«Ի՞նչ կտանեի հետս այն կյանք. Տերյանի փոքրիկ ժողովածուն». Համո Սահյան

Հարություն Հովնաթանը ստեղծել է հարցազրույցի, ավելի ստույգ` մեծ բանաստեղծին խոսեցնելու այնպիսի մի ինքնատիպ ժանր, որպիսին չկա հայ գրականության մեջ: …Գրողին խոսեցնելը նույնպես արվեստ է: Հովնաթանը տիրապետում է այդ արվեստին:

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Հարություն Հովնաթանի «Խոսում է Համո Սահյանը. զրույցներ» գրքից մի զրույց.

«Հարություն Հովնաթան – Ոչ ոք , ասում են, ոչինչ չի տանում, բայց եթե լիներ մի բան տանելու համար...

Համո Սահյան – Հետս Տերյանի փոքրիկ ժողովածուն կտանեի: Թումանյանը ամենամեծն է: Թումանյանը շատ է օբեկտիվ, պիտի երկար մտածես, որ քեզ ջերմացնի: Իսահակյանին եմ մոտենում` այրում է: Չարենցը` այդ երկուսը խառնած: Մեծ է, բայց ոչ մեկն է, ոչ էլ մյուսը: Չարենցի մեջ շատ բանաստեղծներ կան: Անհատականությունը կա: «Մահվան տեսիլը» հերիք էր անմահանալու համար: Չարենցը հրաբուխ է, խփում է, կրակ թափում վրեդ. չես հասցնում տեսնել: Առաջին տողից բանաստեղծական մթնոլորտ կա: Էդ ինչ մարդկային երևույթ է, ինչ ազգային երևույթ: Ինքը իրեն տանում էր ողջակիզման: Հայրենիք ասածը Չարենցի և նրա նման զոհերի անուն է, արյուն:

Նարեկացին ծանր կլիներ ինձ համար: Վարուժան` ծանր կլիներ: Պուշկինը մեծ է, բայց Եսենինի, Լերմոնտովի հետ կուզեի գիշեր, ցերեկ խոսել:

Մեծարենցն էլ է հոյակապ, բայց Տերյան կտանեի: Եվ դա թերևս բացատրելու բան չէ: Նույնը չէի կարող ասել Թումանյանին, Իսահակյանին:

Տերյանը, ասում ես, ի՞նչ էր անելու, եթե ապրեր: Այն, ինչ արել էր մինչև...: Այն էր անելու, ինչ անում է: Ցավալիորեն կարճ տևեց Տերյանի կյանքը, բայց ստեղծագործական ճանապարհը մշուշից հասավ մինջև հայոց աշխարհի լուսեղեն ոլորտը, մինչև բիբլական Արարատի սլացքը, մինչև անհայտը հավիտենության: Նա մեզ սովորեցնելու էր` ոչ թե օգտվեք գրողի կոչման ընձեռնած արտոնություններից, այլ ճաշակենք կոչված գրողի ստեղծագործական անքնությունը: Նա մեզ թույլ չէր տա մեր ուսերին իբրև բեռ տանել թվացյալ հարստությունն ու մեծությունը: Մեր տագնապած մոլորակի և տագնապած աշխարհի հոգսերը կուզեր տանել այդ ուսերի վրա: Նա մեզ կսովորեցներ` անմնացորդ հատուցել մեր ստեղծագործական ու քաղաքացիական պարտքեր, այնպես, որ ամեն պարտքի հատուցումը լիներ նոր պարտքերի հրամայականը:

Նա մեզ կսովորեցներ այրվելով ապրել և մեռնել այրվելով:

Նա մեզ կսովորեցներ, որ մեր արքայական, մեր ոսկեղենիկ լեզվի բառերի հետ երբեք տուն-տուն չխաղանք, որ ժամանակի շիկացած բովերի վրա սիսեռի հատիկներ պես չաղանձենք այդ բառերը, այլ պահենք ինչպես հողի մարդը փնջած սերմացուն: Կսովորեցներ այնպես անել, որ բառերը մերձենան իրար ոչ թե մի պատահական թիթեղյա տուփի ու ծառից ընկած մի ողբևայրի տերևի նման, այլ սիրահարված աղավնիների կտուցների պես...:

Վերջապես նա մեզ կսովորեցներ հարգել և սրբագործել մեր լեզուն, աղոթել, որովհետև...

Հարություն Հովնաթան –

Որովհետև մեր լեզուն մենք ենք, որ կանք.

Նա պիտի մեր առաջին

Ու վերջին սերը լինի,

Ի՞նչ ունենք էլ աշխարհում,

Որ այսքան մերը լինի:

Վերջապես Տերյանը պիտի մեզ տար երջանկության սուտը:

Համո Սահյան – Տալիս է: Վարպետն ասել է` չգնահատվեց Վանիկը: Հիմա էլ լրիվ չի բացված...:

Նյութը` Ք. Ա –ի