Ավելի գեղեցիկ գլխի, պարանոցի և ուսերի կառուցվածք ես երբեք չեմ տեսել. Արուս Ոսկանյան

Նա մեկն էր մեր թատրոնի այն անձնվեր գործիչներից, որոնց համար և՛ երջանկություն, և՛ անձնական կյանք, և՛ սրբազան մտահոգություններ՝ ամեն ինչ կենտրոնացած է թատրոնում, նրանից դուրս ոչինչ այլևս նրան չի հրապուրում:

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում «Արուս Ոսկանյանի» ժողովածուում ընդգրկված Խաչատուր Եսայանի (ՀՍՍՀ –ժող. նկարիչ) «Մի քանի հանդիպում» հոդված-հուշից մի փոքրիկ հատված:

«Երկար ժամանակ քրքրում էի հուշերս՝ կանգ առնելով ամենաչնչին մանրուքների վրա, վերապրելով ամենայն մանրամասնությամբ մեր հանդիպումների, զրույցների, երբեմն շատ ինտիմ զրույցների հմայքն ու բույրը: Բայց չգիտեմ ինչու միշտ էլ իմ աչքերի առաջ է գալիս վերջին տարիների մեր Արուսը…

Արդեն տառապած, չարչարված և ժամանակի անողոք կնիքը ժամ առաջ դրոշմված նրա չքնաղ դեմքին … և միշտ էլ նման պահերին ես տեսնում էի այն Արուսին, որի հմայքը և գեղեցկությունը դեռ այսօր կարող են շատ շատերի նախանձը շարժել:

Ավելի գեղեցիկ գլխի, պարանոցի և ուսերի կառուցվածք ես երբեք չեմ տեսել … Այդ բանը շատ դիպուկ նկատել է Մարտիրոս Սարյանը, որը և հանձնել է գալիք սերունդներին իր չգերազանցված Արուսի մատիտանկարում: Բազմաթիվ և բազմատեսակ լուսանկարները, որոնք այժմ լուռ պատմում են Արուսի մասին երբեք չեն կարող գոնե ինչ-որ չափով մրցակից լինել այդ մատիտանկարին:

Երբ գրում եմ այս տողերը, հիշում եմ Լևոն Քալանթարի մի դիպուկ ասացվածք: Օրերից մեկում (դա Արուսի մահվանից մի քիչ առաջ էր) մենք նրան հանդիպեցինք Աբովյան փողոցում: Երբ բաժանվեցինք Արուսից, Քալանթարն ասա, թե այժմ էլ երբեմն Արուսը այնպես է ներկայանում մեզ իր գեղեցկության ողջ հմայքով, կարծես թե ժամանակը նրա կողքով է անցել …

Իրոք այդպես էր: Ավելին. նույնիսկ այն պահերին, երբ Արուսը ֆորմայի մեջ չէր լինում, միշտ էլ հաճելի էր լինում նրան նայել: Ինչ-որ մի անբացատրելի գաղտնիք ուներ նա: Դա միայն հմայքի ուժը չէր, ոչ, ինչ-որ մի ավելի մեծ բան էր դա. նա կարողանում էր իր վրա բևեռել հասարակության ուշադրությունը: Պատահել է, երբ Արուսը ինչ-որ մի պիեսում զբաղված էր լինում միայն մեկ կամ երկու տեսարանում, այն էլ ոչ այնքան շահավետ դերում, միևնույն էր՝ Արուսը մնում էր ներկայացման կենտրոնում:

Մի օր Թամար Դեմուրյանին և ինձ հրավիրեց իրեն մոտ: Այդ օրը նա սովորականից շատ ավելի գեղեցիկ թվաց մեզ: Հագին նկարազարդ ճապոնական կինոմո, շատ զուսպ ու ճաշակավոր հարդարանք, ոչ մի փայլուն արդուզարդ, որը, ի դեպ, նա չէր սիրում կրել անգամ բեմում, համարելով որ կողմնակի փայլը կխամրեցնի աչքերի փայլը … նրա գեղեցկությունն ու հմայքը մի այնպիսի ներդաշնակություն էին, որ մինչև օրս էլ, երբ հիշում եմ մեր աննման Արուսին, նա իմ մտապատկերում ներկայանում է այդ վերջին մեր հանդիպման կերպարանքով:

Սեղանի վրա թափված էին բազմաթիվ, արդեն ժամանակի ընթացքում դեղնած թերթերից կտրված ռեցենզիաներ, նրանցից մեկը ստորագրված էր Ռ. Մ.: Արուսը հպարտությամբ հայտնեց, որ դա Ռուբեն Մամուլյանն է գրել Թիֆլիսում խաղացած, հիմա չեմ հիշում, որ ներկայացման առիթով: Մենք բոլորովին չգիտեինք, թե ով է Ռ. Մամուլյանը: Արուսը ասաց, որ նա այժմ նշանավոր ամերիկյան կինոռեժիսոր է …

Երկար ժամանակ ռեցենզիաները դիտելուց ու կարդալուց հետո, նա բերեց Կոստանդնուպոլսի գունատիպ համայնապատկերը: Ամենայն մանրամասնությամբ նկարի վրա թաղե-թաղ անցնելով մեզ բացատրում էր քաղաքի տեսարժան վայրերը: Դա իմ առաջին ծանոթությունն էր Պոլսի հետ …

Հետագայում, երբ ինձ վիճակվեց երկու անգամ լինել Բյուզանդիայի մայրաքաղաքում, ես առաջնորդվում էի Արուսի տված բացատրություններով և որոնում նաև այն, ինչի մասին մեզ ուղեկցողները լռում էին …

Այդ օրը Արուսը մեզ հաղորդակից դարձրեց իր անցյալի հուշերին: Փորձեցինք խոսել թատրոնից, առօրյայից, բայց նա խոսքը փոխելով անցնում էր անցյալի հուշերին:

Դժվար էր ապրել անցյալի հուշերով, նամանավանդ Արուսի նման ակտիվ ու անհանգիստ մի մարդու համար, որը դեռ այնքան անելիքներ ուներ և որքան ուրախություններ դեռ պիտի պարգևեր իր հանդիսատեսին … եթե … եթե պատերազմի ծանր օրերի հետևանքով, ժամ առաջ, վրա չհասներ անհեթեթ մահը …

Նյութը` Ք. Ա.-ի