Նիհար էր, թուխ դեմքով ու զարմանալի տխուր աչքերով

«Նշանավոր մարդկանց մասին գրելը որքան շնորհակալ գործ է, նույնքան և դժվարին… չէ՞ որ սերունդներին ես փոխանցում նրանց բնավորության ու նախասիրությունների այս-այն գիծը, նրանց մտքերը, նրանց կարծիքները այս-այն երևույթի մասին, - գրում է Ստ. Զորյանը»: Որքանով է հարազատ մեզ Զորյանի ուրվագծած դիմանկարը, կծանոթանանք ստորև: 

«Երբ առաջին անգամ կարդացի նրա «Մթնշաղի անուրջները», նրա այդ փոքրիկ լիրիկական ժողովածուն ինձ վրա բոլորովին նոր, անսովոր տպավորություն արավ թե՛ իր թարմ պատկերներով և թե՛ հղկված ու հստակ լեզվով. մի լեզու, որ բնավ նման չէր մինչև այդ եղած մեր պոետիկ լեզվին - այնքա՛ն հեռու էր գավառական երանգից և այնքա՛ն նուրբ ու պայծառ, որն ստեղծվել էր կարծես, հատկապես նվիրական, ինտիմ զգացմունքներ արտահայտելու համար: Նա ինձ թվում էր մի այլ աշխարհի լուսեղեն լեզու: Մյուս կողմից, ամենակարևորը, - ինձ համար նոր էին բանաստեղծի ապրումները: Թվում էր աշնան անձրևների ու մշուշների մեջ թախծում էր մի հուսահատ ու մոլորված հոգի, որ ուղի չի գտնում մութ անտառում. Ու այդ անել կացության մեջ արև է տենչում` արևի կարոտ … Բանաստեղծի տրամադրությունն այնքա՛ն վարակիչ էր, որ նրա այդ վիճակն իմ մեջ լուրջ կարեկցանք էր զարթնեցնում, և ես նրան պատկերացնում էի տխուր, մելամաղձոտ, կյանքից ձեռնաթափ մի մարդ, որն իր տխրությունից ու թախծից դուրս բան չի տեսնում:

- Երևի ծանր մի ցավ ունի, - լրջորեն մտածում էի ես, հիշելով դժբախտ Դուրյանին:

Եվ առաջին հանդիպումս հաստատեց իմ այդ ենթադրությունը: 1914 թվի մարտին թե ապրիլին «Մշակ» թերթի խմբագրական սրահում նստած էին խմբագիր Համբարձում Առաքելյանը, Շիրվանզադեն և մի քանի աշխատակիցներ, երբ ներս մտավ ինձ անծանոթ միջահասակ մի երիտասարդ` ձմեռային սև երկար վերարկու հագած, սև երկար փափախ դրած. նիհար էր, թուխ դեմքով ու զարմանալի տխուր աչքերով, որոնք խոր ու ներհայաց նստած էին նրա սև, ցածրադիր հոնքերի տակ: Այնքան ընկճված ու խեղճ էր նրա արտաքինը, որ առաջին պահ նա ինձ թվաց մահազդ բերող սովորական մարդ, որ գրասենյանկը շփոթել է խմբագրատան հետ: Բայց որքան մեծ եղավ զարմանքս, երբ խմբագիրը նրան ընդունեց սիրալիր ժպիտներով և աթոռ առաջարկեց իր կողքին, իսկ Շիրվանզադեն հետաքրքրվեց, թե նոր ի՞նչ կա Մոսկվայում:

- Մոսկվայից չեմ գալիս, - պատասխանեց երիտասարդը մի նվազ ու խզված ձայնով, որ ամբողջովին տխրություն էր ու թախիծ: - Գալիս եմ մեր գյուղից` Գանձայից …

Դա Վահան Տերյանն էր: Մոսկվայից գնացել էր գյուղ` հորը թաղել և հիմա վերադառնում էր Մոսկվա: Ահա ինչո՛ւ այնքան տխուր էր: Մի կողմից անձնական վիշտը, մյուս կողմից` ճանապարհի հոգնությունը ընկճել էին նրան. Այնպես որ տեսակցության այդ ամբողջ պահին նրա թախիծը չանցավ, ու գեթ մի անգամ ոչ միայն չժպտաց, այլև տրամադրությունը չփոխեց: Նրա վիճակում` դա հասկանալի էր. սակայն ինձ թվում էր, թե դա լիովին համապատասխանում է իմ պատկերացումին և նրա պոեզիային. – Երևի միշտ էլ այդպես է, և այդ վիշտը հատուկ է նրան: Բայց ինձ օտարոտի էին թվում նրա սև, երկար վերարկուն և կովկասյան փոփախը, որոնք բոլորովին դուրս էին արդեն իմ պատկերացումից և բնավ չէին հարմարում Տերյան-պոետին:

Շուտով սակայն, երբ 14 թվի ամռանը մենք նորից հանդիպեցինք` այս անգամ Տերյանը թե արտաքուստ, թե ներքուստ բոլորովին այլ տպավորություն թողեց վրաս: Նա վերարկուով ու փափախով չէր, այլ շլյապայով ու նոր կոստյումով: Մաքուր ածիլված էր, օսլայած ճերմակ օձիքով և ֆրանտի փայլուն փողկապով, ձեռնափայտով: Մյուս կողմից պարզվեց, որ նա բնավ էլ տխուր, մելամաղձոտ մարդ չէ, ինչպես թվացել էր առաջին հանդիպումին: Ընդհակառակը` շատ կենսուրախ էր, զվարթաբան, հաճախ սրախոս ու խայթող»:

Ստ.Զորյան «Հուշերի գիրք»

Նյութը` Ք. Ա -ի