Չարենցի ու նրա հերոսի` խմբապետ Շավարշի հանդիպումը

Բանաստեղծ, քննադատ Հարություն Մկրտչյանի անունը գուցե այսօրվա ընթերցողին ոչինչ չասի, բայց նրա հուշագրությունները ևս շատ կարևոր են. նրանցում կա նաև հուշեր «Եղիշե Չարենցի մասին. Հուշեր» (Կազմող՝ Եղիշե Հովհաննիսյան): Նա է անմահացրել բանաստեղծի ու նրա հերոսի` խմբապետ Շավարշի հանդիպման դրվագը:

«Պիտի հիշատակեմ խիստ հետաքրքրական մի հանդիպում,- գրում է Հ.Մկրտչյանը «Եղիշե Չարենցն իմ կյանքում» հուշագրության մեջ, երբ գրողն ու իր հերոսը հանդիպեցին սեղանի շուրջը: Բացվել էր Խորածառի ակումբը: Այժմյան Պետական բանկի տեղում: Ժամանակի համար դա բարեկարգ կուլտուրական օջախ էր: Ակումբն ուներ նաև ճաշարան: Պետական ճաշարանները, իբրև կանոն, տակավին բացվում ակումբներում: Լույս էր տեսել Չարենցի «Խմբապետ Շավարշը»: Իսկ խմբապետն իրական անձնավորություն էր, բանաստեղծի հին ծանոթներից. իր «դաշնակցական» տեղով մոտ էր բոլշևիկ պոետին` տակավին իրենց տիրապետության օրոք: Սա թև - թիկունքով տղամարդ էր, խմբապետին վայել «փալա» բեղերով, որին երևի հատուկ խնամք էր տանում: Հայտնի է, որ խմբապետների ամենամեծ երդումը կապված էր այդ նշանավոր «փալա» բեղերի հետ:

- Թե որ սուտ ասեմ, էս բեղերը կկնդիմ ու կդնեմ շան ետևը …

Եվ բեղերն ու խմբապետական այդ աքսեսուարները հիմնավորվում էին կողքին

արծաթազօծ կոթով կապած մաուզերի ու մի կարճ դաշույնի հետ: «Փալա» բեղերն ու սրանք ամբողջացնում էին խմբապետական արդուզարդը և ահաբեկելու միջոցները էին: Շավարշը արդեն զուրկ էր վերջիններից և միայն անվթար էր պահում հին արդուզարդի վերջին մոհիկանը:

Երեքով նստած ենք նորաբաց ակումբի ճաշարանում, այն էլ առանձին տաղավարում: Սեղանի տերը Չարենցն էր, իշխան ձուկ էր պատվիրել, խորոված ու Շուստովի «զանգակավոր» կոնյակ: Իր սովորությամբ` հայտնի քիթը ցցած, չարաճճի` նա յուրահատուկ բարի հեգնանքով ժպտում էր խմբապետին: Շավարշը լուռ էր և քաշքշում էր հին փառքի վերջին մնացորդը, որ խմբապետական բարկության նշան էր: Դիմացինի ժպիտը, որ հետզհետե փոխվում էր քրքիջի, ավելի էր բորբոքում նրան: «Խմբապետ Շավարշի» հրապարակումից հետո նրանք առաջին անգամ հանդիպում էին: Վերջապես առաջինը Շավարշը խզում է լռությունը. – Տո, անամոթ, էդիկ բան էր, որ դու էրիր:

 - Է, ի՞նչ եմ էրե որ, Շավարշ:

- Էլ ի՞նչ պիտի էնեիր, աշխրով մեկ խաղք ու խայտառակ էրիր ինձի:

- Տո անունդ իշտե աշխարհով մեկ էրի, էլ ի՞նչ կուզես:

- Տո անամոթ, հայը էդպես բան կենե՞, որ դու գրել ես:

- Խմբապետը կենե:

- Սուտ է: Տո, հայը մաուզեր կքաշե՞, կխփի՞ կնկանը, որ իերն գցել է նրա ձիու ոտներին ու իր զինվորին էլ, որ ընկել է հետևեն, կխփե:

Արի մի պռոշտի էնենք, ինչ էնենք, թե աշխարքով մեկ խայտառակել ես ինձ:

Շավարշը բեղերը սրբում էր հպարտորեն ու նստում:

- Ի՜, Շավարշ, շենք ու շնորհքից զրկվել ես: Մաուզերն ու խանչալն էլ չկա վրեդ:

- Տո, բա դու էլ մաուզերով չեկա՞ր ինձ մոտ;

- Եկա, բայց միայն մաուզերի պատյանն էր, մաուզեր չկար մեջը, խելոք:

- Էլ ինչի՞ էիր կապել:

- Հեչ, քեզի վախեցնելու համար: Ծակն էիր մտել:

Բանից պարզվում է, որ քաղաքացիական կռիվներից հետո Չարենցը փնտրում

է իր հին բարեկամին, գտնում մի ծակուռում ու հարցնում. – Հը, ծակն ես մտել, Շավարշ, էդ էր քո հունարը:

- Մենակ ե՞ս եմ ծակ մտե, - պատասխանում է խեղճացած խմբապետը:

- Բա քեֆդ տեղը տղերքի հետ անցնող դարձողներին կըսեիր` «էրեսդ պատը», խմբապետ Շավարշն է անցնում:

- Էդիկ էլ ճիշտ է: … Է, վո՞վ էր Դրոն, շատ էլ մինիստր էր: - Ես էդ փեզևանկ Դրոյից պակա՞ս էի:

- Ես ըշտե էն եմ գրե, ինչ որ դու ինքդ պատմել ես ինձ:

- Չէ, թուրքի կնկա ու զինվորին սպանելը սուտ է: Է, կենացդ, Եղիշե:

Պարզվում է, որ բանաստեղծն ու խմբապետը միմյանց հանդիպել են այդ «հիշարժան» դեպքից հետո: Եվ Չարենցը այդ դեպքի պատմությունը լսել է հենց խմբապետից, միայն թե «հավելագրումներ» է արել, որից դժգոհ է Շավարշը:

- Քուրոջս բարև կենես, էնոր խաթրու համար կպաշտպանեի քեզի, - ասում է Շավարշը պոետին, երբ մենք բաժանվում ենք»:

 Եղիշե Չարենցի մասին. Հուշեր (Կազմող՝ Եղիշե Հովհաննիսյան)

Նյութը՝ Ք.Ա.-ի