Սրտաբանը հայտնաբերել է սրտի կաթվածի նշաններ, որոնք ի հայտ են գալիս դեպքից մի քանի ամիս առաջ Խաբարովսկ թռչող «Ավրորա» ավիաընկերության չվերթի ժամանակ ուղևոր է մահացել Ստիպե՞լ են օղի խմել․ Զախարովայի սուր հակադարձումը Լավրովի մասին արված պնդմանը Կամչատկայում մեկ օրում հինգ երկրաշարժ է տեղի ունեցել Ռուսական հարվածները հասնում են նպատակին․ Զելենսկին պահանջով դիմել է ԱՄՆ-ին Բազմաթիվ հասցեներում երկար ժամանակ լույս չի լինելու Ուշիի ոլորաններում ավտովթարից զոհված զույգը 3 ամսվա նշանված էր Սպասվում է ձյուն, ջերմաստիճանը կնվազի. Առաջիկա օրերի եղանակի կանխատեսում Կոտայքի մարզում բախվել է 3 մեքենա, ինչի հետեւանքով հոսպիտալացվել են տատը, պապն ու թոռը Արտակարգ դեպք՝ Արմավիրում․ «Վաղարշապատ» ԲԿ-ի տարածքում առողջ և հաստաբուն ծառերի սպանդ է իրականացվել Սոցցանցերում Ալիևի հաշիվները ենթարկվել են կիբեռհարձակումների Մեկնարկել է մինչև երկու տարեկան երեխայի խնամքի նպաստի վճարման գործընթացը 

ՀՀ-ում փախստականների 42%-ը հայտնել է, որ մանկապարտեզ չհաճախող երեխա ունի, ուսման մակարդակը վատթարացել է. ՅՈՒՆԻՍԵՖ

Իրավունք

Ներկայումս Հայաստանում հաշվում է 115,388 փախստական, այդ թվում՝ 36,000 երեխա, որոնք երկիր են փախել 2023 թվականի սեպտեմբերի վերջին կամ ուղեկցվել Լաչինի միջանցքով 2022 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2023 թվականի սեպտեմբերը՝ միանալով 2020 թվականի հակամարտությունից հետո տեղահանված 26,700 մարդկանց։ Այս մասին ասված է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի Հայաստանի մարդասիրական իրավիճակի վերաբերյալ հաշվետվության մեջ, որը կազմվել է 2024-ի վերջին:

Հաշվետվության մեջ, մասնավորապես, ասվում է. «2024 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ ԿԳՄՍ նախարարությունը հաղորդել է 16232 փախստական երեխաների գրանցման մասին դպրոցներում և 1617-ը՝ մասնագիտական կրթության մեջ։ Թեև չկան հրապարակայնորեն հասանելի տվյալներ, այնուամենայնիվ մտահոգությունները պահպանվում են այն երեխաների վերաբերյալ, որոնք կարող են դպրոցից դուրս մնալ, հատկապես դեռահասների շրջանում:

Շարժական մանկաբուժական խմբերի կողմից գնահատվել է 9543 երեխա, 2594 երեխա ուղեգրվել է ավելի բարձր մակարդակի առողջապահական ծառայություններ՝ ներառյալ հոգեսոցիալական աջակցություն: 5,886 խնամակալներ ստացել են տարիքային հատուկ խորհրդատվություն՝ կապված առողջության և սնուցման հետ կապված երեխաների խնամքի հետ:

37,453 երեխա և նրանց խնամակալները մուտք են գործել անվտանգ տարածքներ և երեխաների պաշտպանության կենտրոններ: 34,712 երեխաներ, դեռահասներ և խնամողներ օգտվել են հոգեկան առողջության և հոգեսոցիալական աջակցությունից համայնքներում: 6701 երեխա ստացել է դեպքերի կառավարման աջակցություն, իսկ սոցիալական աշխատողները հեշտացրել են ավելի քան 1000 փախստական ընտանիքների հիմնական ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունը:

20,036 երեխա օգտվել է կրթական ծառայություններից, ներառյալ վաղ մանկության կրթությունը, վերականգնման դասընթացները և հոգեբանական աջակցությունը դպրոցում: Ուսումնական նյութեր են ստացել 9825 աղջիկներ և տղաներ։

