Գառզուն ճարտարապետ չդարձավ, բայց ճարտարապետությունը հաստատուն տեղ գտավ նրա գեղարվեստական պատկերացումների մեջ

Գառզուի մասին գրած հեղինակները հիրավի միաբան են այն հարցում, որ նրա արվեստը իր տեսակի մեջ եզակի է և ոչ ոքի չի կրկնում, ոչ մի ուղղության չի հարում:

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Վահան Հարությունյանի «Գառզու. Նկարիչը և ժամանակը» գրքից մեկ փոքրիկ հատված:

Գառզուի կյանքն ու գործունեությունը Ֆրանսիայի հետ առնչվում են 1925-ից, երբ նա արդեն 18 տարեկան էր և իր ծննդավայր Հալեպում էր թողել մանկությունը, Կահիրեում` պատանեկությունը և իրեն դեպի կերպարվեստ առաջնորդած վաղահայտ տոգորումներն ու հուսատու փորձերը:

Փարիզում նա ընդունվում է ճարտարապետության ուսումնարան (Ecoie Speciale d’ Architecture) և այն ավարտում 1929-ին: Ճարտարապետական կրթօջախ մտնելը թելադրված էր նրան Ֆրանսիա ուղարկողների կամքով: Բանն այն է, որ նա Հալեպում կորցրել էր հորը, Կահիրեում` դեռևս դպրոցն ավարտելուց առաջ նաև մորը, որբացել էր և չուներ ուսումը շարունակելու նյութական և ոչ մի հնարավորություն: Բայց, նկատելով նրա ունակություններն ու արվեստի ասպարեզ մտնելու բուռն ձգտումը, որոնք ակնհայտորեն դրսևորվել էին Կահիրեի Գալստյան վարժարանում, տեղի Եղիայան բարեգործական ֆոնդի տնօրինությունը նրան ճանաչում է եղիայան սան և նշանակում կրթաթոշակ` արտասահմանում ուսումը շարունակելու համար: Սակայն պայմանով, որ ուսանի ճարտարապետություն:

Նման որոշումն իր դրդապատճառներն ուներ: Եգիպտոսում սկսվել էր շինարարական հետզհետե ծավալվող գործունեություն, Կահիրեն, Ալեքսանդիրան ու Պորտ Սաիդը հատկապես անգլիացիների, մասամբ էլ տեղի նոր-նոր գոտեպնդվող ու հայացքն Արևմուտք հառած բուրժուազիայի ջանքերով ձգտում էին իրենց արևելյան մարմինների վրա եվրոպական տարազ հագնել: Այդ պրոցեսից կողմ կանգնած չէր նաև հայկական համայնքը, որը հետզհետե ոչ միայն ստվարանում էր, այլև տնտեսապես ամրապնդվում, հետզհետե ավելի լայն մասնակցություն բերում երկրի շինարարական ձեռնարկումներին: Մինչդեռ ճարտարապետները շատ քիչ էին, մեծ մասամբ դրսից հրավիրված ժամանակավոր այցելուներ: Այսպիսով Եգիպտոսում ճարտարապետների գործունեության լայն ասպարեզ կար, և դա էլ, ի դեպ, պատճառներից մեկն էր, որպեսզի սերնդից սերունդ Պոլսում ապրած հռչակավոր ճարտարապետներ Պալյանների վերջին շառավիղը` Հրազդան Պալյանը, հանգրվանի Եգիպտուսում ու դառնա նրա ականավոր ճարտարապետներից մեկը:

Եղիայան կրթաթոշակը տնօրինողների պահանջից բացի, Գառզուն ճարտարապետական կրթություն ստանալու մեկ ուրիշ, զուտ ընտանեկան ազդակ էլ ուներ: Մոր գծով նրա պապը, որն իրենց տոհմի ամենապատվավոր դեմքն էր, և բարի հիշատակ էր թողել հետևորդների մեջ, եղել էր ճարտարապետ, կառուցել Դիարբեքիրի հայոց եկեղեցին, և ճարտարապետի մասնագիտությունը նրանց ընտանիքում դարձել էր հույժ մեծարելի:

Թեպետ Գառնիկ Զուլումյանը այդ ամենով հանդերձ ճարտարապետ չդարձավ, այնուամենայնիվ ուսումնարանում ձեռք բերած գիտելիքները նրա համար ապարդյուն չանցան, քանի որ ճարտարապետությունը հաստատուն տեղ գտավ նրա գեղարվեստական պատկերացումների մեջ ու բազմաթիվ ստեղծագործություններում, ընդսմին հաճախ մատնելով նրա` ճարտարապետական նկարաձևերին տիրապետելը:

Ճարտարապետական ուսումնարանում սովորելիս նա իրեն նկարիչ էր զգում, շարունակում էր ստեղծագործել: Երևի այդ ամենից շատ հրապուրողը Ուտրիլոն էր, որի օրինակով նա քանիցս պատկերել է Փարիզի հին թաղամասերը, նրանցում որոնելով հնաբույր ու անաղմուկ գեղեցկություններ: Հաճախ, երբ հնարավորություն է ունեցել, քաղաքից դուրս է եկել բնության գիրկը և վրձնել, իսկ ավելի շատ` նկարել բնության տեսարաններ:

Փարիզ ժամանելու հաջորդ տարին, սրտի մղումներին անսալով, նաև գիտակցելով, որ ճարտարապետական ուսումնարանի տված նկարչական գիտելիքները քիչ են մասնագիտաբար կերպարվեստով զբաղվելու համար, սկսում է հաճախել նաև Գրանդ Շոմիեր գեղարվեստից ակադեմիան, հատուկ ուշադրություն է դարձնում մերկ բնորդուհիների պատկերմանը, ինչը ճարտարապետական ուսումնարանի ծրագրերից դուրս էր: Ուսումնարանում նա հատկապես աչքի է ընկնում գրաֆիկական առարկաներից և 1927-ին մատիտանկարի գծով արժանանում առաջին մրցանակի:

 Գառզուին նվիրված աշխատություններում նրա ինքնուրույն ստեղծագործական ճանապարհի սկիզբը սովորաբար համարում են 1929 թվականը, երբ նա առաջին անգամ մասնակցում է Սալոնին: Եվ իրոք, երփնագրող Գառնիկ Զուլումյանը ֆրանսիական արվեստում ասպարեզ է իջնում այդ թվականից:

Սակայն հայ արվեստի թվագրության մեջ Գառնիկ Զուլումյանը որպես ինքնուրույն ստեղծագործող ու հրապարակորեն ցուցադրվող վկայված է 1927 թվականից, որպես արտասահմանյան հայ արվեստագետների «Անի» միության ցուցահանդեսների մասնակից:

Նյութը` Ք. Ա –ի