Մինչև էդ անճոռնին ետ չգա ու ինձ չսպանի, մեռնողը չե՛մ. Սոֆիկը` Վահրամ Փափազյանին

Վահրամ Փափազյանը մեծ դերասան էր ու նույնքան էլ մեծ գրող: Նրա բազմաթիվ հուշագրություններից արժեքավորը` «Հետադարձ հայացք» երկհատորյակը, առաջին անգամ տպագրվել է 1956-57 թվականներին Երեւանում: Հետագայում վերահրատարակվելով մի քանի անգամ` մեծ արտիստին դարձրին ավելի հանրաճանաչ ու փնտրված:

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում «Հետադարձ հայացք» (II հատորից) /տես նաև` «Փափազյանի արվեստում նկատելի է հելլենիստական քանդակագործության ավարտուն, հաշվարկված պլաստիկությունը», «Աֆիշաների վրա հայտարարված սատանաները սկսեցին պարել արյունակալած աչքերիս առջև». Վահրամ Փափազյան»/ մեկ փոքրիկ հատված:

Մի դեպք ևս ուզում եմ պատմել քեզ, ընթերցող, որը պատահել է այդ ներկայացումների միջոցին Լենինականում:

Ներկայացվում էր «Օթելլոն»: Չեմ հիշում` ով էր Դեզդեմոնան, օ՜ այնքան շատ են եղել նրանք իմ կյանքում, բայց այդ ներկայացման Յագոն Մանվելյանն (Միքայել Մանվելյանի մասին է խոսքը) էր, որին հատուկ հրավերով կանչել էր Սարուխանյանը

(Փափազյանի պաշտոնական «իմպրեսարիոն») Երևանից:

Ցերեկվա փորձին չգիտեմ ինչ առիթով միշոն գժվել էր Էմիլյայի դերակատար Սոֆիկի հետ, և բոլոր իմ ջանքերը` հաշտեցնելու համար նրանց, ապարդյուն էին անցել: Իսկ ներկայացումից հետո Միշոն պետք է անմիջապես վերադառնար Երևան: Այդ գիշեր իմ Յագոն ... շտապում էր:

Վերջին արարվածին Միշոն մոռացավ կամ, ավելի ճիշտ, չուզեց սպանել Էմիլյային և հեռացավ բեմից ավելի շուտ, քան պետք էր: Շտապում էր Միշոն ... շոգեկառքի մեկնելուն մի քանի րոպե էր մնացել:

Ըստ ողբերգության, բոլոր դերակատարները հեռացան բեմից` հետապնդելու համար չարագործ Յագոյին, և երբ ես, անհատակ հուսահատության անդունդը գլորված, անշնչացած Դեզդեմոնայի դիակի վրա լաց լինելուց հետո, տենդոտ ջղագարությամբ սկսեցի փնտրել իմ սուրը, սարսափով տեսա, որ Էմիլիա-Սոֆիկը, որ դաշունահար մեռած պետք է լիներ, դեմոնստրատիվ կերպով կանգնել էր բեմառաջքում, իր քառասունութ խալերով հպարտ դեմքն ուղղել հանդիսատեսին և գիրուկ ու հաստ թաթիկները, - չեմ ուզում թաթեր ասել, - մեծ դժվարությամբ ծալել իր` սովորականից դուրս փարթամությամբ հայտնի կրծքին: Չէր կարելի նրան այդ վիճակի մեջ թողնել. եթե չմեռներ Էմիլիան, պիեսը չէր կարելի վերջացնել, և որովհետև Միշոն չէր բարեհաճել սպանել, Սոֆիկը չէր մեռել և վճռել էր չմեռնել: Իմ աղաչանքներին, թե` «Սոֆիկ, մեռի՜ր, ի սե՜ր աստծո», - խալավոր գեղեցկուհին պատասխանում էր. «Մինչև էդ անճոռնին ետ չգա ու ինձ չսպանի` մեռնողը չե՛մ»: Կուլիսների միջից ո՛չ դերասանների հորդորանքները, ո՛չ Սարուխանյանի կառաղած սպառնալիքները, ոչ իսկ դիրեկտոր Տայանի խնդրանքը չէին կարողանում համոզել Սոֆիկին, որ մեռներ: Մեռնում էր, սակայն, դահլիճը ծիծաղից, իսկ Միշոն արդեն, առանց գրիմը հանելու, փաթաթվել էր իր մուշտակի մեջ և կայարան հասել: Զգացի, որ ոչ մի սպառնալիքով հնարավոր չէր Սոֆիկին կարգի բերել, և հուսահատ անձկությամբ դիմեցի այն միակ միջոցին, որի առաջ միշտ տեղի էր տալիս Սոֆիկը.

- Սոֆիկ ջան, աղաչո՜ւմ եմ, դեն գցիր քեզանից ջորիի համառությունը և իմ խաթեր պառկիր ու մեռիր:

Խոսքերս մոգական ազդեցություն ունեցան, և Սոֆիկը շշնջաց. «Քե՜զ մատաղ, Վահրամ ջան, կմեռնեմ, բայց չե՛մ պառկի»: Եվ երկու «թաթիկներով» սեղմելով լեռնակուտակ կրծքերը` Սոֆիկը աղիողորմ մի ճիչ արձակեց ու մեռավ ...կանգնած: Թե ինչպես վերջացրի ներկայացումը` ինքդ երևակայիր, ընթերցող:

Նյութը` Ք. Ա-ի