ԼՂ հակամարտությունը հանդիսանում է տարածաշրջանում խաղաղության համար ամենամեծ վտանգը. Իլհամ Ալիև

Կորեական հեղինակավոր Diplomacy ամսագրում հրապարակվել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ հարցազրույցը։
Ձեր ուշադրության ենք ներկայացնում այդ հարցազրույցի ամբողջական տեքստն՝ առանց փոփոխության։

Ձերդ գերազանցություն նախագահ Իլհամ Ալիև, նախ և առաջ ուզում եմ Ձեզ հայտնել իմ ողջույնները Կորեա Ձեր այցի կապակցությամբ։ Ո՞րն է Կորեա Ձեր այցի հիմնական նպատակը։

Ստանալով միջուկային անվտանգության կապակցությամբ Սեուլի գագաթնաժողովի հրավերը, ես մեծ բավականությամբ այցով ժամանել եմ Սեուլ։ Հույս ունեմ, որ գագաթնաժողովի աշխատանքը և այստեղ անցկացվող քննարկումները արդյունավետ կլինեն, և Ադրբեջանը նույնպես որոշակի մակարդակով իր ավանդը կներդնի միջուկային անվտանգության հարցերի լուծման մեջ։

Ինչպիսի՞ն են սեուլյան միջուկային անվտանգություն 2012 գագաթնաժողովի արդյունքների վերաբերյալ Ձեր տպավորությունները։

XXI-րդ դարում, ուր մենք ոտք ենք դրել, աշխարհաքաղաքական և գլոբալացման գործընթացների ֆոնի վրա աշխարհը բախվել է նոր մարտահրավերների հետ։ Առավել լուրջ մարտահրավերներից մեկը հանդիսանում է միջուկային անվտանգության հարցը։ Այդ հարցը չի կարող լուծվել առանձին երկրների կողմից՝ միայնակ։ Դրա համար ողջ համաշխարհային հանրությունը պետք է ներդնի իր ջանքերը։ Այդ տեսանկյունից Սեուլի միջուկային անվտանգության 2012 գագաթնաժողովը, որին մասնակցել են տարբեր պետությունների և կառավարությունների ղեկավարները, մեծ նշանակություն ունի։

Որո՞նք են հիմնական խնդիրները, որոնց հետ այսօր բախվում է Ադրբեջանը։

Ես կարող եմ ամենայն որոշակիությամբ ասել, որ Ադրբեջանը կարելի է ասել՝ հասել է իր զարգացման ճանապարհի հետ կապված նպատակներին։ Միևնույն ժամանակ, իհարկե, գոյություն ունեն որոշ խնդիրներ, որոնց լուծումը կարևոր է։ Սակայն ադրբեջանական ժողովրդի ու ադրբեջանական պետության համար ամենացավալի խնդիրը հանդիսանում է Ադրբեջանի դեմ Հայաստանի շարունակվող ագրեսիան և այդ ագրեսիայի հետևանքով առաջացած հայ-ադրբեջանական, ղարաբաղյան հակամարտության լուծման բացակայությունը։ Այդ հակամարտությունը հանդիսանում է տարածաշրջանում խաղաղության ու կայունության համար ամենամեծ վտանգը։ Ավելի քան 20 տարի Ադրբեջանի տարածքների 20 տոկոսը օկուպացված է Հայաստանի զինված ուժերի կողմից, հայերի կողմից անցկացված էթնիկական զտման քաղաքականության հետևանքով ավելի քան մեկ միլիոն մեր հայրենակիցները հայտնվեցին փախստականների և հարկադիր վերաբնակների կարգավիճակում։ Հայերի կողմից զավթված տարածքներում ամբողջությամբ ավերեվել են սոցիալական և ենթակառույցային օբյեկտները, պատմական հուշարձանները, մզկիթները և գերեզմանները։

