Դաշնակ արկածախնդիրները նոր ջարդ սկսելու առիթ տվեցին

Գիտություն և Մշակույթ 22 Մարտ, 2013 11:13

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Ա. Մակարյանի «Երվանդ Օտյանի կյանքը և հրապարակախոսական գործունեությունը» գրքից մեկ փոքրիկ հատված:

Այդ ժամանակ դաշնակցականները նախապատրաստում էին այսպես կոչված օսմանյան բանկի ցույցը, որի նպատակն էր` ստիպել եվրոպական դեսպաններին ճնշում գործադրելու սուլթանի վրա և իրականացնելու Հայաստանի բարենորոգման ծրագիրը: Ռումբերով զինված մի քանի հայդուկներ պիտի գրավեին օսմանյան բանկը, ուր եվրոպական մեծ տերությունները խոշոր կապիտալներ ունեին: Բանկը գրավելուց հետո իրենց կապիտալները փրկելու համար դեսպանները պետք է բանակցության մեջ մտնեին դաշնակցականների հետ, և սրանք ահա կառաջարկեին իրենց պայմանները: Պոլսի փողոցներում մի-երկու ռումբ պայթեցնելով խուճապ ստեղծելով, բանկը իրոք գրավվեց, բայց դեսպանները, ինչպես միշտ, այդ անգամ էլ խաբեցին դաշնակցականներին: Նրանք խոստացան անհապաղ միջոցներ ձեռք առնել` սուլթանից բարենորոգումներ ստանալու համար: Հավատալով այդ խոստումներին, բանկը գրավողները անձնատուր եղան և որպես «վտանգավոր ավազակներ», դեսպանների հսկողության տակ, ուղարկվեցին արտասահման: Եթե անձնատուր էլ չլինեին, միևնույն է, դաշնակցությունը ոչինչ չէր կարող անել, որովհետև դա կատարյալ արկածախնդրություն էր:

Կառավարությունը առիթ էր որոնում նոր մեծ ջարդ կազմակերպելու համար, և դաշնակ արկածախնդիրներն ահա տվեցին այդ առիթը: Հենց որ Պոլսի փողոցներից մկում պայթեց դաշնակցականների նետած ռումբը, սուլթանը ամենուրեք ազդարարեց, թե հայերը ապստամություն են բարձրացրել, իր պարտքը համարեց «պաշտպանել» երկիրը ապստամբներից, և «պաշտպանեց» նրանով, որ նախապես կազմակերպված ջարդարարական խմբերին հրամայեց կոտորել հայերին: Սկսվեց մինչ այդ չտեսնված ահռելի կոտորած` հենց Պոլսում, դեսպանների աչքի առաջ: Կարճ ժամանակամիջոցում կոտորվեց ավելի քան տասը հազար հայ: Ջարդը տարածվեց նաև գավառներում, և մոտ հարյուր հազար հայ կոտորվեց:

Օտյանը նախօրոք լսել էր դաշնակցականների այդ ցույցի մասին և բուռն զայրույթով էր լցված նրանց հանդեպ:

Երբ սկսվեց ցույցը, նա գտնվում էր Պոլսի քարափի վրա` սպասելով նավի: Եվ հենց այդտեղ ընկնում է թուրք ջարդարարների ձեռքը` մի բեռնակրի և մի ոսկերչի հետ միասին: «Հանկարծ զգացի թե ինչ սոսկալի կացության մը մատնված էի ու ես ալ ետ դառնալով սկսա վազել հայ բեռնակրին ու շուկայի ծերունիին հետ»:

Օտյանը, իր բեռնակրի հետ վազելով, իրեն նետում է ֆրանսիական «Սիտոն» նավը: Ջարդարարները (մոտ 80 հոգի) հավաքվում են ծովափին և պահանջում` նրանց իրենց հանձնել, բայց նավապետը և նավաստիները պաշտպանում են Օտյանին ու մյուսին, և խուժանը ետ է դառնում' կարծեք ափսոսալով, որ երկու հայ պակաս պիտի ջարդվեին:

Նավը միառժամանակ մնում է ծովափին, և Օտյանը այդտեղից ականատես է լինում այն գազանային արարքներին, որ կատարում էին ջարդարարները թուրք ոստիկանների օժանդակությամբ:

Նյութը` Ք. Ա-ի