11,335 տնային տնտեսություններ, որոնք ներկայացնում են մինչև 10 տարեկան բոլոր փախստական երեխաներին, օգտվել են ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի կողմից աջակցվող բազմաֆունկցիոնալ էլեկտրոնային քարտերից, հագուստի վաուչերներից և դեղատան քարտերից: Այս տնային տնտեսություններից, նաև բոլոր փախստական հղի կանայք և կրծքով կերակրող մայրերը (համապատասխանաբար 506 և 1,507) վաուչերներ են ստացել առողջապահական և սննդային կարիքները հոգալու համար:

Իրավիճակի ակնարկ և հումանիտար կարիքներ

ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությունը 2024 թվականի վերջի դրությամբ հայտնում է 115,388 գրանցված փախստականների մասին, այդ թվում՝ մոտ 36,0003 երեխաների, որոնք Հայաստան են փախել 2023 թվականի սեպտեմբերի վերջին ռազմական գործողությունների սրումից հետո կամ նրանց ուղեկցել են Լաչինի միջանցքով 2020-ից մինչև սեպտեմբերի 3-ը: Նրանք միացել են 26 700 մարդկանց, որոնք տեղահանվել էին 2020 թվականի հակամարտությունից հետո։

2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ին կառավարության որոշմամբ փախստական բնակչությանը տրամադրվել է ժամանակավոր պաշտպանություն մեկ տարի տևողությամբ և երկարաձգվել է ժամանակավոր պաշտպանությունը 2024 թվականի հոկտեմբերի 17-ին՝ մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։ Փախստականների բնակչության գրեթե 76 տոկոսն ապրում է Երևանում (46,512 փախստական կամ 40,3 տոկոս) և հարակից մարզերում (Կոտայք՝ 18,622 փախստական կամ 16,1 տոկոս, Արարատ՝ 11,986 կամ 10,4 տոկոս և Արմավիր՝ 10,9570 տոկոս կամ 9 տոկոս):

Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի աջակցությամբ իրականացված Բազմոլորտային կարիքների գնահատման (MSNA) համաձայն՝ փախստական ընտանիքներն ավելի լավ պայմաններում են ապրում Երևանում, քան գյուղական համայնքներում: Երեխաներ ունեցող ընտանիքները գրեթե երկու անգամ ավելի հավանական է, որ տունը կիսեն այլ ընտանիքների հետ, քան երեխա չունեցողները: Այնուամենայնիվ, շարժունակությունը երկրի ներսում և դրսում շարունակվում է։

Ընդհանուր առմամբ 30 երեխա ճանաչվել է որպես առանց ուղեկցության կամ առանձնացված ժամանման սկզբից: Բնակելի խնամքի հաստատություններից եկողների ավելի քան 50 տոկոսը ենթարկվել է ընտանեկան խնամքի: Քիչ երեխաներ սկզբում տեղավորվել են երեխաների և ընտանիքի աջակցության/ճգնաժամային կենտրոններում, իսկ ավելի ուշ, ի վերջո, նաև խնամատար խնամքի տակ (միայն մեկ երեխա է մնում պետական ինստիտուցիոնալ խնամքի տակ):

Կառավարության 2023 թվականի հոկտեմբերի 12-ի որոշման մեջ փոփոխությունը փախստականների կենցաղային ծախսերի և հիմնական կարիքների ապահովման մասին հաստատվել է 2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին: Հիմնական փոփոխությունները ներառում են սոցիալական աջակցության ժամկետի երկարաձգումը ևս երեք ամսով (2025 թվականի հունվար-մարտ) և տրամադրվող դրամական օգնության ամսական չափի փոփոխությունը, որը կկազմի 125 ԱՄՆ դոլար: 2025 թվականի ապրիլից դրամական աջակցություն կտրամադրվի Հայաստանում փաստացի բնակվող միգրացիոն պետական ծառայության կողմից գրանցված փախստականների որոշ խմբերի՝ առաջին հերթին ուղղված առաջին կամ երկրորդ խմբի հաշմանդամներին կամ ֆունկցիոնալության խորը կամ խիստ սահմանափակում ունեցող անձանց, 63 և բարձր տարիքի անձանց, նպաստ ստացողներին՝ մինչև 18 տարեկան հաց կորցնելու դեպքում։ Յուրաքանչյուր շահառուի համար դրամական աջակցության ամսական գումարը կկազմի 100 ԱՄՆ դոլար 2025 թվականի ապրիլ-հունիս ամիսների համար և 75 ԱՄՆ դոլար 2025 թվականի հուլիս-դեկտեմբեր ամիսների համար:

