Հայրս առօրյա կյանքում խոսում էր Փափազյանի «Հետադարձ հայացք» գրքի լեզվով. Դավիթ Մուրադյան

Ձեզ ենք ներկայացնում «Օրեր» եվրոպական անկախ ամսագրում զետեղված գրող, կինոգետ, Հայկական ազգային կինոակադեմիայի նախագահ Դավիթ Մուրադյանի հետ  Հակոբ Ասատրյանի «Մեր ապրածը մեր կինոյից ավելին է» հարցազրույցից մի հատված:

Ճանապարհ դեպի արվեստ

-Պրն Մուրադյան, դուք ծնվել եւ հասակ եք առել մշակութային ընտանիքում եւ բնականաբար ընտանեկան մթնոլորտը չէր կարող իր ազդեցությունը չունենալ Ձեր` իբրեւ անհատի կայացման վրա։ Ձեր ծնողների տված ո՞ր դասերն եք մինչ օրս կիրառում։

-Դուք ճիշտ եք, որ ես ուրիշ ելք չունեի։ Ինքս էլ դեռ չէի հասկանում, որովհետեւ փոքր էի, բայց ճանապարհը գծված էր։ Թատրոն ու կինո, այդպես էլ ստացվեց։ Իսկ եթե դասերի մասին խոսեմ, ապա իրենց ողջ հմայքը որեւէ դաս չտալու մեջ էր։ Ցուցամատով չէին ուղղորդում, բայց աչքիս առաջ ապրում էին եւ դրանով ինձ նախագծում… Հայրս գեղեցիկ հայերեն ուներ։

-Ինչը զգացվում է, որ փոխանցվել է Ձեզ։

-Երեւի ոչ ամբողջ իր ճոխությամբ։ Առօրյա կյանքում խոսում էր այնպես, ինչպես Փափազյանի «Հետադարձ հայացք» գրքի լեզուն է։ Եւ դա այդ սերնդի լեզուն էր։ Իրենց համար դա´ էր բնական հայերենը։ Հիշում եմ, հայրս ձեռքս բռնած Երեւանով քայլում էր, ու փողոցում ծանոթ մարդկանց հանդիպելիս գլխարկները բարձրացնում էին եւ ասում. ՙՊատիվ ունեմ»։ Դա էլ էր բնական երեւանյան միջավայր, թեեւ արդեն ծերացող սերունդն էր դա։ Այդ ժեստի ու այդ երկու բառի մեջ նկարագիր կար ու արժեհամակարգ։ Այդ իմաստով բախտս բերեց, որովհետեւ միջավայրը դարձավ հեղինակ։ Հեղինակային իրավունքը միջավայրինն է եւ առաջին հերթին` ծնողներինս։ Մյուս կողմից, միգուցե հետագա կյանքում դա ստեղծեց դժվարություններ։ Աշխարհը փոխվեց, եւ այդպես ապրող մարդիկ ինչ-որ պահ դարձան մարգինալ։ Բայց ես շնորհակալ եմ այդ մանկությանը։

-Իսկ Ձեր մա՞յրը։

-Մայրս ծնվել է Աբովյան փողոցի Կաթողիկե եկեղեցու բակում։ Այդ եկեղեցու վերջին ժամհարը մորական պապս է եղել` Ռուստամը, որին չեմ տեսել։ Այդ եկեղեցին ավերել են երեխաների աչքի առաջ։ Հայրս տասնհինգ թվի միջով անցավ` Խարբերդից հասավ Հալեպ, հետո` Երեւան, ուստի ես այդ երկու աշխարհների միացությունն եմ։

-Հիշում եմ, որ «Նյու Յորք Լայֆ ինշուրանս» ապահովագրական ընկերությանը դուք նույնպես դիմեցիք։

- Կարեւորն այդ համեստ գումարը չէր, այլ տասնհինգ թվի ոճրագործության իրավական հաստատումը։ Այդ ի՞նչ պատահեց, որ տասնհինգին բոլորը մեռան։ Հետո դրա հիման վրա գրեցի «Ժառանգության իրավունք» թատերախաղը, որը Նիկոլայ Ծատուրյանը բեմադրեց Հալեպում, Ադամյան թատերախմբի մասնակցությամբ։ Հետո էլ դրա տեսագրությունը տարածվեց, հաջողություն ունեցավ։ Դա էլ իմ սրտի պարտքն էր նախնիներիս։