Հակամարտության կարգավորման համար գոյություն ունի ուժեղ միջազգային-իրավական հիմք։ Առկա են խնդրի լուծմանը վերաբերող ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի 4 բանաձևերը։ Այդ բանաձևերը պահանջում են օկուպացված տարածքներից զորքերի անվերապահ դուրսբերում։ Ինչպես մեզ հայտնի է, տվյալ բանաձևերը ամենաբարձր մակարդակի վրա ընդունված միջազգային որոշում են, բայց դրանք չեն իրագործվում։ ԵԱՀԿ-ը, Եվրախորհուրդը, Եվրախորհրդարանը, Իսլամական համագործակցության կազմակերպությունը և մյուս միջազգային կառույցները նույնպես ընդունել են Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությանն աջակցող կարևոր որոշումներ։ Ցավոք, Հայաստանը դրանք նույնպես անտեսում է։

Երկար տարիների ընթացքում ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը զբաղվում է այդ հակամարտության կարգավորմամբ։ Համանախագահ երկրների՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի միջնորդությամբ բազմաթիվ հանդիպումներ են անցկացվել Ադրբեջանի և Հայաստանի նախագահների միջև։ Սակայն Հայաստանի ապակառուցողական դիրքորոշման պատճառով հակամարտությունը չի լուծվում։ Այդ հակամարտությունը կարող է կարգավորվել միայն խաղաղ ճանապարհով, միջազգային սկզբունքների հիման վրա և Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության շրջանակներում։

Ի՞նչ կասեիք Ադրբեջանի ներկա տնտեսական վիճակի մասին։

Ադրբեջանը աշխարհի ամենասրընթաց զարգացող երկրներից մեկն է։ Վերջին ժամանակներում անցկացված բարեփոխումների արդյունքում Ադրբեջանը տնտեսական զարգացման առումով աշխարհում առաջատար է հանդիսանում։ Համախառն ներքին արդյունքի զարգացման տեսակետից մենք հասել ենք ամենաբարձր ցուցանիշների։ Վերջին մի քանի տարվա ընթացքում երկրի տնտեսությունը աճել է՝ կարելի է ասել 300 տոկոսով։ Հետևողական միջոցներ են ձեռնարկվում գործազրկության վերացման ուղղությամբ։ Վերջին 8 տարիների ընթացքում բացվել է ավելի քան մեկ միլիոն նոր աշխատատեղ։ Գործազրկության մակարդակը կազմում է 5,4 տոկոս։ Ամեն տարի բնակչության դրամային եկամուտները ավելի քան երկու անգամ գերազանցում են գնաճը։ Աղքատության մակարդակը 49 տոկոսից իջել է 7,6 տոկոսի։ Կարճ ժամանակահատվածում մենք կարողացանք հասնել տնտեսության բավական դիվերսիֆիկացման։ Պատահական չէ, որ առաջատար միջազգային ֆինանսական կառույցներն այդ տեսակետից շատ բարձր են գնահատում Ադրբեջանի հաջողությունները։

Եթե ուշադրություն դարձնել Համաշխարհային տնտեսական համաժողովի եզրակացությանը, ապա կարելի է տեսնել, որ մրցունակության տեսակետից Ադրբեջանն աշխարհում գրավում է 55-րդ տեղը և առաջին տեղը՝ ԱՊՀ տարածքում։ Standard & Poor’s միջազգային վարկանիշային ծառայությունը նույնպես բարձրացրել է Ադրբեջանի ինքնիշխան վարկային վարկանիշը։ Դրանք երկրում անցկացվող հաջող բարեփոխումների ցուցանիշ են։ Մենք հասել ենք տնտեսության լիբերալիզացմանը, լավ պայմաններ են ստեղծվել մասնավոր հատվածի համար։ Անցկացվող լիբերալ տնտեսական քաղաքականությունը երկրում գործարարական գործունեության համար բարենպաստ պայմաններ է ստեղծել։ Տնտեսության մեջ մասնավոր հատվածի բաժինն արդեն գերազանցում է 80 տոկոսը։ Այսօր Ադրբեջանի տնտեսությունը կազմում է Հարավային Կովկասի տնտեսության 75-80 տոկոսը։