից 2006 թվականը և միայն 2007 թվականին Դինքի մահից հետո նա արդարացվում է»,-հիշեցրեց Սարումյանը։ 

Նա պատմեց՝ Հրանտ Դինքի ընկերների մեջ եղել են հայեր, որոնք նշել են՝ միայն ծագումով են հայ, սակայն թուրք են։ Դինքի գաղափարներին ծանոթանալով, նրա հետ մտերմանալով՝ այդ մարդիկ աստիճանաբար ընդունել են, որ և՛ ծագումով են հայ, և՛ բնույթով։ 

Դինքն ասել է. «Կան թուրքեր, որոնք չեն ընդունում, որ իրենց նախնիները ցեղասպանություն են գործել, սակայն, եթե նայենք, կհասկանանք, որ այդ մարդիկ ուղղակի բարի, հաճելի մարդկանց տպավորություն են թողնում... Բայց ամեն դեպքում ինչո՞ւ նրանք չեն կարողանում ընդունել ցեղասպանությունը, որովհետև նրանք կարծում են, որ ցեղասպանությունը վատ բան է, որ նրանք երբեք չէին ցանկանա անել դա, և այդ իսկ պատճառով նրանք չեն կարող հավատալ, որ իրենց նախնիները կարող էին կատարել նման բան»։ 

«Խոսքն այն գաղափարական տեսակետի մասին է, որ Դինքն առաջ էր քաշում, որպեսզի ճանաչեն 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունը։ Թուրքիայում ապրելով՝ նման գաղափար առաջ քաշելը մեծ համարձակություն էր, և հենց այդ պատճառով առաջին անգամ նրան բանտարկեցին, դատապարտեցին։ Դինքի սպանության պատճառներից մեկն այն էր, որ նա «Ակոս»-ի էջերում անդրադարձավ Աթաթուրքի աղջկա հայ լինելուն։ Աթաթուրքն ուներ դուստր, որին որդեգրել էր հայկական որբանոցից։ Դինքը գրեց այդ մասին։  Այդ պատճառով նա անընդհատ սպառնալիքներ էր ստանում»,-ասաց Նունե Սարումյանն ու հավելեց՝  Թուրքիայի ձախակողմյան թևը սատարել է Դինքին, աջակողմյան թևը դեմ է եղել նրան։  Հրանտ Դինքի դատի ժամանակ  թուրքական իշխանությունները նույնիսկ ստիպված են եղել Դինքի փաստաբաններին զինվորականների վերահսկողությամբ դատարանից տուն տանել, որովհետև եղել են թուրքեր, որոնք հարձակվել են նրանց վրա, պախարակել Դինքին, սակայն նա հավատարիմ է մնացել իր գաղափարներին՝ փորձելով անել հնարավորը, որ Թուրքիան ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը։  

Միջազգային հանրությունն աջակցել է նրան, պաշտպանել։ Հրանտ Դինքն անգամ անդրադարձել է Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հայտարարությանն այն մասին, որ Հայոց ցեղասպանությունը ռազմական գործողությունների արդյունք է եղել, ոչ թե մարդկության նկատմամբ կատարված ոճրագործություն։ Նրա խոսքն «Ակոս»-ում հրապարակվել է Դինքի մահից հետո, ինչից հետո իշխանությունները ձերբակալել են Դինքի որդուն, որն «Ակոս»-ի խմբագրի պարտականություններն էր ստանձնել և նրա տեղակալին։ 

Դինքը սպանվել է 2007 թվականի հունվարի 19-ին «Ակոսի» խմբագրատան առաջ՝ հետևից գլխին արձակված երեք հրազենային կրակոցից։ Սպանությունն իրականացնելու կասկածանքով ոստիկանությունը ձերբակալել է 17-ամյա Օգյուն Սամաստին, որն առաջին իսկ հարցաքննության ընթացքում խոստովանել է իր մեղքը։  

Ամեն տարի նրա հիշատակի օրը ցույցեր են կազմակերպվում, մեծամասշտաբ միջոցառումներ են իրականացվում։ Հրանտ Դինքի մահից հետո որոշ թաղամասեր են կոչվել նրա անունով, հիմնադրամ է  ստեղծվել, հրատարակչություն է բացվել։  

Դինքը նաև գրքեր է հեղինակել, որոնք հրատարակվել են նրա մահից հետո։ Գրքերից է «Երկու մոտ ժողովուրդ, երկու հեռավոր բարեկամներ»-ը։ Գրքերից է նաև «Մարդը անկյունում»-ը։ Ըստ Նունե Սարումյանի՝ գրքում արծարծվում են հարցեր, խնդիրներ, որոնք արդիական են մինչ օրս։ Հրատարակվել են նաև այլ գրքեր։

Հայաստանի ազգային գրադարանը 2013 թվականից ստանում է «Ակոս»-ի հրատարակությունները։ Գրադարանի էլեկտրոնային շտեմարանում տեղադրվում է «Ակոս»-ի հայկական հատվածը, որին կարող է ծանոթանալ յուրաքանչյուրը։