-Բայց հետագայում Ձեզ թատրո՞նը գրավեց, թե՞ կինոն։

- Աչք եմ բացել, ցավոք չեմ տեսել ոչ մեծ հայր, ոչ մեծ մայր: Իմ մանկապարտեզները եղել են թատերական ինստիտուտն ու օպերան։ Մայրս բալետի պարուհի էր, հայրս դասավանդում էր թատերական ինստիտուտում։ Մի օր մեկն էր իր հետ տանում աշխատանքի, հաջորդ օրը` մյուսը։ Քույրս ինձնից մեծ էր եւ նույնպես բալետի պարուհի էր։ Այդ երկու աշխարհներում մեծացա։ Թատրոնն ու կուլիսը տան պես բան էին։ Եվ քանի որ շուտ սկսվեց իմ կյանքում թատրոնը, դպրոցն ավարտելուն պես այնպիսի զգացում ունեի, որ թատրոնն ապրեցի։ Եվ ինձ սկսեց այլ բան հետաքրքրել։

-Դերասան չդարձաք, այլ գրական ճանապարհ բռնեցիք։

-Ես ինձ համարում եմ գրչի ու խոսքի մարդ։ Կինոտեսությամբ էլ եմ զբաղվում, հոդված էլ եմ գրում։ Իսկ թատերական ինստիտուտ չգնացի մի պարզ պատճառով, որ չասեն, թե հայրը տեղավորեց։ Ընդունվեցի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ: Հայրս նայեց եւ ասաց. «Կարծես թե տղամարդ տղա ես», քանի որ համալսարանում որեւէ մեկը չէր կարող ինձ հովանավորել։

Ուսանողական տարիներից սկսեցի տպագրվել։ Առաջին անգամ տպագրվել եմ տասնութ տարեկանում, «Պիոներ» ամսագրում։ Հայ պատմվածքագրությունը պարտական է այդ ամսագրին։ Ռաֆայել Արամյանի ու Աբիգ Ավագյանի, նաեւ` Հրանտ Մաթեւոսյանի սերնդից մինչեւ մեր սերունդը տպագրվել է «Պիոներ»-ում, մինչեւ «Գարուն»-ի ստեղծումը։ Ինչպես Ջոն Չիվերն է ասում, ամերիկյան կարճ պատմվածքն իր գոյության համար պարտական է ամերիկյան շաբաթաթերթերին։ Իսկ Հայաստանում դա արեցին «Պիոները», «Ավանգարդը», հետո էլ «Գարունը»։

- Ո՞րն է Ձեր գրական նախասիրությունը:

- Ինձ չեմ համարում Հայաստանի ամենալավ գրողը, բայց ոչ էլ ամենավատը։ Երիտասարդ տարիներիս նախընտրում էի լիրիկական պատմվածքը եւ հոգեբանական վիպակը, իսկ այժմ` պիեսն ու խոհագրությունը: Առայժմ վերջին գիրքս դրանց հանրագումարն է: Այդ գիրքը մտածել սիրող մարդու համար է, որն իր մտքի հանդիպակաց շարժումն է ավելացնում կարդացածին։ Բայց ես ինձ հետ բանավիճողին եմ փնտրում, այսինքն` հետաքրքիր հասցեատեր, իսկ արձագանքներ համարյա չկան: Ցավոք, երբ այդ գործերը հրատարակվեցին ռուսերեն, ռուսաստանյան մամուլում ավելի շատ արձագանքներ եղան:

- Կինոքննադատներն ու գրողնե՞րն էլ չեն կարդում։

- Իմ մի քանի արվեստակիցներից, որոնց կարծիքը շատ գնահատում եմ, լավ բաներ եմ լսել: Բայց ոմանք չեն կարդում` վախենալով, որ հանկարծ կհավանեն։ Ոմանք էլ չեն կարդում, քանի որ ավելի լավ բաներ են կարդում։ Եթե մարդը Թոմաս Ման է կարդում, կարող է նաեւ ինձ չկարդալ։

Նյութը պատրաստեց` Ք. Ա.-ն