Հուշս թող խունկ դառնա իր անմահ փառքին

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Ցոլակ Հովսեփյանի «Ազգ» թերթի համար գրած «Կոստան Զարեան Պէյրույթ 1952» հոդվածը:

Ցոլակ Հովսեփյանը ծնվել է 1918 թ.: 1950-60-ական թվականներին մերձավորարեւելյան հայ սփյուռքի հանրային- մշակութային կյանքի հայտնի դեմքերից մեկն է եղել: Զբաղվել է լուսանկարչությամբ, եղել է հայտնի արվեստագետ-լուսանկարիչ, բազմաթիվ ալբոմների հեղինակ է:

1952-ին «Գոյամարտ» (Բաղդատ) թերթի հանձնարարությամբ հատուկ հանդիպում է կազմակերպել Կոստան Զարյանի հետ եւ բազմաթիվ լուսանկարներ է արել: Ցավոք սրտի, Ցոլակ Հովսեփյանի ամբողջ արխիվը, այդ լուսանկարները, բնագրերը նույնպես (լուսանկարչական թիթեղները) ամբողջապես զոհ են գնացել իրաքյան վերջին պատերազմի ավերածություններին: Ծերունազարդ լուսանկարիչը, որ վաղուց հատել է 90-ի սահմանը, ներկայումս բնակվում է Միացյալ Նահանգներում: Այս տարիքում էլ նա շարունակում է վարել ազգային-հայրենասիրական ակտիվ գործունեություն, գրում է գրքեր, հուշագրություններ, ունենում հանդիպումներ:

Լաւ օրեր, բախտաւոր տարիներ ունեցանք Պաղտատ քաղաքի մէջ- տեղւոյս Հ.Յ.Դ.ի Կ. Կոմիտէի հսկողութեամբ «Գոյամարտ» շաբաթաթերթ լոյս կը տեսնէր խմբագրական կազմով` Լեւոն Գարմէն, Տոքթ. Բաբգէն Փափազեան եւ Մարգար Կօսեան, 1950ական թուականներ, 1952 «Ազդակ» օրաթերթում, Պէյրութ, կը կարդանք. Հեղինակ` Երկիրներ եւ Աստուածներ, Նաւը լեռան վրայ, Տատրագոմի հարսը գիրքերուն: Կոստան Զարեան Պէյրութ ժամանած է հայ գրականութեան շուրջ դասախօսութիւններ տալու եւ հրապարակային ելոյթներ ունենալու հայ մշակոյթի մասին:

«Գոյամարտ» թերթի խմբագրութիւնը ինձ կանչեց` երթալ Պէյրութ, նկարել Կոստան Զարեանը եւ յօդուածներ վերցնել «Գոյամարտ» շաբաթաթերթի մէկ թիւը նուիրելու Կոստան Զարեանին: Մեկնեցայ Պէյրութ, իջեւանեցի Hotel Lux պանդոկը (տէր եւ տնօրեն Միհրան Թուրէկեան): Օր. Քնար Թուրէկեանի հետ գացինք Կոստան Զարեանը տեսնելու ու յայտնելու գալուս պատճառը: Կոստան Զարեան եւ կինը իջեւանած էին «Մարիա» օթելի մէջ: Ճիշտ Hotel Lux դիմացի փողոցին վրայ: Ներս մտանք: Կինը մեզ ներս հրաւիրեց, ուր Կոստան Զարեանը պառկած էր, թեթեւ պաղ առած ըլլալուն համար: Խօսեցանք, միտքս ու նպատակս յայտնեցի:

Կոստան Զարեանը սիրով ընդ յառաջեց ու ժամադրուեցանք երկու օր վերջ հանդիպիլ, գալ ծովափ նկարուելու: Երկու օր վերջ ինծի ընկերացան A.U.B.-Ամերիկեան համալսարանի բժիշկական ուսանողներ, Պաղտատէն Իշխան Սուլթանեան եւ Ռուբէն Մոմճեան: Գացինք, Կոստան Զարեանը պատրաստ էր, ու վար իջանք, Taxi օթօն առինք, «Քորնիշ», Միջերկրականի ափը գացինք: Հասանք ափը, իջանք, Կոստան Զարեանը դարձաւ ինձ ըսաւ` ո՞ւր են նկարչական ապրանքները: Ես ցոյց տուի վիզէս կախուած camera-ն, ու Կոստան Զարեանը դարձաւ ինձ ըսաւ - Դու նկարիչ չես, այլ լուսանկարիչ ես... Ու հասկնալի եղաւ, այնքան մեծութիւն էր Կոստան Զարեանը: Մի քանի լուսանկարներէ վերջ,- ժամը գրեթէ կէսօր էր,- միասնաբար գացինք իտալական ճաշարան, ու բաւական հետաքրքրուեցաւ Պաղտատի եւ Հին Բաբելոնի մասին - այնքան լաւ գիտէր պատմութիւնը Տիգրիս եւ Եփրատ գետերու հոսիլը դէպի Պարսից ծոցը: Անմոռաց կը մնան Կոստան Զարեանի հետ անցուցած ժամերնիս: Օթեւան հասնելուն յանձնեց մի քանի յօդուածներ «Գոյամարտ»ին համար: Պաղտատ դարձիս յանձնեցի «Գոյամարտ» խմբագրութեան, ո՛չ ուշ լոյս տեսաւ Բացառիկ մը նուիրուած Կոստան Զարեանի գրական մեծութեան եւ արժանացաւ մեծ գնահատանքի:

Ափսոս, շուտ մեկնեցաւ: Բայց Կոստան Զարեանը հայ գրականութեան եւ մշակոյթին մէջ մեծ գանձ ձգեց: Որքան հայ ժողովուրդը կ՛ապրի ու կը գոյատեւէ, Կոստան Զարեանը միշտ ներկայ է հայութեան սիրտին մէջ: Փառք ու պատիւ հայ մտաւորականներուն ու գրագէտներուն, որոնք հայ գրականութիւնը ծաղկեցուցին ու զարգացուցին:

Այս գիրս` 59 տարուան` Կոստան Զարեանի հետ հանդիպումս ի քաղաքն չքնաղ Պէյրութ, թող խունկ դառնայ իր անմահ փառքին:

Բոստոն, Փասադենա

Աղբյուրը` «Ազգ» օրաթերթ

Նյութը պատրաստեց` Ք. Ա-ն