Հայրենադարձներ. Արաքս Մանսուրյան (տեսանյութ)

«Ինձ ողջ կեանքում թուացել է, թէ հոգուս բազում կարօտներից կայ մէկը` ժառանգականօրէն հարազատ, արիւնս տակնուվրայ անող եւ յաւիտենականօրէն անհասանելի… Դժուարանում էի գտնել դրա ստոյգ անուանումը, սակայն երբ Արաքս Մանսուրեանի կատարմամբ լսեցի հայ հոգեւոր երգերը, հասկացայ, որ ինձ հենց այդ էր պակասում` դարերից եկած հայ ոգեղինութեան անուական ու լուսաւոր մարմնաւորում»:

                                                                                                                                                           Սերգէյ Փարաջանով

Արաքս Մանսուրեանի ծնած է Լիբանան, ուրկէ մէկ տարեկան հասակին, ան իր կիլիկեցի արմատներով եւ Պէյրութի որբանոցի կեանքը ճաշակող ծնողներուն հետ բռնած է գաղթականութեան ճամբան: Հայաստան հաստատուած Մանսուրեան ընտանիքը առաջին տարիներուն ապրած է սոսկալի պայմաններու մէջ, սակայն շուտով տարիները բացայայտեցած են Աննա մայրիկի եւ իր անուշ ձայնով յայտնի Եղիա հայրիկի խնամած զաւակներուն տաղանդը. Արաքս Մանսուրեան, որ իր քաղցրահունչ կարկաչով դիւթած է հանդիսատեսի սիրտը եւ դարձած հայ ազգային օփերայի առաջնակարգ մենակատարներէն մէկը, շնորհիւ իր ձայնի գեղեցիկ հնչերանքին եւ բեմական վառ շնորհին, երգեցողութեան եւ տրամադիկական խաղի գեղարուեստականօրէն համոզիչ համադրութեան, կանացի բազմազան եւ խոր զգացումներու ազնուազարմ դրսեւորումին եւ վերջապէս իր սլացիկ ու գեղանի կեցուածքին, իր առաջին մեծ յաջողութիւնը կը համարէ «Անուշ»-ը:

Արաքս Մանսուրեան միջնակարգ դպրոցը աւարտելէն ետք, ընդունուած է Երեւանի Ռ.Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարան, ուր չորս տարի ուսանելէն ետք, ընդունուած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոց: Ուսանողական տարիներուն նախկին ԽՍՀՄ քաղաքներու մէջ մասնակցած է երիտասարդ երգահաններու փառատօներուն` կատարելով երիտասարդ երգահաններու ատօնալ վոկալ գործերը, որոնք կը գրուէին յատուկ իր ձայնին համար: Եղած է շատ հեղինակներու գործերուն առաջին կատարողը` Գ.Չտչեան, Ռ.Սարգսեան, Իւ.Յարութիւնեան, Հ.Մելիքեան, Մ.Վարդազարեան, Մ.Իսրայէլեան, նաեւ եղբօր` Տիգրան Մանսուրեանի վոկալ շարքերու առաջին կատարողն է: Բազմիցս ելոյթներ ունեցած է փրոֆէսր Ռ.Աթայեանի նուագակցութեամբ` ըլլալով կոմիտասեան շարք մը երգերու առաջին մեկնաբանողը, նաեւ առաջին եւ միակ կատարողը Կոմիտասի անաւարտ «Աանուշ» օփերայի: 1974-ին աւարտած է երաժշտանոցը եւ ընդունուած Հայաստանի օփերայի եւ պալէի պետական թատրոն` իբրեւ մեներգչուհի: Երգած է շարք մը դերերգեր, որոնցմէ են` Էլիզապէթ («Տոն Կարլոս»), Նեդդա («պայացներ»), Լէոնորա («տրուբադուր»), Աիտա («Աիտա»), Շուշան («Դաւիթ-Բեկ»), Անոյշ («Անոյշ»): Դերերգ կատարած է նաեւ Թիֆլիսի օփերային թատրոնէն ներս, թումանեանի ծննդավայր Լոռիի մէջ եւ 1989-ին` ԱՄՆ-ի մէջ: Բազմիցս մենահամերգներ ունեցած է Հայաստանի եւ արտասահմանեան շարք մը երկիրներու մէջ` երգացանկի մէջ եւրոպական երգահաններու կողքին ունենալով Կոմիտաս, հոգեւոր միջնադարեան երգեր, հայ երգահաններու ստեղծագործութիւններ:

«Զօրեղ ալիքներով հոգիս ալեկոծում էին երգարուեստի այն անցողիկ արժէքները, որոնք մօտ ապագայում դարձան կեանքիս ուղեկից սրբութիւններ` հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը, Կոմիտասի երգերը, գերմանացի ռոմանտիկների ժառանգութիւնը: Թատրոնում առաջին իսկ փոքր դերից սիրեցի օփերայի ներկայացման տարերքը, որ իւրայատուկ գրաւչութիւն ունի. կերտել զանազան կերպարներ, ապրել դրանց կեանքով եւ ապրեցնել հանդիսատեսին, նպաստել, որ նա հաւատայ այն կերպարին, որն անձնաւորել ես»,- կ’ըսէ Արաքս Մանսուրեան։

Արաքս Մանսուրեան 19 տարի է, որ կը բնակի Աւսրտրալիոյ Սիտնի քաղաքի մէջ, ան տեղի Օփերա Հաուսի մենակատարն է, հանդէս կու գայ այնպիսի դերերգերով, ինչպիսիք են' Լիու («Տուրանդոտ»), Աիտա («Աիտա»), Ֆլորիա Տոսկա («Տոսկա»), Տէզդեմոնա («Օթելլo»), Միմի («Պոհեմ»), Կատիա Կաբանովա («Կատիա Կաբանովա»), Սանտուցցա («Գեղջկական ասպետութիւն»), Ֆատա Միրգանա («Սէրն առ երեք նարինջներ»), Էլիզապէթ Վալուա («Տոն Կառլոս»), Էլիզապէթ («Թանյոյզեր»), Մադլոն («Անդրէ Շէնյէ»), Կոստանիչկա («Ենուֆա»), Կունդրի («Պարսիֆալ»), Ամելի Գրիմալդի («Սիմոն Բոկանեգրա»), Ամելիա («Դիմակահանդէս»), Իզոլտա («Տրիստան եւ Իզոլդա»), Լէոնորա («ճակատագրի ուժը») եւ այլն:

Արաքս Մանսուրեան Զուգահեռաբար կը դասաւանդէ Սիտնիի երաժշտանոցէն ներս` օտարները ծանօթացնելով հայկական երգարուեստի հետ: Անոր շնորհիւ բազմաթիւ օտար երիտասարդ երգիչներու երգացանկերուն մէջ տեղ կը գտնեն Կոմիտասի, Կանաչեանի, Մելիքեանի, Սպենդիարեանի եւ այլ հայ երաժիշտներու ստեղծագործութիւններ:

«Միշտ երջանիկ պահեր եմ ապրում Հայաստանից դուրս ապրող հայութեան առջեւ երգելիս, նաեւ երբ այլազգի ունկնդրին ներկայացնում եմ հայ երգի հոգեւոր անանցողիկ արժէքը, նրա համամարդկային արժէքը: Այդ պահերին ինձ թւում է, թէ ես ոչ միայն արտիստ եմ, այլեւ իմ ժողովրդի, իմ երկրի իւրովի դեսպանը, որ աշխարհի տարբեր ծագերում կոչուած եմ ներկայացնելու ազգս: Օտարները շատ լաւ են ընկալում մեր երաժշտութիւնը. յիշում եմ, Ստոկհոլմում ելոյթիցս յետոյ ինձ մօտեցաւ տեղի խմբավարներից մէկը, ազգութեամբ հարաւսլաւացի. «Կ’ուզէի պատմէք ձեր կատարած վերջին երգի եւ նրա հեղինակի մասին: Այդ երգը հրաշք է: Երբեք նման յուզիչ բան չեմ լսել»: «Կռունկ»-ն էր: Աւելին, այն ինչով ոգեշնչուեց շուետացի այդ ազնիւ երաժիշտը, ականատես եղայ Հոլանտայում, երբ Հայոց Մեծ Եղեռնին նուիրուած ձեռնարկին, ուր բոլոր երգիչները օտար լինելով հանդերձ, մէկ բաժին Կոմիտաս էին երգում… Եւ ինչպէ՞ս… հայերէն: Եւ ոչ միայն հայերէն լեզուով, այլ այնքան յուզիչ, մատուցման այնպիսի բարձր մասնագիտական որակով, այնքան ջերմ… Կեանքիս այդ սակաւաթիւ պահերից էր, որ չկարողացայ զսպել արցունքներս»,- կը վկայէ Մանսուրեան։

Արաքս Մանսուրեան կը բնակի Սիտնէյի մէջ, սակայն,- «ամէն վայրկեան, ամէն պահ Հայաստանով եմ ապրում, անընդհատ իմ ետնուղեղը այդ մասին է մտածում եւ ասում, ե՞րբ պիտի վերադառնաս: Ինչ խօսք, ցանկութիւնս մեծ է երազանքս միշտ կայ եւ յուսամ, որ շատ չեմ սպասի եւ շուտ կը վերադառնամ»,- կ’ըսէ ան։ 

Աղբյուրը` yerakouyn.com: