Արծրուն Բերբերյանի ստեղծագործությունների հայրենասիրական ենթատեքստերը

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում «Արծրուն Բերբերյան» (հեղինակ և կազմող Պ. Գրիգորյան) գիրք – ալբոմից մեկ փոքրիկ հատված:

Արծրուն Բերբերյանը հայ արհեստավորի պարզ կենսագրություն ունի: Պատմական Հայաստանի Վասպուրական աշխարհի Վան քաղաքից Բերբերյանների ընտանիքը դեռևս 1914-ին գաղթել է Արևելյան Հայաստան, ապա բնակություն հաստատել Կովկասի Հայաշատ կենտրոն Թիֆլիսում: Այնտեղ 1925-ին ծնվել է նրան որդին՝ Արծրունը: Շուտով, սակայն, Բերբերյանները տեղափոխվում են Թավրիզ, որտեղ հայկական դպրոցների փակվելու պատճառով կիսատ է մնում փոքրիկ տղայի ուսումը: Արծրունին, հորեղբայրների օրինակով, որոնք Վանի արծաթագործներից էին, ատաղձագործ հայրը տալիս է արհեստ սովորելու՝ Թաֆրիզում հաստատված վանեցի արծաթագործների մոտ: Այնտեղ ժամանակին հայտնի արծաթագործներ Ատոմ Սապոնջյանին և Փանոս Ժամհարյանին երկար տարիներ աշակերտելուց հետո Արծրունը 1946-ին մեկնում է Թեհրան, որպես վարպետ աշխատում Խոսրով Կոտիկյանի արհեստանոցում:

1963-ին վերջապես իրականանում է հայրենիք վերադառնալու նրա վաղեմի երազանքը: Երևանում նա հնարավորություն է ստանում զբաղվելու սիրած արհեստով, ընդգրկվում է ժողովրդական ստեղծագործողների տան աշխատանքներում, մետաղի գեղարվեստական մշակման դասեր տալիս Երևանի ուսումնարաններից մեկում, աշխատում «Էրեբունի» նորաստեղծ թանգարանում որպես վերականգնող: Հայրենիքում վարպետ արհեստավորը դարձավ ճանաչված արծաթագործ-ստեղծագործող:

Ժողովրդական վարպետ Արծրուն Բերբերյանի անունն ու գործը հայտնի են ոչ միայն մեր հանրապետությունում, այլև նրա սահմաններից դուրս: Նա արժանացել է ժողովրդական ստեղծագործողների հանրապետական, համամիութենական և միջազգային փառատոնների դափնեկրի կոչման, պարգևատրվել դիպլոմներով, բրոնզե (1973) և ոսկե մեդալներով (1975, 1977):

Նրա աշխատանքները՝ դեկորատիվ-կիրառական արվեստի բազմաթիվ գործեր, դիտել են Մոսկվայի, Լենինգրադի, Ռոտերդամի, Դորտմունդի, Ժնևի, Լոզանի, Ռեյկյավիկի, Հելսինկիի, Կոպենհագենի, Սետուբալի, Հյուրտոնի, Ռաբաթի և այլ քաղաքների արվեստասերները: Նրա մի շարք ստեղծագործություններ մշտապես ցուցադրվում են Երևանի, Մոսկվայի, Լենինգրադի, Դետրոյտի և այլ թանգարաններում:

Ժամանակակից դեկորոտիվ-կիրառական արվեստի առարկաների նկատմամբ էքսպոզիտորների այդպիսի ուշադրության, խոստովանենք, հաճախ չէ, որ հանդիպում ենք: Ինչո՞վ է բացատրվում նման հետաքրքրությունը Բերբերյանի գործերի նկատմամբ:

Այս հարցում կարևոր դեր են խաղում նրա աշխատանքներում առկա և՛ կատարման վարպետությունը, և՛ առարկաների բառացիորեն կիրառական նշանակությունց հեռացումը, և՛ մոնումենտալության դրսևորումները, և՛ քանդակային հնչերանգները, և՛ հայկական բազմադարյա արվեստի տարբեր շրջանների դեկորատիվ առարկաների ստեղծագործական կրկնօրինակումները, ավելի ճիշտ վերահայտնագործումները, և՛ պատմական, հայտնի չափով, ռեմինիսցենցիաները (արձագանքները) և այլ գործոններ: Առավել կարևորը սակայն, այդ ստեղծագործություններում ներդրված հայրենասիրական, հոգեբանական, թող տարօրինակ չթվա, նաև քաղաքացիական ենթատեքստերն են:

Բացի թվարկված գործոններից, Արծրուն Բերբերյանի կատարողական վարպետության հաստատումն է նաև մետաղի գեղարվեստական մշակման հնարավոր բոլոր եղանակներին տիրապետումը: Նրա ստեղծագործություններում արհեստի խոր իմացությամբ և նուրբ արվեստով օգտագործված են մետաղի (արծաթ, արույր, անագապղինձ, մելքիոր, պղինձ, ոսկի) հալոցքի կաղապարային հորինվածքներ (ձուլում), սղոցված նախշաձևեր, մետաղե զուգաթելերի հյուսվածքներ, հյուսածո զարդերի ցանցապատումներ (անկախ կամ զոդված որևէ հենքի վրա. ֆիլիգրան), մետաղի մանր հատվածների, գնդիկների, թելերի` մանրարուրքի զոդումներ, լարահյուսքի, ցանցկենի, մանրարուրքի եռակցումներ (անկախ և որևէ հենքի վրա), ձուլված առարկայի վրա լարահյուսքի կամ ցանցկեն զարդերի վերազոդումներ (ապլիկացիա), մետաղի մակերեսի հարթ (նրբակոփ) և զարդարուն (գեղակոփ) մրճահար մշակումներ, նախապես պատրաստված զարդերի՝ գեղարվեստական արևէ առարկայի հարթ մակերեսի վրա հարվածի միջոցով փոխանցումներ (դրոշմում), թանկարժեք քարերի ներդրումներ, մետաղի վրա սուր գործիքներով արված պատկերներ, արձանագրություններ (փորագրություն) և այլն:

Հայտնի է, որ Հայկական լեռնաշխարհը մետաղամշակման ամենահին կենտրոններից է: Մեր հեռավոր նախնիները մետաղի մշակմամբ զբաղվել են դեռևս մ.թ.ա. հինգերորդ հազարամյակում: Այժմ աշխարհի տարբեր թանգարաններում պահվում են մետաղի գեղարվեստական մշակման հայկական օրինակներ, որոնց պատրաստման ժամանակաշրջանն ընդգրկում է մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակներից մինչև մեր օրերը: Պահպանված առարկաներից զատ, դեկորատիվ-կիրառական այդօրինակ այլ ստեղծագործությունների մասին բազմիցս հիշատակվում է ձեռագիր մատյաններում և բանահյուսության մեջ, հատկապես հեքիաթներում: Մետաղակոփ առարկաների պատկերներ են սփռված տաճարների որմնանկարներում և մանրանկարչության մեջ: Ուսումնասիրելով, կրկնօրինակելով այդ անընդգրկելի օվկիանից իրեն մատչելի առանձին օրինակներ, Բերբերյանն աշխատում է խորանալով մե՛կ արհեստի դարավոր գաղտնարաններում, մե՛կ այսօրն արտահայտող իր ստեղծագործական մտորումներում: Հենց այս երկուսի համադրումն էլ կարևորում է մետաղագործ վարպետի ստեղծագործությունը:

Լուսանկարները Lurer.com–ին է տրամադրել Արծրուն Բերբերյանի դուստրը՝ Անահիտ Բերբերյանը.

1. Մեռոնակաթ աղավնի

2. Տաճարի ծիսական անոթ՝ մեռոնի պատրաստման համար:

3. Տաճարի ծիսական անոթ՝ մեռոնի պատրաստման համար:

4. Բուրվառ /Վազգեն Ա վեհափառի պատվերով/

Նյութը` Ք. Ա.-ի