2025 թվականին կանխիկ աջակցության ծրագիրը պահպանելով հանդերձ՝ կառավարությունը մտադիր է դիմել ավելի շատ կարիքների վրա հիմնված աջակցության փախստական ընտանիքներին, որոնք կապված են դեպքերի կառավարման հետ: Անմիջական առաջնահերթությունները ներառում են նաև ձմեռացման աջակցությունը, ինչպես նաև կանխիկ և վաուչերային տիպի միջամտությունների օգտագործումը կենսապահովման ծրագրերի կամ հմտությունների դասընթացների համար:

MSNA-ի հարցվածների մեծ մասը (93 տոկոս) նշել է կանխիկ գումարը որպես աջակցություն ստանալու նախընտրելի եղանակ: «Պետական նպաստների և պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքում կատարված վերջին փոփոխություններից հետո փախստականները կարող են օգտվել կենսաթոշակներից և սոցիալական նպաստներից, թեև որոշ արտոնություններից օգտվելու հետ կապված խնդիրներ կան՝ կապված գրանցման մարտահրավերների, կանոնակարգերի և պատշաճ իրազեկման բացակայության հետ:

2024 թվականի մայիս-հունիսին ներդրված փախստականների բնակարանային ապահովության ծրագրի արդյունավետության հետ կապված աճող մտահոգությունները լուծելու համար Կառավարությունը նախաձեռնել է փոփոխություններ և դրանք շրջանառության մեջ դրել հանրային քննարկման համար: Թեև հպատակագրումը դեռևս մնում է պետական բնակարանային աջակցությունից օգտվելու նախապայման, բնակարանաշինության համար հողատարածքի չափերի սահմանափակումները վերացվել են, և մեկ անձի համար բնակելի տարածքի նվազագույն պահանջները նվազել են:

2024 թվականի դեկտեմբերի վերջի դրությամբ ԿԳՄՍ նախարարությունը հաղորդում է 16232 փախստական երեխաների՝ ընդգրկված դպրոցներում և 1617 ավագ դպրոցականների՝ մասնագիտական կրթության մեջ։ Թեև հանրությանը հասանելի տվյալներ չկան դպրոցահասակ փախստական երեխաների ընդհանուր թվի վերաբերյալ, այնուամենայնիվ, մտահոգությունները պահպանվում են նրանց մասին, որոնք կարող են դպրոցից դուրս մնալ, հատկապես դեռահասների շրջանում:

ՄԱԿ-ի Երեխաների իրավունքների կոմիտեին (ՄԻԿ) Հայաստանի համատեղ հինգերորդ և վեցերորդ պարբերական զեկույցների վերաբերյալ ամփոփիչ դիտարկումները ողջունում են Հայաստանի կառավարության ջանքերը, ներառյալ փախստական երեխաներին կրթական գործընթացում ներառելու ծրագրի նախաձեռնումը` բարձրացնելով նրանց ճկունությունը:

Այնուամենայնիվ, Կոմիտեն անհանգստացած էր դպրոցում ընդգրկվածության և հաճախելու մակարդակի վատթարացմամբ, հատկապես փախստական երեխաների բարձր միջնակարգ կրթության ոլորտում և ուսման արդյունքների նվազմամբ, ինչպես օրինակ՝ կարդալու նվազագույն իմացության բացակայությունը, որին բախվում են որոշ երեխաներ տարրական դպրոցի ավարտին»:

MSNA-ին մասնակցող նախադպրոցական տարիքի երեխաներ ունեցող փախստական տնային տնտեսությունների 42 տոկոսը հայտնել է, որ մանկապարտեզ չհաճախող երեխա ունի, որոնց կեսը երբեք մանկապարտեզ չի հաճախել: Հատկապես փախստական դեռահասների շրջանում դպրոցը թողնելու վտանգը մտահոգիչ է մի քանի գործոնների պատճառով, այդ թվում՝ պարտադիր ուսման տարիների տարբերության պատճառով:

