Ազնվակիրթ շարժուձևով մինչհեղափոխական էկրանի աստղերից մեկը՝ Համո Բեկնազարյանը

Իր ժամանակի համար Համո Բեկնազարյանի ստեղծագործությունը նշանակում էր նոր ազգային կինեմատոգրաֆի ծնունդ և հաստատում…

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Կարեն Քալանթարի «Համո Բեկնազարյան» գրքից մեկ փոքրիկ հատված:

Ռուս մինչհեղափոխական էկրանի «աստղերի» մեջ մի երիտասարդ կար, գրեթե պատանի, որի զուտ եվրոպական վայելչագեղությունը զուգորդվում էր արևելյան գեղեցկության հետ: Հնչեղ, մտապահվող անուն ուներ՝ Ամո Բեկ: Համո Բեկնազարյանի (Բեկ-Նազարովի) կինոդերասանական կեղծանունն էր դա:

Կինոդերասանի նրա գործունեությունը տևեց չորս տարուց էլ պակաս: Բայց այդ ընթացքում նկարահանվեց մոտ 70 ֆիլմում:

Առաջին անգամ նա էկրանին հայտնվեց պահնորդի էպիզոդիկ դերում՝ «Էնվեր փաշան Թուրքիայի դավաճան» ֆիլմում, որ նկարահանվեց 1914-ին: Արդեն սկսվել էր համաշխարհային պատերազմը: Խիստ կրճատվել էր արտասահման ֆիլմերի ներմուծումը, որի հետևանքով կինոարտադրությունն սկսեց Ռուսաստանում ինտենսիվորեն աճել: Արտիստն ինքը կես դար անց իր հուշերում գրեց, որ, ինչքան էլ տարօրինակ թվա, հենց պատերազմը նպաստեց իր կինոդերասան դառնալուն:

… Մոսկվայի առևտրական ինստիտուտի քսաներկուամյա ուսանողին փողոցում կանգնեցնում է մի անծանոթ մարդ և առաջարկում նկարահանվել կինոյում: Եվ այդպես վճռվում է երիտասարդի ճակատագիրը:

Նա «տրյուկային դերասան» է դառնում յարոսլավցի կինոգործարար Գ. Լիբկենի մոտ: Ապա տեղափոխվում է Ա. Խանժոնկովի կինոձեռնարկությունը, որ այն ժամանակ առաջատարն էր Ռուսաստանում: Այստեղ «սալոնային սիրահարի» իր նոր ամպլուայում նա առաջին անգամ հանդես է գալիս «Յուրի Նագորինի» ֆիլմում: Սա մեկն է Բեկնազարյանի մասնակցությամբ նկարահանված այն չորս ժապավեններից, որ հասել են մեզ: Ֆիլմը որոշ պատկերացում է տալիս գլխավոր դերակատար Բեկնազարյանի դերասանական նկարագրի մասին: Իր ժամանակների համար տիպական սրտաճմլիկ այս մելոդրամայի հերոսը օպերային երգիչ է, կանանց սրտերը գայթակղող սիրունատես երիտասարդ: Նա ազնվակիրթ շարժուձև ունի, պերճաշուք հարդարանք: «Գիտակների կարծիքով, ֆրակն ինձ վրա այնպես էր նստում, կարծես նրանով ծնված լինեի», - գրել է Բեկնազարյանը շատ տարիներ անց:

Ֆիլմը բեմադրել էր Ե. Բաուերը: Հետագայում, արդեն նշանավոր կինոռեժիսոր դառնալուց հետո Բեկնազարյանը բազմիցս երախտագիտությամբ է խոսել այդ վարպետի՝ որպես իր առաջին ուսուցիչներից մեկի մասին:

Ռուսաստանում լայն ճանաչում ձեռք բերած դերասան, Երևանում ծնված հայ Բեկ-Նազարովը 1917 թվականի գարնանը տարվեց նշանավոր հայ դրամատուրգ Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ» պիեսի էկրանավորման գաղափարով, պիես, որ Բեկնազարյանի խոսքով ասած` «տառացիորեն էկրան էր հայցում»: Բեկնազարյանը նույնիսկ մտովի ընտրել էր այն հայ դերասաններին, որոնց կարելի էր նկարահանել ֆիլմում: Նա հույս ուներ օգտվելու այն հանգամանքից, որ «Բիոֆիլմում» գլխավոր բաժնետերերն էին հայ մեծահարուստներ Մանթաշևն ու Լիանոզովը: Սակայն Բեկնազարյանի փորձերն ապարդյուն անցան:

«Հին աստվածների» բովանդակությունը», - գրեց նա գրեթե կես դար անց, - «չէր համապատասխանում մինչհեղափոխական կինոյի պահանջներին, մի կինո, որը տարփասիրական թեմաների մշտական կրկներգություն էր»:

Սակայն այդ փաստն իսկ նշանակալից է:

Հենց Բեկնազարյանին հետագայում վիճակվեց հայ անդրանիկ գեղարվեստական ֆիլմի բեմադրության պատիվը, նկար, որ ազգային կինեմատոգրաֆի սկիզբը դրեց: Եվ հենց նրան վիճակվեց ստեղծել այնպիսի ֆիլմեր, որոնք հայ գրականության երկերի լավագույն էկրանավորումներն են:

Բեկնազարյանն իր վերջին դերը խաղաց 1922 թվականին, ռեժիսոր Ի. Պերեստիանիի «Սուրամի բերդը» կինոնկարում: Ֆիլմը թողարկեց Վրաստանի Լուսժողկոմատի կինոսեկցիան: Այդ սեկցիան ղեկավարում էին Բեկնազարյանն ու Գ. Գոգիթիձեն: 1923 թվականին կինոսեկցիան վերակազմվեց Վրաստանի Գոսկինպրոմի:

Առիթը նպաստեց, որ Բեկնազարյանը դառնա ռեժիսոր:

Գոսկինպրոմին անհրաժեշտ էր կարճ ժամկետում լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմ բեմադրել, և քանի որ ոչ մի ազատ ռեժիսոր չկար` Գոսկինպրոմի դիրեկտոր և գեղարվեստական ղեկավար Բեկնազարյանն ու Գ. Գոգիթիձեն: 1923 թվականին կինոսեկցիան վերակազմվեց Վրաստանի Գոսկինպրոմի:

Նյութը՝  Ք. Ա.-ի