Հայաստանը և նավթի գները

Հայաստանում բենզինի և դիզելային վառելիքի գները դեռևս կայուն են նավթամթերքի միջազգային շուկաներում գրանցված գնանկումների ֆոնին։ 2014թ. սեպտեմբերին օգոստոսի համեմատ բենզինի և դիզելային վառելիքի գները հանրապետությունում մնացել են անփոփոխ, թեև նախորդ տարվա համեմատ նկատվել է փոքր-ինչ գնանկում։ Սեպտեմբերին նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ բենզինի և դիզվառելիքի գները նվազել են համապատասխանաբար 2.3 և 2.2 տոկոսով։ Գնային այս տատանումը զգալի չէ գնանկման այն ալիքի համեմատ, որ սկսվել է նավթի միջազգային շուկաներում:

«Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ' հոկտեմբերի 6-ին Հյուսիսային ծովի Brent Crude Oil տեսակի նավթային խառնուրդի նոյեմբերյան ապառնագրերի գինը նվազեց 0,36 տոկոսով՝ բարելի դիմաց մինչեւ 91,98 դոլար: WTI տեսակի թեթև նավթի նոյեմբերյան ապառնագրերի արժեքն ընկել է 0,08 տոկոսով՝ բարելի դիմաց մինչև 89,67 դոլար: Այսպիսիով, Brent տեսակի նավթի գինն ընկել է վերջին երկու տարվա ընթացքում իր նվազագույն ցուցանիշից:

Վերջին տասնամյակում, Հայաստանում բենզինի և դիզելային վառելիքի կտրուկ գնանկում է գրանցվել միայն համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի տարիներին: Վառելիքի գների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 2006-2010 թթ. տարբեր եռամսյակներում բենզինի գները տատանվել են 301-411 դրամի շրջանակներում, իսկ դիզելային վառելիքի գները՝ 281-423 դրամի շրջանակներում: Նշենք, որ 2005 թվականին Հայաստանում «ռեգուլյար» բենզինի 1 լիտրն արժեր 360-390 դրամ, «պրեմիում»-ինը՝ 370-380, իսկ «սուպեր»-ինը՝ 400-410 դրամ: Ճգնաժամային գնանկումից հետո նավթամթերքի գները սկսել են աճել 2009 թվականից և արդեն 2010 թվականին «ռեգուլյար» տեսակի բենզինի գինը հասնում է միջինը 450 դրամի, «Պրեմիում»-ի մեկ լիտրի գինը՝ 480 դրամի, իսկ «սուպեր» տեսակի բենզինի գինը՝ շուրջ 510 դրամի: 2010 թվականից ի վեր բենզինի և դիզելային վառելիքի շուկայում շարունակվում է կայուն գնաճը, որը համեմատաբար դանդաղել է 2013 թվականի կեսից:

2013 թվականին Հայաստան է ներկրվել ընդհանուր առմամբ 328 հազար տոննա տարբեր տեսակի նավթամթերք: Հայաստանի ներքին շուկայում իրացվող բենզինը բերվում է մեծ մասամբ Ռումինիայից և Բուլղարիայից, որոնք բավարարում են հայաստանյան վառելանյութի շուկայի գրեթե ողջ պահանջարկը։ Բուլղարիայից և Ռումինիայից բացի Հայաստանը նավթամթերք է ներկրում նաև այլ երկրներից, սակայն այդ դեպքում խոսքը վերաբերում է դիզելային վառելանյութին։ Դիզվառելիքի ներմուծում է իրականացվում Իրաքից և Իրանից։ Հայաստանի վառելանյութի շուկայում մեծ մասնակցություն ունի նաև Ռուսաստանը։ Անցյալ տարի ՌԴ-ից Հայաստան է ներկրվել շուրջ 98,3 հազար տոննա նավթամթերք։ Հայաստանում բենզինի և դիզվառելիքի ոլորտում կան մի քանի խոշոր ընկերություններ, ինչպես «Ֆլեշ»-ը, «Սի Փի Էս Օիլ Քորփորեյշն»-ը, «Միկա Քորփորեյշն»-ը, «Ռան-Օյլ» ընկերությունը։

(բենզինի և դիզվառելիքի ներկա գները )

Նավթամթերքի շուկաներում գների կարգավորման ժամկետների շուրջ դեռևս չկա միասնական տեսակետ: Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության (ՕՊԵԿ) անդամ երկրները դեռ չեն կարողացել համաձայնության գալ նավթի քվոտաների կրճատման հարցում, ինչը թույլ կտար զսպել նավթի գների անկումը: Նշենք, որ ներկայումս ՕՊԵԿ-ին բաժին է ընկնում նավթի արտահանման 40 տոկոսը: Նավթի գների անկումը անմիջականորեն ազդում է մի շարք խոշոր նավթարդյունաբերող երկրների պետական բյուջեների կատարողականի վրա: Խնդիրն այն է, որ նավթարդյունաբերող երկրների մեծամասնության մոտ բյուջեի եկամուտների հիմնական մուտքերն ապահովվում են նավթի վաճառքից, հետևաբար գնանկումը նվազեցնում է բյուջեի մուտքերը՝ մեծացնելով բյուջետային ճգնաժամի հավանականությունը:

Պատրաստեց Գոհար Ավետիսյանը