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի շարունակական ներգրավվածությունը գործընկերների և նրանց սոցիալական աշխատողների և հոգեբանների հետ շարունակում է բացահայտել, որ MHPSS-ի անհրաժեշտությունը մեծ է և պահանջում է ամուր ներդրումներ տարբեր մոտեցումների և ուղիների միջոցով: Ըստ MSNA-ի, բոլոր հարցված տնային տնտեսությունների 26 տոկոսն ունեցել է ընտանիքի առնվազն մեկ անդամ էմոցիոնալ անկայուն վիճակում: Տեղեկատվության բացակայությունը, ֆինանսական խնդիրները, տեղաշարժման դժվարությունները և համայնքում համապատասխան ծառայությունների բացակայությունը նշվում են որպես այս հարցում օգնություն չդիմելու պատճառ:

ՄԱԿ-ի ՃԿԿ-ի Եզրափակիչ դիտարկումները նաև ընդգծում են ծառայությունների շարունակականության կարևորությունը երեխաների, հատկապես փախստական երեխաների հոգեկան առողջության մարտահրավերները լուծելու համար՝ բարձրացնելով հոգեբանական և հոգեբուժական ծառայությունների մատչելիությունը և որակը, ներառյալ հետվնասվածքային թերապիաները տներին մոտ:

