Մի Սևան ունեք, մի Սևակ, ո՛չ Սևանն եք պահում, ո՛չ Սևակին …

Գրականագետ Ալմաստ Զաքարյանի «Գրականության և պատմության ընթացքը» գրքից մեջբերում ենք մի հատված, որտեղ ներկայացվում է այն շիկացած մթնոլորտը, որ ստեղծվել էր Սևակի «Եղիցի լույս»-ի կապակցությամբ, այն մասին, թե ինչպես Հայաստանի գրողների համագումարին նրա ազնվական արյունը նորից պետք է պղտորվեր:

Հիշենք, որ մինչ այդ գեղագիտական ու գաղափարական հարցադրումներով «Մարդը ափի մեջ» գիրքը գրական շրջաններում առաջ էր բերել մի քանի տարի տևող բուռն բանավեճեր… ու Պ. Սևակի վերջին՝ «Եղիցի լույս» ժողովածուն, որը տպագրվեց 1969-ին, բայց ունեցավ Չարենցի «Գիրք ճանապարհի» ժողովածուի ճակատագիրը: Մի խումբ չարամիտ զրպարտիչների հրահրմամբ՝ այն տպարանից ուղարկվեց ոչ թե ընթերցողին, այլ արգելվեց ու վերցվեց կալանքի և մի քանի բանաստեղծությունների կրճատումով լույս տեսավ 1971-ին՝ հեղինակի ողբերգական մահից հետո:

1971 թ. հունիսի 3-ին՝ մահից ընդամենը 14 օր առաջ, Սևակը հրաժարվում է ԽՍՀՄ գրողների միության 5-րդ համագումարի պատգամավոր լինելուց` պատճառաբանելով, թե «մինչ այդ ես ֆիզիկապես գոյություն չեմ ունենա»…

«Համագումարի օրը նախագահությունում համարյա միշտ նստած էր լինում նույն պահվածքով ծնոտն ու բերանը ափի մեջ առած, գլուխը թեքած աջ, կամային ու ձիգ, լուռ արժանապատվությամբ: Շատերի պես երբեք չեմ կարողանում մոռանալ նրա այդ պահվածքը: Ամո՛թ շատեր կոչված բոլորիս…

Այնքան մեծ էր Պարույրի մարդկային հավատը, որ, չեմ կասկածում. երեք օր տևած համագումարի ընթացքում անկարելի է, թե սպասած չլիներ «Եղիցի լույսին» վերաբերող որևէ պաշտպանության, թեկուզ ռեպլիկի կարգով` դահլիճից: Եվ սակայն ոչ մի բառ ո՛չ զեկուցումներում, ո՛չ ելույթներում, ո՛չ էլ դահլիճից. առհասարակ, կարծես, Պարույր Սևակ չկար … Մտավորական կոչված այսպիսի հասարակությունը, իհարկե, պետք է պատժվեր և պատժվեց` կորցնելով բանաստեղծին …

Գրքի շուրջը հայտնի ոմանք ստեղծել էին քաղաքական տարակուսանքի, այլև սարսափի մթնոլորտ: Մինչդեռ փաստ է, չէ՞, մի ամիս չանցած, բանաստեղծի մահից հետո գիրքը վաճառքի հանվեց: Ո՞րն էր, ո՞րն էր տրամաբանությունը … Ի վերջո չէ՞ որ պետք է` այն էլ ինչպես, խոսվի այդ մասին …

Համագումարի վերջանալուն պես Նելլիի ու Պարույրի անձրևավերարկուները առած շտապեցի նրանց տուն: Գիտեի, համագումարից անմիջապես հետո պետք է գյուղ գնային: Կապոցները, ցանցերը շարած, Նելլին … սպասում էր Պարույրին: Անձրևավերարկուները ցած դրի, մի երկու բառ մրմնջացի, թե համագումարում ոչ մի խոսք չի եղել «Եղիցի լույսի» մասին: Նելլին ընդունեց ծառացած. – Չէինք էլ սպասում …

Ջարդված, բարի ճանապարհ մաղթեցի ու հեռացա` վերհիշելով – վերապրելով մեկ – երկու տարի առաջ Նելլիի հետ ունեցած մեր մի հեռախոսային խոսակցությունը:

Մի հավաքույթում բավականաչափ լուրջ մի տիկին պատմեց, թե Պարույր Սևակի կինը իր ներկայությամբ ասել է. – Մի Սևան ունեք, մի Սևակ, ո՛չ Սևանն եք պահում, ո՛չ Սևակին …

Առարկեցի տաքացած ու համառ. - Չի՛ կարող պատհել, Սևակի կինը կիրթ, զուսպ ու խոհեմ անձնավորություն է: Ինձ միացավ Մանյա Բախչինյանը, որի տանն էլ այդ հավաքույթն էր: Պարույրի հետ նա գլխավորել էր 1965 –ի հայոց գրականության օրերը Ալմա – Աթայում, վերադարձել հիացած բանաստեղծի վայելուչ պահվածքով, ելույթներով:

Հաջորդ օրը զանգեցի Նելլիին, պատմեցի. - Այո՛, - պատասխանեց, - ասում եմ և պիտի ասե՛մ … Բա չասե՞մ…

Նելլիին մինչև վերջ ողբերգորեն հասկացա Պարույրի և իր կողք կողքի դրված դագաղների առջև …»:

Նյութը` Ք. Ա-ի