Անկումը մոտ է. ի՞նչ կարող է անել Փաշինյանը

Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարար Տիգրան Խաչատրյանը կարծիք է հայտնել, որ Հայաստանը գնում է դեպի այնպիսի տնտեսություն, որտեղ ռիսկերն ավելի քիչ են: Նախարարի հավաստմամբ՝ Հայաստանի տնտեսական ցուցանիշները, համեմատած հարևան երկրների ցուցանիշների հետ, միջինից բարձր են, և դա վատ ցուցանիշ չէ: Տնտեսության ախտորոշման վերաբերյալ էլ նախարարը նշեց՝ «այնքան էլ վատ չէ»: Սա ՊԵԿ նախագահ Դավիթ Անանյանի հայտարարությունից հետո Փաշինյանի թիմի երկրորդ ներկայացուցչի սթափեցնող գնահատականն է, միևնույն ժամանակ, եթե դիտարկենք վերջին եռամսյակի կտրվածքով երկրում գրանցված տնտեսական ցուցանիշները, պետք է ընդունենք, որ Տիգրան Խաչատրյանի գնահատականը դեռ մի բան էլ լավատեսական է: Իրականում տնտեսությունը մոտենում է 0-ի: Սրա համար առկա են թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին բոլոր ազդակները: Բացի այդ, 2019 թվականի բյուջեի եկամտային մասն ապահովելու են հիմնականում կառավարության ձեռք բերելիք 450 միլիոն դոլարի վարկային միջոցները:

Եթե 2018թ. դեկտեմբերի դրությամբ ունենալու ենք մոտ յոթ միլիարդ դոլարի արտաքին պարտք, ապա 2019թ.-ի դեկտեմբերին կունենանք 7,5 միլիարդ դոլարի արտաքին պարտք: 450 միլիոն դոլարի վարկերը հիմնականում ուղղվելու են նախկինում ձեռք բերված վարկերի մարմանը: Ի՞նչ կարող է անել Փաշինյանն այս իրավիճակից խուսափելու համար: Հասկանալի է, որ ընտրություններից հետո այլևս հիմնավորումները կսպառվեն և օրվա իշխանությունները ստիպված են լինելու հանրությանը բացատել, թե ուր է այդքան սպասված ներդրումային բումը: Իրականում, խնդիրը նրանում է, որ Հայաստանում քաղաքական համակարգի բովանդակային փոփոխությունը դեռևս չի հանգեցրել գործող տնտեսական համակարգի որակական փոփոխությանը: Փաշինյանի կաբինետը մինչ օրս հստակ գծված տնտեսության զարգացման ռազմավարություն չի ներկայացրել, իսկ այդ ռազմավարությունը կարող էր ոչ միայն ուղղեցույց, այլև դրական ազդակ հանդիսանալ արտասահմանյան ներդրողների համար:

Ընտրություններից հետո կախարդական փայտիկի օգնությամբ իրավիճակը մեկ ակնթարթում չի փոխվելու, ինչը նշանակում է, որ եթե պոպուլիզմից անցում չկատարվի գործնական քայլերի, ապա ձևավորվող խորհրդարանական կամ արտախոհրդարանական ընտրության համար հենց Հայաստանի անկում ապրող տնտեսությունն է դառնալու Փաշինյանի կաբինետը քննադատելու ամենահարմար առիթն ու թիրախը: Գուցե ժամանակն է խոսել ոչ թե հեղափոխությունի՞ց, որը իրականում ներդրողների համար բավական մտահոգիչ երևույթ է, այլ բարեփոխումների՞ց: Իհարկե, ժամանակն է, սակայն կա երկու խնդիր՝ բարեփոխումները չեն կարող պահպանել Փաշինյանի համար այդքան անհրաժեշտ հեղափոխական էյֆորիան, այդ իսկ պատճառով՝ անգամ բառապաշարի մակարդակում իշխանության մոտ փոփոխություններ չեն նկատվում: Մյուս կողմից՝ բարեփոխումներ անելու համար Փաշինյանին գումար է անհրաժեշտ, իսկ գումար կարող է լինել միայն այն ժամանակ, երբ կլինեն ներդրումները: Այսպիսով, մեր տնտեսությունը հայտնվում է փակ շղթայում, և հասկանալի չէ՝ թռիչքը դեպի վե՞ր է, թե՞ վար…

Ս.Խաչատրյան