Հետևե՛ք Euromedia24-ին
Youtube-ում`
Սրտաբանը հայտնաբերել է սրտի կաթվածի նշաններ, որոնք ի հայտ են գալիս դեպքից մի քանի ամիս առաջ Խաբարովսկ թռչող «Ավրորա» ավիաընկերության չվերթի ժամանակ ուղևոր է մահացել Ստիպե՞լ են օղի խմել․ Զախարովայի սուր հակադարձումը Լավրովի մասին արված պնդմանը Կամչատկայում մեկ օրում հինգ երկրաշարժ է տեղի ունեցել Ռուսական հարվածները հասնում են նպատակին․ Զելենսկին պահանջով դիմել է ԱՄՆ-ին Բազմաթիվ հասցեներում երկար ժամանակ լույս չի լինելու Ուշիի ոլորաններում ավտովթարից զոհված զույգը 3 ամսվա նշանված էրՍպասվում է ձյուն, ջերմաստիճանը կնվազի. Առաջիկա օրերի եղանակի կանխատեսում Կոտայքի մարզում բախվել է 3 մեքենա, ինչի հետեւանքով հոսպիտալացվել են տատը, պապն ու թոռը Արտակարգ դեպք՝ Արմավիրում․ «Վաղարշապատ» ԲԿ-ի տարածքում առողջ և հաստաբուն ծառերի սպանդ է իրականացվել Սոցցանցերում Ալիևի հաշիվները ենթարկվել են կիբեռհարձակումների Մեկնարկել է մինչև երկու տարեկան երեխայի խնամքի նպաստի վճարման գործընթացը Արման Աբովյանը Մոսկվայում միջազգային համաժողովին խոսել է Գագիկ Ծառուկյանի կալանավորման մասին «Պատմական սպառնալիք». Ռուբիոն Իրանին մեղադրել է Մերձավոր Արևելքն ապակայունացնելու մեջ Բժիշկները բացահայտել են սննդային սովորություններ, որոնք առաջացնում են փորկապություն և փքվածություն Բելգիայում գազի բալոնի պայթյունը հրդեհ է առաջացրել Սուրբ Ծննդյան տոնավաճառում. Կան տուժածներ«Բարսելոնա»-ի լեգենդները հաղթել են «Այաքս»-ի լեգենդներին գերգոլառատ խաղում Գավառում բшխվել են «Jeep»-ը և «Lada»-ն, վերջինը հայտնվել է դաշտում. կա վիրավnր Թուրքիայի դատարանը հրաժարվել է ազատ արձակել Օսման Քավալային՝ չնայած ՄԻԵԴ-ի վճռին Սևանի ձկնային պաշարների պահպանումը մեր առաջնահերթություններից է. ՇՄՆ Էկոպարեկային ծառայության պետ Իրանը շուտով կգործարկի սեփական ջերմամիջուկային ռեակտորը. Էսլամի Էստոնիայի կառավարությունը մտադիր է դեկտեմբերի 1-ից փակել Ռուսաստանի հետ բոլոր սահմանային անցումները Հայաստանը Պաղեստինին խաղաղություն և բարգավաճում է մաղթել․ Իրանը շնորհակալություն է հայտնել Տարոյի աստղագուշակություն նոյեմբերի 16-ի համար. Խոյերը կձեռնարկեն իրենց նպատակներին հասնելու ուղի, իսկ Առյուծները կստանան արժանի ճանաչում Նոյեմբերի 20-ից Սևանա լճում կարգելվի սիգի արդյունագործական որսը Ողբերգական վթար Պռոշյան համայնքում. 18-ամյա աղջիկը տեղում մահացել է «Ո՛չ պատերազմ, ո՛չ խաղաղություն». Իրանը կրկին ԱՄՆ-ից պահանջել է կատարել համաձայնության հասնելու յոթ պայմանները Գերմանիայում կողոպտիչներն ավտոմեքենայով մխրճվել են ոսկու խանութ և փախուստի դիմել․ ոստիկանությունը փնտրում է երրորդ կասկածյալին Նոր մանրամասներ են հայտնի դարձել չինացի գործարար կնոջ մասին, որի հետ կապը հանգեցրել է Ջենսեն Հուանգի հրաժարականին Հորդանանում երեք մարդու մահապատժի են դատապարտել եկեղեցու վրա հարձակման համար Օդեսայի մարզի վրա ռուսների հարձшկման հետևանքով առնվազն վեց մարդ է վիրավnրվել. Ուկրաինայի արտակարգ իրավիճակների ծառայություն Պնոմ Պենում Փաշինյանն անդրադարձել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատմանը Տեղի կունենա Անդրանիկ Թևանյանի և Արեգնազ Մանուկյանի գործով հերթական դատական նիստը Պուտինը հստակ պայման է դրել․ առանց դրա հրադադար չի քննարկվի Սոցփաթեթ այլևս չի տրամադրվի․ ինչ կլինի քաղաքացիների կուտակած գումարների հետ Ընդգծվել է Երևան-Քիշնև ուղիղ ավիաչվերթների կազմակերպման անհրաժեշտությունը. Փաշինյանը հանդիպել է Տոֆայի հետ Ձյուդոյի օլիմպիական հնգակի չեմպիոն Թեդի Ռիները որոշել է առաջադրվել Ֆրանսիայի նախագահի պաշտոնում Հարսանեկան արարողության մասնակիցներից երկու անչափահաս «ինֆինիտի»-ով վթարի են ենթարկվել. Կա զոհ և վիրավոր Դատավորներ Մասիս Մելքոնյանի և Գևորգ Պողոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում է հարուցվել, բացակայելու արգելք է կիրառվել Մայամիի օդանավակայանում բեռնատար Boeing 767-ը բախվել է ուղևորատար Boeing 737-ին. կան տուժածներ Գիտակցում են, որ գնացքն արդեն հեռանում է․ Լավրովի կոշտ ուղերձը Հայաստանը Ռուսաստանում աշխատանքային միգրանտների թվով առաջատար վեց երկրների թվում է Բահրեյնի ՀՕՊ համակարգերը որսացել և ոչնչացրել են իրանական անօդաչու թռչող սարքերը SpaceX-ն առաջին անգամ կարողացել է մեխանիկական մանիպուլյատորներով բռնել Starship-ի վերին աստիճանը Զելենսկին այնքան երախտապարտ չէ, որքան ակնկալվում էր. Բայդեն Հայ Առաքելական եկեղեցին նշում է Բարեկենդան Հիսնակաց Պահոց տոնը Այսօրվանից ձմեռային անվադողերով երթևեկելը պարտադիր պահանջ է Նարեկ Նալբանդյանի «Range Rover» մակնիշի ավտոմեքենան և նրան ուղեկցող «Mercedes G»-ն տեղափոխել են Աբովյանի «գայի պոստ»․ նրա մոտ հայտնաբերվել է զենք Վթարային ջրանջատումներ՝ նոյեմբերի 15-ին. ո՞ր հասցեներում ջուր չի լինի Ո՞րքան պետք է վճարել Երևանում 24 ժամում կենսաչափական անձնագիր ստանալու համար (տեսանյութ)
Ամենադիտված