Իշխանության վերարտադրումն ու «փրկիչ ընդդիմադիրները»

Մոտենում են «հերթական»՝ 2013 թվականի նախագահական ընտրությունները, ընտրություններ, որ ժամանակ առ ժամանակ խնդիրներ են ստեղծում իշխանության գլուխ կանգնած ուժերի համար՝ դնելով նրանց վերարտադրման խնդրի առաջ։ Սակայն, ինչպես ականատես ենք լինում, իշխանությունները ցանկացած «հերթական» ընտրություններում կարողանում են լուծել այդ խնդիրը։ Վերարտադրման այդ մեխանիզմներն անընդհատ կատարելագործվում են, և կատարելագործվում են նաև այդ վերարտադրմանը հնարավոր խոչընդոտ հանդիսացող ուժերի փչացման, իշխանության համար մղվող պայքարին մասնակցող ձևական սուբյեկտների վերածելու մեխանիզմները։ Կարճ ասած, այսպես կոչված, ընդդիմադիր կուսակցությունները խաղում են իշխանությունների կողմից թելադրվող խաղի կանոններով՝ դրանով իսկ կամա թե ակամա խաբելով երկրում տիրող իրավիճակից դժգոհ զանգվածներին, նրանց մեջ ևս մեկ անգամ արթնացնելով որևէ փոփոխության հույս ու ակնկալիք։

Ի սկզբանե կուսակցությունները պետք է կատարեն մեկ գործառույթ՝ հանրության մեջ եղած տեսակետները, գաղափարները, մոտեցումները վերցնել, տալ դրանց հստակ ձևակերպումները, գաղափարախոսությունն ու երկրի ապագայի տեսլականը, դրա շուրջ ստեղծել քաղաքացիների մոբիլիզացիա, որը, գալով իշխանության, կստեղծի համապատասխան օրենսդրական դաշտ, կիրականացնի համապատասխան գործողություններ ու քայլեր ենթադրվելիք պետությունը կառուցելու համար։ Իշխանության մեջ գտնվելու ընթացքում կուսակցությունների առաջնային խնդիրն է վերցնել հանրության մեջ տեղ գտած խնդիրները, տալ դրանց քաղաքական ձևակերպում, բերել քաղաքական օրակարգ և փնտրել դրանց լուծման ուղիները։

Ի՞նչ ունենք մենք։ Մենք ունենք կուսակցական համակարգ, որը չի իրականացնում կամ չի կարողանում իրականացնել վերը նշված ո՛չ առաջին, ո՛չ էլ երկրորդ գործառույթը։

Իշխանական կուսակցություններն ընտրություններից առաջ զբաղվում են միայն իրենց սահուն վերարտադրման ապահովմամբ, իսկ միջընտրական ժամանակահատվածում՝ կապիտալի կուտակմամբ։

Ընդդիմադիր ուժերի մեծ մասը զբաղված է միայն հրապարակային ելույթներով, իշխանությունների կատարած սխալների ի հայտ բերմամբ և դրանց՝ որպես նրանց դեմ խաղաքարտ օգտագործելով, երբեմն քաղաքացիական դաշտում գործող անձանց ու նախաձեռնությունների վրա ցեխ շպրտելով։ Կարճ ասած, բոլոր հնարավոր միջոցներով իշխանության գալու մոլուցքով տառապող կուսակցություններն առաջնորդվում են «նպատակն արդարացնում է միջոցները» կարգախոսով և իրականում որևէ էական փոփոխությունների չեն կարող բերել։ Այս տեսակետն ավելի է ամրապնդվում այսօրվա իրավիճակում, երբ համակարգային փոփոխությունների մասին բարձրաձայնող, իրեն «արմատական ընդդիմություն» կոչող ուժը համագարծակցության մեսիջներ է ուղղում այդ նույն համակարգի անքակտելի մաս կազմող մեկ այլ ուժի՝ դա պատճառաբանելով որպես հանրապետության «գլխավոր հրեշից» ազատվելու միակ միջոց։ Սակայն նույնիսկ այս տրամաբանության դեպքում, ըստ էության, ոչինչ չի փոխվում, այլ ուղղակի «արմատական ընդդիմությունը» մասնակից է դառնում նույն համակարգի վերարտադրմանը՝ միգուցե այստեղ լուծելով միայն մեծ խրախճանքին իր մասնակցությունն ապահովելու խնդիրը։ Այսպիսով՝ 2008 թվականի արմատական ընդդիմությունը վերածվում է «արմատական ընդդիմության»՝ դրանով իսկ իր վրա վերցնելով հանրության մեջ կուտակվող և հնարավոր հանրային պայթյունի նախադրյալ հանդիսացող բացասական լիցքերը ցրելու պատվավոր դերը։

