Այսօր քանդակագործ Հակոբ Գյուրջյանի ծննդյան օրն է

«Նա ծնված էր Ղարաբաղում եւ մնաց ղարաբաղցի մինչեւ վերջին րոպեն: Սիրում էր երազել բնության ծոցում... սիրում էր արեւելյան փիլիսոփայություններ, պատմություններ եւ հեքիաթներ, սիրում էր հողը եւ բուսականությունը եւ նրանց մեջ գտնում մի աննման գեղեցկություն: Իր երիտասարդությանը Շուշիում նա մասնակցում էր Կարա-Մուրզայի խմբերին, ուր երգում էր սոլո: Շուշեցիները նրան ծափահարել են Խանդամիրյանների դահլիճում, երբ նա խաղում էր մեր անմահ Պարոնյանի «Ազգային ջոջերում»: Քանիցս նա առաջնորդել է պարեր: Քանիցս տիկին Սիրանույշը, հայ մեծ արտիստ, ասել է. «Հակոբ, հայերենդ կաղում է (նկատի է առնվել ղարաբաղցուն դժվար տրվող արեւմտահայերենը):... Նա ամեն անգամ կպատասխաներ. «Լեզվիս աղքատության փոխարեն ունիմ սրտի եւ զգացմունքի հարստություն »:

Ռաֆայել Համբարյան

Հակոբ Գյուրջյանը ծնվել է 1881թ. դեկտեմբերի 5-ին, Շուշիում: հայ քանդակագործ։ Հայ իրականության մեջ առաջինն է ստեղծել բազմաժանր արձանագործություն, օժտել այն թեմատիկ բազմազանությամբ, գեղարվեստական ընդհանրացումներով և դուրս բերել համաշխարհային ասպարեզ։ Նրա արվեստում ինքնատիպորեն միահյուսվել են Արևելքի հնագույն և եվրոպական նոր արվեստների ավանդույթները:

1907-1910 թթ. սովորել է Շուշիի և Մոսկվայի ռեալիստական ուսումնարաններում, Փարիզի Ժյուլիեն ակադեմիայում, հաճախել Օգյուստ Ռոդենի արվեստանոցը։ 1908 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների՝ Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Փարիզում։ Ստեղծել է ռեալիստական դիմաքանդակներ և պատմական, կրոնական, դիցաբանական կերպարներ՝ «Վար» (բրոնզ, 1910), «Հայ գեղջկուհիներ» բարձրաքանդակները, Ա. Չոպանյանի, Մ. Գորկու, Անդրանիկի, Ա. Շիրվանզադեի դիմաքանդակները, «Գաղթ» կոմպոզիցիան, «Քնած դևը», «Մահացող Քրիստոսը», Լև Տոլստոյի, Վահան Տերյանի, Ա. Լունաչարսկու կիսանդրիները և այլն:

Հակոբ Գյուրջյանը վարպետորեն է արտահայտել մոդելի պլաստիկ և տիպային գծերը՝ ինքնատիպորեն միահյուսելով Արևելքի հնագույն և եվրոպական նոր արվեստի լավագույն ավանդույթները:

1915–21 թթ-ին Գյուրջյանն ապրել է Մոսկվայում. ստեղծել է Ֆեոդոր Շալյապինի, Սերգեյ Ռախմանինովի, Լյուդվիգ վան Բեթհովենի կիսանդրիները: Կարճ ժամանակով եղել է Թիֆլիսում. կերտել է Անդրանիկի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի դիմաքանդակները:

1920-ական թվականներին Գյուրջյանի ստեղծագործության մեջ գերակշռել են դիմաքանդակները. հեղինակը կարևորել է նյութի բազմազանությունը, ընդլայնել պլաստիկ արտահայտչականության սահմանները, հասել կերպարի բազմակողմանի բացահայտման. նշանակալի են «Օրիորդ Էդգար Բ.», «Գեորգի Յակուլով», «Մարտիրոս Սարյան», «Գարեգին Հովսեփյան», «Լևոն Կորգանով» և այլ գործեր:

Գյուրջյանի կերտած դիցաբանական, պատմական, այլաբանական-խորհրդանշական կերպարների պլաստիկական հնարանքներն արտահայտվել են բարձրաքանդակի, հարթաքանդակի, ինչպես և դեկորատիվ արվեստի տարբեր ձևերով. լավագույն գործերից են՝ «Լեդա», «Դիանա», «Հաղթանակ», «Կլեոպատրա», «Սալոմե», «Կարիատիդ» և այլն: Կյանքի վերջին տարիներին նա ստեղծել է անիմալիստական քանդակների մեծ շարք. «Սիամի կատուն», «Աղվեսը», «Մուրացիկ կապիկը», «Ռակ շունը», «Դոգը»:

Հակոբ Գյուրջյանը մահացել է 1948 թ դեկտեմբերի 28-ին, Փարիզում:

Հ. Գյուրջյան. «Գարեգին Հովսեփյանի դիմաքանդակը» (1935 թ.) 

«Սալոմե» (1925–26 թթ.)