Իրեն ընդդիմություն համարող մեկ այլ ուժի մասին խոսելը կարելի է համարել ավելորդ։ Այդ ուժը, ըստ էության, գոյություն չունի, իսկ «առաջնորդը» գտնվում է տվայտանքների ու փնտրտուքների մեջ։ Այս ուժը սպառված կարելի է համարել մայիսի 6-ից։ Փոխելով իր մարտավարությունն ու մասնակից դառնալով «լուրջ քաղաքական» գործընթացներին՝ նա կորցրեց թե՛ իր հեղինակությունը, թե՛ հանրային աջակցությունը։

Կուսակցական համակարգը, և առհասարակ կուսակցական քաղաքականությունը, սպառել է իրեն։ Սակայն կա մեկ այլ ցավալի փաստ. ներկա իշխանություններից դժգոհ զանգվածները կամ գտնվում են ծայրահեղ հուսահատության մեջ՝ այլևս իրավիճակի փոփախության մասին անգամ չմտածելով և հեռանալով երկրից, կամ էլ դեռ հույսեր են կապում ընդդիմադիր (այսուհետ՝ «ընդդիմադիր») կուսակցություների հետ։

Այս բոլոր բացասական երևույթներին զուգահեռ՝ կատարվում են դրական տեղաշարժեր քաղաքացիական սեկտորում։ Օրեցօր ուժեղանում է քաղաքացիական հատվածը, որն առաջ է քաշում խնդիրներ, ինքնակազմակերպվում, այդ խնդիրները բերում քաղաքական օրակարգ, դնում դրանց լուծման ուղիները և մտածված ու անկոտրուն պայքարի միջոցով հասնում դրանց լուծմանը։ Սակայն այս ամենին խոչընդոտ են հանդիսանում մի կողմից իշխանությունները, մյուս կողմից՝ ընդդիմությունը։ Իշխանությունների քայլերը պարզ են ու հասկանալի, մեր պայմաններում ՝ նույնիսկ տրամաբանական, քանի որ կայացած քաղաքացիական հասարակությունը ենթադրում է այս համակարգի վերջը։ Իսկ «ընդդիմության» վարվելաձևն առնվազն անհասկանալի է։ Անհասկանալի է, եթե հաշվի առնենք, որ «ընդդիմությունն» էլ պայքարում է համակարգային փոփոխությունների համար։ Սակայն դա բնական է «ամեն հեռացողից հետո ուժեղացող» ուժի համար։ Այս տեսակ ուժերի համար կենսագործունեությունն ապահովելու պարտադիր պայման են պարբերաբար տեղի ունեցող ընտրություններն ու «փողոցը»։ Այս դեպքում քաղաքացիական պայքարներն ըստ էության վերցնում են «փողոցը»՝ ընդդիմադիրներին թողնելով ձեռնունայն։ Սակայն իրական փոփոխություններ ցանկացող ուժերը պետք է նպաստեին այդ նույն քաղաքացիական սեկտորի ուժեղացմանը։

Այսպիսով, մոտենում են նախագահական ընտրություններ, որոնք ամեն դեպքում ենթադրում են որոշակի բարենպաստ պայմանների ստեղծում որակական փոփոխությունների իրագործման համար։ Կհաջողվի՞ արդյոք քաղաքացիական խմբերին և ընդդիմադիր հատվածին (խոսքը չի վերաբերում ամբիոններից խոսացողներին)՝ չնայելով գախափարական բազմազանությանը, ձևավորել իշխանության հասնելու համար չդեգերող, քաղաքացիական հասարակության կայացմանը նպաստող «քաղաքացիական ճակատ», որն ընտրությունների ընթացքում և դրանից հետո լիակատար ճնշման կենթարկի իշխանություններին՝ դրանով բերելով իրավիճակի փոփոխություն։

Սևակ Մամյան